Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

„Men vlucht letterlijk alle kanten op

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

„Men vlucht letterlijk alle kanten op

Acties rebellen noopten onderzoekers tot overhaast vertrek uit Sierra Leone

6 minuten leestijd

APELDOORN - Toen onderzoeker-in-opleiding Jos Wanders in november '90 . voor een periode van vier jaar naar het Westafrikaanse Sierra Leone vertrok, kon liij in de verste verten niet bevroeden dat hij ruim een halfjaar later halsoverkop zou teruggaan naar Nederland. Reden van zijn overhaast vertrek: de in buurland Liberia woedende burgeroorlog is naar Sierra Leone 'overgewaaid' en zorgt ook daar voor een sfeer van angst en onveiligheid.

Wanders, verbonden aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, deed samen met een collega onderzoek naar de verkoopmogelijkheden van koffie en cacao door kleine boeren. In april dit jaar werden ze vanuit hun basis, de stad Kenema, om veligheidsredenen geëvacueerd naar de hoofdstad Freetown, aan de westkust. Twee weken geleden geleden stonden ze weer op vaderlandse bodem.

Nog één keer is Wanders vanuit Freetown teruggegaan naar het onderzoeksgebied, om afspraken te maken met de aldaar achterblijvende lokale veldwerkers en hen een paar maanden salaris uit te betalen. „Wat me toen opviel was dat er ontzettend veel militairen rondliepen". Hij moet erkennen dat hij zelf geen schot heeft gehoord. Toch was de toestand dusdanig onvoorspelbaar, dat blijven onverantwoord was. „We konden gewoon het onderzoeksgebied niet in. Bovendien liep je grote kans dat je auto in beslag werd genomen".

Bombardementen

Feitelijk was die oorlogsdreiging ook bij hun aankomst in november al latent aanwezig. In Liberia woedde toen nog steeds de burgeroorlog tussen regeringssoldaten en opstandelingen onder leiding van Charles Taylor en zijn rivaal Prince Johnson. Taylor begon eind vorig jaar te dreigen bombardementen uit te voeren op de luchthaven van Freetown (basis voor de vliegtuigen van Ecomog, de Afrikaanse vredesmacht die toezicht moest houden in Liberia). „Taylor zit als het ware vast, hij heeft 90 procent van Liberia in handen, alleen de hoofdstad, Monrovia, nog niet. Die staat onder bescherming van Ecomog. Hij probeert nu omringende landen te destabiliseren en dissidenten op te nemen in zijn rebellenleger.

Intussen zijn er wat grensschermutselingen geweest. Soldaten van Sierra Leone dreven handel met rebellen, ruilden rijst en ander voedsel in voor auto's en dergelijke. Die handelsactiviteiten liepen soms uit op onenigheid over betalingen, er waren schotenwisselingen. Later pleegde het leger van Sierra Leone aanvallen op Liberia".

Ondertussen zijn troepen uit buurlanden Guinee en Nigeria in Sierra Leone aangekomen. „Dat had eigenlijk veel eerder moeten gebeuren", vindt Wanders. Trouwens, Sierra Leone heeft het grensgebied volgens hem sowieso schromelijk verwaarloosd. „Het leger stelt natuurlijk ook niet veel voor. De soldaten beschikken over verouderde wapens, die volgens mij op zijn als er één kogel verschoten is".

Er wordt „ontzettend veel gegist" over de bedoelingen waarmee de Liberiaanse rebellen Sierra Leone binnenkomen. Zo doet het verhaal de ronde dat een korporaal in het leger van Sierra Leone, een dissident die ooit samen met Charles Taylor in Libië zou zijn opgeleid, nu door Taylor wordt gesteund om in Sierra Leone de zaak te ontwrichten. Duidelijk is wel dat de opstandelingen uit Liberia bepaalde strategische posten —een diamantmijn of een ander industrieel project- goed weten te vinden.

Paniek

Verwarring is voorlopig een van de belangrijkste kenmerken van de situatie in het land. Mensen slaan in het wilde weg op de vlucht. „Zowel onder mensen van Sierra Leone zelf als onder Liberiaanse vluchtelingen heerst grote paniek. Men moet het van geruchten hebben en vlucht dan ook echt alle kanten op. Ik heb het met eigen ogen gezien: je ziet mensen naar de stad Bo vluchten, omdat ze verwachten dat het daar veilig is, maar tegelijkertijd zijn er mensen die bij geruchte hebben gehoord dat daar rebellen zouden zitten, dus die vluchten de stad weer uit..."

Wanders schat dat de strijd in Sierra Leone op dit moment aan enkel honderden mensen het leven heeft gekost.

Het optreden van de rebellen stelt vaak niet al te veel voor. Ze komen met twee of drie mensen een dorpje binnen, schieten een paar keer in de lucht en dan is het dorp van hen. Soms worden dorpelingen, vooral jonge mensen, gedwongen mee te vechten".

De angst voor de militaire veiligheidsdienst en de ex-soldaten van Doe, de Liberiaanse president die afgelopen najaar door opstandelingen werd gedood, is volgens Wanders vaak groter dan die voor de rebellen. Het heeft hem trouwens wel geschokt dat „Sierra Leone ex-soldaten van Doe toestaat aan de kant van Sierra Leone te vechten. Zij maken het vooral de Liberiaanse vluchtelingen lastig".

Over de opvang van Liberiaanse vluchtelingen door de UNHCR (de 'vluchtelingenpoot' van de Verenigde Naties) en het Rode Kruis is hij niet erg te spreken. „De fout was dat ze de vluchteHngen toelieten zich overal te vestigen. Veelgehoorde kritiek is ook: met het binnenstromen van de vluchtelingen zouden ook rebellen de grens kunnen oversteken".

Vruchtbaar land

Sierra Leone, dat economische gezien tot de minst ontwikkelde landen behoort, kent normaal gesproken geen echte hongersnood. „Het is een ontzettend vruchtbaar land, dat vroeger zelfs rijst kon exporteren". Het zou Wanders niets verbazen als ten gevolge van de rebellenactiviteiten de normale jaarlijkse schaarse tijd problemen gaat opleveren. „Het leven op het platteland is danig verstoord.

Onder de boeren heerst verschrikkelijk veel angst. De opkoop van koffie in het onderzoeksgebied ligt helemaal stil. Veel boeren zijn het bos in gevlucht, waar ze een klein hutje hebben, maar durven niet meer terug te gaan naar hun dorpen. Veelal zijn ze niet in staat om aan zaaigoed te komen, en ik voorzie dan ook dat dit gebied met honger te kampen zal krijgen. Met vertegenwoordigers van Canadese hulporganisaties heb ik daar ook over gesproken. Het is nu te laat voor zaaigoed, dus er zal voedselhulp moeten komen. Eigenlijk is het voedselprobleeem in Sierra Leone te weinig onderkend. De hulpverleners zijn hoofdzakelijk bezig geweest met de opvang van Liberiaanse vluchtelingen".

Wanders omschrijft het land als politiek stabiel. „Een eenpartijsysteem, geen oppositie, maar sinds anderhalf jaar weerklinkt er een sterke roep om meer partijen. Ook de president heeft zich achter die oproep geschaard". Verder is er een hoge mate van corruptie maar ook —merkwaardig genoeg— van persvrijheid. „Ze kunnen hier schrijven wat ze willen. Dat verbaast me echt".

Wanders is heeft na zijn plotselinge thuiskomst maar kort zonder werk hoeven zitten: met ingang van morgen werkt hij op de universiteit van Nijmegen, waar hij verbonden is aan de faculteit beleidswetenschappen, vakgroep sociale geografie onontwikkelde gebieden. Natuuriijk wordt er regelmatig contact gehouden met Sierra Leone, maar betrouwbare informtie is schaars. „In deze streek ben je genoodzaakt af te gaan op geruchten en af en toe een legercommuniqué". Cynisch voegt hij eraan toe: „De rebellen wisten heel goed wat ze onschadelijk moesten maken. Ze hebben links en rechts radio-apparatuur in beslag genomen".

Met terugkeer naar het gebied wordt uiteraard rekening gehouden. „We hebben reden om te denken dat we in november kunnen teruggaan. Maar veel hangt ervan af hoe het leger zich gedraagt tijdens de controleperiode".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 31 mei 1991

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

„Men vlucht letterlijk alle kanten op

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 31 mei 1991

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken