Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Noro, van vrienden- tot rebellenclub

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Noro, van vrienden- tot rebellenclub

Welgestelde beleggers ontwaken uit droom door ineenstorting Britse onroerend goedmarkt

12 minuten leestijd

Een spin in het web. Een web van gelijkgezinden wel te verstaan. Dat was en is de filosofie achter de Noro Groep. Gelokt door hoge rendementsvoorspellingen en de klinkende naam van de oprichter stond welgesteld Nederland in de rij om toe te mogen treden. Nu het tij zich tegen Noro keert, wijst een aantal beleggers met de beschuldigende vinger richting president-directeur John A. Fentener van Vlissingen. Een smet op het blazoen van een club van gelijkgezinden.

Er was eens een bankier. Hij heet John A. Fentener van Vlissingen en bezoekt als vermogensbeheerder begin jaren zeventig veelvuldig de Verenigde Staten. Het land heeft in zijn ogen ongekende mogelijkheden. Hij doet een paar investeringen. In zijn ogen bescheiden investeringen, het gaat maar om een paar honderdduizend dollar, maar zij onthullen iets van de omvang van zijn privé-vermogen.

In 1975 doet zich een gouden kans voor. Hij kan in Atlanta beleggen in het nieuw te bouwen kantoor van National Data Corporation. Omdat het bedrag 1,2 miljoen dollar voor hem te hoog is, benadert hij elf „zakenvrinden". Ieder stopt 100.000 dollar in het gebouw. Deze transactie vormt de start van Noro, al werkt Fentener nog steeds bij Pierson, Heldring en Pierson.

Gedurende de volgende vijf jaar belegt Noro 60 miljoen in Amerikaans onroerend goed. De zaken gaan John boven het hoofd groeien en in 1980 zegt hij Pierson vaarwel. Hij legt zich toe op de groei van Noro. Hij wordt de spin in het web van fondsen en beleggers.

De beleggers zijn aanvankelijk voor een groot deel, evenals Fentener, nazaten van kapitaalkrachtige families. Hoewel Noro nimmer iets loslaat pver de identiteit van haar beleggers, is het zeker dat families als de Van Beuningens tot de aandeelhouders van het eerste uur behoorden. Omdat deze groep mensen in Nederland vrij klein is, treden na verloop van tijd ook de nieuwe rijken als VoJmac-oprichter , Van Oostrom toe. Momenteel kennen de Noro-fondsen 600 aandeelhouders, onder wie vijftig institutionele beleggers (pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen).

Entreeprijs

De aandeelhouders mogen niet zo maar toetreden met hun geld. De 'entreeprijs' bedraagt volgens directeur F. Mouthaan nu minimaal 300.000 gulden; institutionele beleggers betalen bij toetreding al snel vijf miljoen gulden. „Het in Noro belegde geld mag niet meer dan een derde van het vermogen vormen. Bovendien moet de belegger het zeven a tien jaar kunnen missen".

Niet alleen het vermogen vormt een toelatingseis. ledere potentiële aandeelhouder wordt onderworpen aan een gesprek. In het begin doet Fentener dat alleen, nu laat hij zich bijstaan door Mouthaan. In dat gesprek moet duidelijk worden of de toekomstige aandeelhouder op een zelfde manier over zaken doen denkt als de Noro-directie en over welke contacten hij beschikt. Aandeelhouders brengen zelf ideeën voor beleggingen in.

De aandeelhouders worden vertroeteld door Fentener. Twee keer per jaar is er voor ieder van de dertig fondsen die het Noro-conglomeraat inmiddels telt een jaarvergadering. Wie twee jaar op die vergaderingen verstek laat gaan, kan rekenen op een telefoontje van de grote baas.

Structuur

De structuur van Noro laat zich niet een-twee-drie doorgronden. Bovenaan staat Noro Holdings, om belastingtechnische redenen gevestigd op Curagao. De holding is eigendom van de familie Fentener van Vlissingen. Daarnaast figureren de privé-eigendommen van Fentener als reisbureaus. Delta Service en de Noro Bank.

Honderd procent eigendom van de holding is ook Noro Management Advisory Services (NMAS). Deze verzorgt het management en de contracten voor de Noro-fondsen. Die fondsen zijn in drie groepen te verdelen: venture capital fondsen (durfkapitaal 4at wordt gestoken in startende ondernemingen), specialiteitenfondsen (beleggingen in aan de beurs genoteerde aandelen) en onroerend-goedfondsen. Via deze fondsen is 3 miljard gulden belegd en daarmee beheert Noro de grootste particuliere vermogens in Nederland.

Vermogensaanwas

Wie zijn geld via Noro belegt, is het zeven tot tien jaar kwijt. Het geld wordt in een fonds gestopt, dat het weer belegt in projecten. Na vier of vijf jaar gaat Noro het fonds afbouwen, dat wil zeggen dat de investeringen worden verkocht. De winst voor de belegger moet komen uit het verschil tussen aankoop en verkoop van een project. Omdat er geen dividend wordt uitgekeerd, is de belegger geen inkomstenbelasting schuldig over de winst die hem zijn Noro-investering oplevert. Hij krijgt het ingelegde geld en de winst terug of kan het weer in een ander fonds onderbrengen. Deze werkwijze heeft een aantal beleggers in de afgelopen jaren een aanzienlijke vermogensaanwas bezorgd. Het venturefonds Noro Mosely I begon met 40 miljoen dollar, terwijl het 60 miljoen dollar terugbetaalde aan het eind. In al die jaren neemt Fentener —de aan, deelhouders drongen daar in het beginop aan: „U doet toch ook mee", vroeg men de president-directeur— soms voor een aanzienlijk gedeelte deel in een fonds, worden door NMAS fees (vergoedingen) berekend voor de aan- en verkoop van projecten van de fondsen. NMAS, lees Fentener, levert dit een inkomen van 50 miljoen gulden per jaar op na aftrek van kosten en salarissen van de andere medewerkers.

Onvrede

Niemand praat erover. De aandeelhouders zijn tevreden totdat in maart '90 blijkt dat de beleggers in Noro UK (een fonds dat belegt in Brits onroerend goed) de helft van hun inleg kwijt zijn. De ineenstorting van de Britse vastgoedmarkt maakt dat de waarde van de projecten fors gedaald is, zodat de terugbetaling voor een deel niet zal plaatshebben.

In een volgende vergadering van Noro Proporties, het dakfonds dat in alle onroerend-goedfondsen aandelen heeft, eisen de ontevredenen een onderzoek door Mckinsey. Dat komt er niet. Fentener van Vlissingen is daar tegen. In plaats daarvan komt er een commissie vanuit de aandeelhouders onder leiding van de vroegere defensieminister De Koster.

Deze commissie komt met een rapport, waarvan de conclusies op 18 mei aan de aandeelhouders van Noro Proporties worden voorgelezen. Zoals vooraf door Fentener bedongen krijgen de aandeelhouders het rapport niet in handen. De aandeelhouders kunnen het in komen zien op het hoofdkantoor, een riante villa in Zeist. Tot afgelopen maandag zijn er nog maar tien aandeelhouders langs geweest.

Niet mis

De geheimhouding weerhoudt enkele aandeelhouders er niet van over de inhoud van het rapport te kleppen naar de pers. De conclusies die zo in de openbaarheid komen, zijn niet mis. Het beleid is onzorgvuldig geweest. Er zijn te veel leningen afgesloten voor het aankopen van onroerend goed. Fentener van Vlissingen heeft eigen belang onvoldoende gescheiden van de belangen van de aandeelhouders. Hij heeft gelden van hen gebruikt voor eigen investeringen. Hij heeft de provisies vaak verhoogd. Hij is uit fondsen gestapt zonder dat te melden. Hij heeft aandeelhouders laten betalen voor transacties die hen niets opleveren.

Hoewel de president-directeur pertinent weigert op de inhoud van het rapport in te gaan, wijst hij de verdachtmakingen ten stelligste af. Fentener wees er begin deze week op dat het om een klein aantal aandeelhouders gaat. Op bijeenkomsten met aandeelhouders in 18 van de 30 fondsen toont 1 procent zich tegen het gevoerde beleid. De geringe oppositie maakt dat Fentener geen goed woord over heeft voor zijn tegenstanders.

„Doordat problemen in deze enkele onroerend-goedfondsen breed in de media worden uitgemeten, komen de andere fondsen in een kwaad daglicht te staan. De methode die sommige aandeelhouders toepassen om hun gram te halen is echter weinig zakelijk. Deze methode schaadt immers de belangen van alle aandeelhouders van Noro. Het is dan ook bepaald niet zo dat wij ons laten manoeuvreren door degenen die hun verlies niet kunnen verkroppen. Laat staan door de praktijken die zij toepassen om mij, zonder feitelijke onderbouwing, via de media aan te vallen. Voor deze praktijken kan ik geen enkel respect opbrengen".

Commissarissen

Om zijn gelijk aan te tonen wijst Fentener op een persbericht van de raad van commissarissen van Noro Proporties. Zij betreuren het dat enkele investeringen in de onroerend-goedsector verkeerd zijn uitgevallen door een veranderende marktsituatie, maar zien geen reden om in te grijpen. Fentener doet de kritiek nog luchtiger van de hand. „Van de 1000 beslissingen die ik heb genomen, zijn er 900 okay, vijftig briljant en vijftig slecht; en daar wordt alleen over gesproken".

Over de provisies moeten de aandeelhouders niet zeuren, vinden de commissarissen. Zij hebben ze tot 1989 altijd goedgekeurd. Wel worden de percentages aangepast aan onder meer de geleverde performance (prestatie).

De organisatiestructuur wordt ook veranderd. Het organisatiebureau Horringa en De Koning voert hier een onderzoek naar uit. De commissarissen zijn van mening dat „persoonsgebonden" opzet niet meer voldoet.

Alle schijn van belangenverstrengeling moet worden vermeden. In de toekomst moet Fentener de kamer uit als zijn mededirectieleden beslissen over aan- en verkopen van projecten waarin hij ook belang heeft. Zijn collega's beslissen dan in samenspraak met de commissarissen van het desbetreffende fonds. Bijna alle Noro-fondsen beschikken over een raad van commissarissen, van wie oud-politici als Van Veen (ex-CHU, ex-VNO), Zoutendijk (VVD) en Kaland (CDA) deel uitmaken.

Blijven zitten

De commissarissen, aangevoerd door drs. A. Schuitemaker, een vertrouweling van de Fenteners, zien geen reden om Fentener pootje te lichten. Hij mag voorlopig blijven zitten. De aandeelhouders moeten, of ze willen of niet, blijven zitten tot de looptijd van hun fonds voorbij is. Tussentijds opstappen kan niet meer sinds Brijoux, het potje van Noro dat in het verleden de aandelen kocht van tussentijdse opstappers, leeg is.

Enige tegemoetkomingen van Fentener kunnen de aandeelhouders wel vergeten. Hij zal niet meer, zoals onlangs, vijf miljoen pond ter beschikking stellen om de grootste stroppen bij Noro UK op te vangen. De vraag is waarom hij zijn vermogen niet gebruikt om, als het er maar een paar zijn, de ontevreden aandeelhouders uit te kopen. Hij lijkt echter geneigd tot het tegendeel. Volgens sommige aandeelhouders zou de grens van zijn tolerantie dicht genaderd zijn. Met andere woorden: wie nog langer zijn naam besmeurt, kan er op rekenen door Fentener van Vlissingen uit het fonds gegooid te worden. Een spin in het web vernietigt immers vijandige indringers.

__________________________________________________________

Een bepaald vermogende familie

„Als mijn naam Piet Jansen was, was dit allemaal niet gebeurd". Jolin A. Fentener van Vlissingen (52) ervaart dezer dagen de nadelen van zijn naam. Een naam die hem tot nu toe alleen maar voordelen heeft gebracht.

John is realist genoeg om te bekennen dat hij dank zij het aan de naam verbonden vermogen aan het hoofd van de beleggingsgroep Noro staat. Wat hem en de familie niet uitkomt, is de publiciteit. .Daar houdt de familie niet van. Nederlands laatste aristocraten bouwen het liefst in alle stilte aan hun imperium. Dat is hen al bijna anderhalve eeuw lang gelukt.

De basis voor het miljardenvermogen van de Fenteners van Vlissingen werd anderhalve eeuw geleden gelegd door de betovergrootvader van John, Simon. Hij is de stamvader van de Utrechtse rijke tak van de familie. Er bestaat ook een 'arme' Brabantse tak, afstammelingen van Simons broer, Piet. Piet ging de textiel in; resten van zijn onderneming zijn nu onderdeel van Gamma Holding.

Simon koos voor de handel in kolen en zag er nauw op toe dat zijn kinderen met de juiste mensen omgingen. Een trekje dat de huidige generatie ook vertoont. John waarschuwt zijn kinderen Nicole, Robert en Brigitte -twintigers— voor mensen die hun vriendschap slechts zoeken vanwege de naam.

SHV

De zoon van Simon, Frits (deze naam zal in de latere geslachten steeds weer opduiken), komt in contact met de Rotterdamse familie Van Beuningen. Met hen en drie Duitse deelnemers richt hij de Steenkolen Handelsvereniging (SHV) op. Hoewel de SHV dan niet het alleenbezit is van de familie, zal het de nakomelingen van Frits geen windeieren leggen.

De sprong voorwaarts doet de familie onder het bewind van Frits de tweede, de man met het dubbel stel hersens, en zoon van Frits de eerste. Hij maakt een bliksemcarrière nadat hij op zijn 23e bij SHV is komen werken. Binnen korte tijd wordt hij directielid.

Hij beperkt zijn werkzaamheden niet tot het familiebedrijf. Frits de tweede is onder meer betrokken bij de oprichting van de KLM, Fokker en Enka, later opgegaan in Akzo. Bij deze en nog meer bedrijven is hij korte of lange tijd commissaris. Daarnaast is hij voorzitter van de Utrechtse Kamer van Koophandel en de Internationale Kamer van Koophandel in Berlijn. Met de combinaties van functies en bezigheden zet Frits de tweede de trend voor de volgende generaties.

Smet

De enige smet op het blazoen van deze Frits vormen zijn veelvuldige contacten met de Deutsch-Niederlandische Gesellschaft, een door de nazi's opgericht instituut dat probeerde de contacten tussen hen en Nederlandse grootindustriëlen zo goed mogelijk te houden. Frits en andere Nederlandse industriëlen, onder wie Philips-topman Otten, deden dat vanuit een "business as usual"-mentaliteit: het regime was er nu eenmaal, ze verwierpen het, maar de handel moest doorgaan.

Er is echter ook een andere kant. Frits' zoon Jan was zeer actief in het verzet en werd in 1944 na een arrestatie ter dood veroordeeld. Dat het vonnis niet werd uitgevoerd zou Jan, zo is vaak gesuggereerd, te danken hebben aan de connecties van zijn vader.

Jan zou zijn vader in het bedrijf in 1960 opvolgen. Hij kocht de Van Beuningens na een vete uit, zodat SHV geheel in handen van de familie kwam. Toen hij op 57-jarige leeftijd getroffen werd door een hersenembolie kwam de leiding van het bedrijf tijdelijk in handen van een niet-familielid. Tijdelijk, want in 1975 neemt zijn zoon Frits, dan 43, de touwtjes in handen. Hij hcht naar de buitenwereld in een paar interviews een klein tipje van de sluier op: „Dat wij vermogend zijn, valt bepaald niet te ontkennen". SHV is dan allang niet meer alleen in de kolenbranche actief. Het concern, een van de grootste particuliere bedrijven in Nederland, bestaat uit een energiemaatschappij en groothandel in consumptiegoederen (onder andere Makro).

Makro

Frits geeft in 1984 het heft uit handen aan zijn jongste broer Paul. Frits en John hebben zitting in de raad van commissarissen van SHV en overleggen maandelijks met Paul over de gang van zaken. Paul ziet zich, nadat de actiegroep RaRa twee Makropanden in de as heeft gelegd, genoodzaakt bekend te maken dat Makro zich uit Zuid-Afrika zal terugtrekken.

De nu in opspraak geraakte John heeft geen carrière gemaakt binnen SHV. Na zijn hbs studeerde hij aan de London School of Economics bedrijfskunde. Daarna deed hij ervaring op bij verschillende Europese investeringsbanken en bij Brown Brothers Harriman in New "York. Vervolgens trad hij in dienst van Pierson, Heldring en Pierson.

Alle drie de broers treden in de voetsporen van hun voorvaders. Achter hun namen prijken lange lijsten van commissariaten bij ondernemingen als Akzo, CSM, Grootint, VRG en Van der Vorm Beheer. Omgekeerd zitten bekende Nederlanders in de raden van commissarissen bij SHV en Noro.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 juni 1991

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

Noro, van vrienden- tot rebellenclub

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 juni 1991

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

PDF Bekijken