Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

De krant als machtsfactor

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

De krant als machtsfactor

6 minuten leestijd

De media in het algemeen hebben een uitermate grote invloed op de opinie en het gedrag van de mensen. Zeker bij de krant, waar de dingen zwart op wit staan en meer kunnen beklijven, is dat het geval. Ik beperk me tot het medium krant en sluit daarbij uiteraard het Reformatorisch Dagblad in. De krant heeft macht! Het Reformatorisch Dagblad heeft macht. Macht over de gemiddeld vier personen per huis waar de krant door de brievenbus glijdt.

De krant wordt niet altijd en niet door iedereen even grondig gelezen. ledere lezer selecteert en gaat daarbij op de koppen af. De redacteur kan het nieuws, als hij de kop maakt, in zekere zin al maken en breken. De koppen blijven hangen, ook al wordt het meer genuanceerd gestelde nieuws eronder gelezen. Koppen zijn schreeuwers.
Een scribent, bij voorbeeld van een kerkelijk blad — en ik spreek uit ervaring— schrijft een artikel, wikt en weegt, nuanceert, brengt nog een laatste toevoeging aan of laat ten slotte nog iets weg. Enige tijd later ziet hij een samenvatting van zijn verhaal terug in het dagblad (in het algemeen bedoeld). Het werd sterk ingekort —uiteraard— en onder een bepaalde kop —uiteraard— gezet. ,,Dat hebben ze er dus van gemaakt", verzucht je dan.
Laat mij ter geruststelling zeggen dat de ervaringen (met het RD) in het algemeen goed zijn, met name als er een open en goede wisselwerking en verstandhouding is met de redacteuren. Bij sommige scribenten is er ook wel eens koudwatervrees of onterecht wantrouwen als het de dagelijkse spraakmakers betreft. Maar het gaat mij om de zaak: kranten (koppen) kunnen scribenten maken of breken. En ze dóen dat ook. De kop blijft hangen.

Selectie

De krant, ook het RD, moet het hebben van de nieuwsbronnen. Daaruit wordt geselecteerd. Laat ik me nu verder beperken tot het kerkelijk erf. In dit verdeelde wereldje is er een keur aan kerkelijke bladen. Regelmatig wordt daaruit iets weergegeven, hetzij in de rubriek "Uit de kerkelijke pers", hetzij gewoon eruit gelicht als apart artikeltje. Er zij n voorbeelden dat een, niet geheel ter zake kundig, stuk in deze rubriek het effect van een weloverwogen nota bij een aantal lezers teniet doet. Er is nog een andere vorm van selecteren. Het kan voorkomen dat, als het over geestelijke onderwerpen gaat, 'de krant' altijd in een bepaalde richting kijkt. Degenen die geestelijk worden 'vertrouwd', mogen de geestelijke waar aanprijzen. De overigen kunnen dankbaar worden geciteerd inzake de meer beschouwelijke, zeg soms ook specialistische themata.
Om in dezen niet onduidelijk te zijn: gaat betover verbond en verkiezing, wedergeboorte en bekering, rechtvaardiging en boetvaardigheid, dan wordt eenzijdig geciteerd uit de kerkelijke pers. Gaat het over politieke kwesties, over zaken van de Wereldraad, over geloof en wetenschap, over moderne theologie, over ethische problemen, over informatica, dan wordt een ander fonds scribenten aangeboord. Zo kan een krant imago-bepalend zijn, niet alleen ten aanzien van personen, maar ook ten aanzien van de kerkelijke kringen waarvan die personen vertegenwoordigers zijn.
De krant werkt imago-bepalend. Tegelijkertijd heeft de krant macht naar de lezers, die vanuit een bepaalde optiek geestelijk worden beïnvloed. Het RD staat zo niet buiten een zekere 'verrechtsing' en 'verreformatorisering' (excusez Ie mot) die de laatste decennia heeft plaatsgevonden, naast andere vereenzijdigingen, die weer elders hun oorzaak hebben.

Commentaar

Maar nu verder in het algemeen. Elke krant biedt commentaar op gebeurtenissen in binnen- en buitenland, inzake kerk, politiek en maatschappij. Elke krant —dus ook het RD— selecteert het nieuws en geeft daarop commentaar op grond van de identiteit die voor die krant kenmerkend is. En mensen kiezen nu eenmaal een krant (meestal) vanwege die identiteit. De gemiddelde lezer, ook wanneer die een gezonde dosis kritiek op het medium inbouwt, kan door het louter lezen van zijn krant een bepaalde vooringenomenheid intact laten of bevestigd zien, en de rest buiten de deur houden. Kort gezegd: „Onze krant zegt het, dus is het zo".
Maar lezers kunnen zo ook ongemerkt worden meegenomen op een bepaalde weg. Zo heeft Trouw — om een voorbeeld te noemen— de lezers in het verleden meegenomen inzake liberale of links-politieke opvattingen op velerlei terrein. Men denke aan de zondagsport, al kan men zich afvragen wat er eerst was: het ei of de kip.

Ook het RD

Welnu, die instelling ten aanzien van de eigen, vertrouwde krant betreft ook de gemiddelde lezerskring van het RD. Dat betekent dat de gemiddelde lezer van dag tot dag in doorsnee met instemming kennis neemt van wat de redacteuren hem voorschotelen. Al zal hij uiterst allergisch blijven reageren op berichtgeving aangaande de eigen kerkelijke kring waartoe hij of zij behoort. Maar toch, lezers worden dagelijks door de krant 'meegenomen'. Laat ik er nu van uitgaan dat 'de journalist' van de krant een grote mate van deskundigheid en ook van invoelingsvermogen heeft inzake de (kerkelijke) wereld waarin hij zich als journalist moet ophouden. Maar dan nog!
Er dient zich bij voorbeeld een boek of een artikel aan van iemand die specialist is op een bepaald terrein. Het boek zal best deskundig besproken worden (door wie?, is dan wel de vraag, want de krant heeft macht), maar in een eerste berichtgeving is de schrijver overgeleverd aan de journalist. Of die nu al of niet onder naam schrijft doet niet terzake. Ook niet hoe 'deskundig' de journalist zelf is, zijn bijdrage in de krant levert de krantelezer de eerste mogelijkheid tot kennismaking met het uitgegeven boek. Er zijn voorbeelden te geven —ik zeg niet of het er vele of weinige zijn— waarin schrijvers reeds op de dag van verschijning van hun publikatie zijn gemaakt en gebroken.
Het bespreken van boeken, waaraan mensen soms jarenlang werken, is op zich al, zeker in ons gebroken, kerkelijke wereldje, een hachelijke onderneming. Dat het RD in dezen macht kan uitoefenen is zeker. Als boeken uit een bepaalde 'hoek' van de kerken, ook van kerken van gereformeerde confessie, steevast vanuit een andere 'hoek' besproken worden of zouden worden, dan kan het niet anders of daar gaat een sfeerbepalende, zelfs sfeerbedervende invloed van uit.
Dat zelfde geldt voor de weergave van lezingen, van verschijnselen en ontwikkelingen (in bepaalde kringen). Maar ook wanneer het commentaar op gebeurtenissen steeds een zelfde (vooringenomen) blikrichting zou hebben. Uitermate kwetsbaar wordt het medium wanneer men een interkerkelijke reikwijdte beoogt wat de lezerskring betreft, maar vanuit een versmalde kerkelijke of geestelijke optiek beleid zou maken.

Kritisch

Deze bijdrage mocht kritisch zijn. Ongetwijfeld heeft het RD in de loop van de jaren een groei naar volwassenheid doorgemaakt. De krant, ook het RD, heeft macht. Organisaties, personen, bewegingen, kerken of kerkelijke groeperingen zelfs, kunnen onder het juk doorgaan van 'de krant'. Niet alleen omdat die in zo veel gezinnen verschijnt, maar vooral omdat de identiteit van de krant bij voorbaat wordt vertrouwd, ook al kan er detailkritiek zijn. Daarbij is het voordeel van de journalist, dat hij in de weergave van het nieuws vaak in de anonimiteit kan bijven. En dat schrijft gemakkelijker dan onder naam.
Een en ander verhindert mij niet aan het adres van het RD bij het twintigjarig bestaan te zeggen: Proficiat! Want er is ook best wat moois van gemaakt. Macht kan ook positief worden aangewend. En dat is óók geschied, nee het is ook geschied.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 2 april 1991

Reformatorisch Dagblad | 64 Pagina's

De krant als machtsfactor

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 2 april 1991

Reformatorisch Dagblad | 64 Pagina's

PDF Bekijken