Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Diepe kloof verdeelt Zuidafrikaanse blanken

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Diepe kloof verdeelt Zuidafrikaanse blanken

Pers staat geheel achter De Klerk

10 minuten leestijd

Dinsdag mogen de Zuidafrikaanse kiezers, althans de blanken, zich uitspreken over de vraag die president De Klerk hun heeft voorgelegd. Maar van een keuze tussen twee concrete alternatieven is geen sprake. De kiezers moeten met ja of nee antwoorden op de vraag of zij de voortzetting van het door president De Klerk begonnen hervormingsproces steunen, „dat tot doel heeft te komen tot een nieuwe grondwet door middel van onderhandelingen"

Maar waartoe die onderhandelingen zullen leiden en wat er precies in die nieuwe grondwet zal staan, met name op het punt van de minderheidsrechten, dat is nog in veel opzichten onduidelijk. Zowel voor de blanke kiezers als voor De Klerk zelf.

Er zit daarom wel wat waars in de posters die door tegenstanders van De Klerk zijn opgehangen, waarop staat "Geen blanko tjek vir FW/ANC. Stem nee". De Klerk (FW) vraagt inderdaad een volmacht om door te gaan met zijn hervormingsproces.

Daarbij komt dat in de afgelopen jaren èn De Klerk èn zijn voorganger Botha in hun hervormingsbeleid ten aanzien van de apartheid iedere keer weer verder zijn gegaan dan zij in de voorgaande verkiezingscampagne hadden aangekondigd. Dat maakt de kiezers wantrouwig.

Geen duidelijk alternatief

Maar ook de rechtse oppositie heeft geen duidelijk alternatief. De Konservatieve Party (KP) van Treurnicht, de Herstigte Nasionale Party (HNP) van Marais en de Afrikaner Weerstands Beweging (AWB) van Terre'Blanche hebben zich wel aaneengesloten om gezamenlijk De Klerk te bestrijden, maar in dat rechtse kamp is ook een grote onzekerheid en verscheidenheid van opvattingen.

De KP distantieerde zich van de traangasbom die maandagavond door AWBstudenten naar De Klerk gegooid werd bij zijn bezoek aan de universiteit van Bloemfontein. Binnen de KP wil ook niet iedereen terug naar de apartheid van vroeger dagen.

Toen onlangs in het parlement aan de KP-afgevaardigde Koos van der Merwe gevraagd werd of zijn partij het verbod op raciaal gemengde huwelijken weer zou invoeren als zij aan de macht kwam, was zijn antwoord: „Koos zegt nee". Die formulering maakte duidelijk dat het partijstandpunt best anders kon uitpakken.

Van de kant van de HNP wordt de Konservatieve Party dan ook inconsequentie verweten. Wie apartheid afwijst, wijst ook gescheiden ontwikkeling van de rassen af, zo hield HNP-leider Marais de Konservatieve Party voor. Marais wees ook, in tegenstelling tot Van der Merwe, een verzoek af om samen met het ANC aan een tv-debat deel te nemen.

Aanmoediging ANC

Links van de NP staat de Democratische Partij (DP) van De Beer. Vanouds voerde deze partij, of haar voorgangers, oppositie tegen het rassenbeleid van de Nasionale Party. Door de steeds verdergaande koerswijziging van de NP zitten beide partijen nu vrijwel op één lijn, al belichamen zij altijd nog wel de historische tegenstelling tussen de Afrikaanssprekenden en de Engelssprekenden.

Uiteraard moet De Klerk ook de aanhangers van de DP naar de stembus zien te krijgen. Dat vergroot immers de groep ja-stemmers. De leiders van de Democratische Partij treden soms samen met president De Klerk op bij verkiezingsbijeenkomsten.

Van zijn kant beklemtoont De Klerk, bij voorbeeld vorijge week in Durban, dat de DP-kiezers niet voor de Nasionale Party moeten stemmen, maar bij het referendum samen met de NP moeten optrekken.

Zelfs het ANC, dat dit referendum onder de blanke kiezers eigenlijk zou moeten afwijzen als een vorm van apartheid, roept niet op tot een boycot, maar moedigt juist aan om ja te stemmen.

Botha: Ja is zelfmoord

Een klap voor De Klerk is uiteraard dat zijn voorganger P. W. Botha openlijk heeft verklaard dat hij op 17 maart nee zal stemmen. Hij noemde Codesa, het platform van de verschillende politieke en raciale groepen in Zuid-Afnka, een nieuwe toren van Babel. „Ik kan niet deelnemen", zo zei Botha vorige week zaterdag, ...„aan wat ik beschouw als een vorm van zelfmoord van mijn eigen volk".

De Klerk heeft deze opstelling Van Botha primair verklaard vanuit een persoonlijke gekwetstheid van de oud-president. Die kan het nog steeds niet verkroppen dat hij in 1989 het veld moest ruimen. Daarnaast wees De Klerk erop dat juist Botha tijdens zijn presidentschap allerlei ontwikkelingen in gang gezet heeft.

De KP, die destijds felle kritiek op het beleid van president Botha had, sprak nu haar waardering uit voor zijn stellingname.

In de pers, zowel de Engelstalige als de Afrikaanstalige, overheerst heel sterk het standpunt van de ja-stemmers. Daarnaast worden de lezers in paginagrote advertenties opgeroepen om ja te stemmen. Die advertenties, ontworpen door het wereldbekende reclamebureau Saatchi en Saatchi, worden niet alleen door de NP geplaatst, maar ook door grote bedrijven.

Sportboycot doorbroken

Welke argumenten voert de NP in haar advertenties aan om twijfelaars te overtuigen? Dat is in de eerste plaats dat Zuid-Afrika als gevolg van het hervormingsbeleid nu weer mee kan doen aan internationale sportwedstrijden, zoals het wereldcricketkampioenschap. Sport neemt in de Zuidafrikaanse maatschappij nu eenmaal een absurd grote plaats in.

Vervolgens wordt erop gewezen dat er nu geen bommen meer ontploffen in winkelcentra en dat de dienstplicht tot de helft is verminderd (van twee naar een jaar). Ten slotte wordt de aandacht erop gevestigd dat de economische sancties nu zijn opgeheven en wordt de vraag gesteld of men er'niet voor is dat er meer buitenlandse investeringen in Zuid-Afrika plaatsvinden, zodat de economie groeit en de kiezer meer geld in zijn portemonnee krijgt. Van een beroep op morele waarden is vrijwel geen sprake.

De KP heeft geen geld voor dergelijke grote adverenties. Zij steunt vooral op de arme blanken, die echter wel bereid zijn hun tijd in te zetten om de dreigende gevaren van een „communistische ANC-regering" af te wenden. Bijeenkomsten van de rechtse oppositie worden goed bezocht. Daartegenover zoekt De Klerk het vooral in korte bezoeken aan allerlei plaatsen en gelegenheden. Zijn campagne draagt wat dat betreft een Amerikaans karakter.

Overigens is het helemaal geen uitgemaakte zaak dat het referendum een schitterend verjaardagscadeau voor De Klerk zal opleveren. Op woensdag 18 maart, de dag waarop de uitslagen bekend zullen worden, hoopt de president 56 jaar te worden.

Eigenlijk heeft De Klerk zijn doel alleen bereikt als hij een forse meerderheid ja-stemmers krijgt. Bij een uitslag van 52 procent ja en 48 procent nee zal al spoedig weer de vraag de kop opsteken of hij nog wel op een meerderheid van de (blanke) kiezers rekenen kan. En de kans dat De Klerk het referendum verliest, is beslist geen theoretische. Geplaagd door economische teruggang en een grote criminaliteit, weten veel Zuidafrikaanse blanken niet wat ze moeten doen.

Geen opiniepeilingen

Het is in Zuid-Afrika verboden om in de maand voor de verkiezingen uitslagen voor opinie-onderzoeken te publiceren. Vandaar dat de onzekerheid groot is wat de uitkomst van het referendum zal zijn.

In de Kaapprovincie en Natal krijgt De Klerk waarschijnlijk wel een meerderheid, de Oranje Vrijstaat stemt wellicht in meerderheid nee, terwijl het Transvaalse platteland nee, maar de grote steden (Pretoria en Johannesburg met zijn voorsteden) ja zullen stemmen. Aan de Kaap lagen, ook al door de aanwezigheid van een grote groep kleurlingen (gemengdbloedigen) de rassenverhoudingen nooit zo scherp, terwijl de blanken in de grote steden tegenwoordig meer gewend zijn om op voet van gelijkheid met ontwikkelde zwarten om te gaan.

Anderzijds worden de grote steden, vooral Johannesburg, geplaagd door een ontzagwekkende zwarte criminaliteit. De grote werkloosheid onder de zwarte bevolking is daar debet aan. De nee-stemmers worden vooral gevonden onder de arme blanken, die het meest zullen verliezen bij de sociale en politieke opmars van de zwarten, en onder de anderen die bij de apartheidsgedachte zijn opgegroeid.

Oud-Rhodesiër

Uiteraard stelt men in beide kampen dat men het referendum gaat winnen. Danie Breink (59), voorzitter van de KP in &oonstad, een plattelandsstadje tussen Johannesburg en Bloemfontein, rekent op een meerderheid van ongeveer honderdduizend nee-stemmers. Als oud-inwoner van Rhodesië (ten tijde van lan Smith was hij daar lid van de Volksraad) heeft hij geen vertrouwen in een door de zwarten beheerste regering.

„Als het ANC aan de macht komt, zal er beslist geen vrede zijn. ANC en Inkatha kunnen immers niet met elkaar verzoend worden. Kijk maar naar Zimbabwe, waar Moegabe, die tot de Shonastam behoort, de Matabeles van Nkomo keihard onderdrukt".

Oud-Nederlander

Een tamelijk overtuigde ja-stemmer is de oud-Nederlander Arie Roos (55), die in een klein dorpje in de omgeving van Kaapstad woont. Hij emigreerde 25 jaar geleden naar Zuid-Afrika en heeft daar veel zien veranderen. Kerkelijk behoort hij tot de Vrije Gereformeerde Kerk, een zusterkerk van de Nederlandse Vrijgemaakten.

Zijn ja-stem gaat wel met een zekere angst gepaard. „Je weet immers niet wat de volgende fase zal zijn. Wij willen graag onze leefgewoonten handhaven, ook in een nieuw Zuid-Afrika".

Als economiedocent aan de Universiteit van West-Kaapland (vanouds de kleurlingenuniversiteit) houdt hij zich vooral bezig met de economische vooruitzichten. Trevor Manuel, het hoofd van de afdeling economische planning van het ANC, is een van zijn oud-leerlingen.

„Van groot belang is het aantrekken van de economische groei. Het ANC wil verhoging van de successierechten en invoering van grondbelasting en vermogensaanwasbelasting. Over nationalisaties denkt het ANC thans veel genuanceerder dan voorheen", zo weet Roos te vertellen.

Vooral de laatste jaren heeft hij met zijn vrouw Bea serieus overwogen ZuidAfrika te verlaten. Toch heeft hij dat tot dusver niet gedaan. „Wij hebben de goede jaren in Zuid-Afrika van de Heere gehad, dan mogen we ons ook aan de moeilijke jaren niet onttrekken. Als christenen hebben wij te zorgen voor onze (gekleurde) broeders".

Naar andere kerk

De 59-jarige verkeersagent Agenbag op het platteland van de Oranje Vrijstaat zal dinsdag met overtuiging een nee-stem uitbrengen. De NP heeft voor hem afgedaan. Ter wille van zijn apartheidsgeloof is hij zelfs uit de NG-kerk getreden en overgegaan naar de Afrikaans Protestantse Kerk, die geen kleurlingen of zwarten in haar diensten toelaat.

„Maar 3 of 5 procent van de zwarten is ontwikkeld", zo beklemtoont hij. „Hoe zullen ze dan ons land kunnen regeren?" Als nu bij voorbeeld 30 procent ontwikkeld was, dan zou hij wellicht ja zeggen tegen de hervormingsplannen van De Klerk.

„Wij zijn altijd voogd over de zwarten geweest. Wij hebben ze nooit gehaat. Vroeger hadden wij blanken ook geen waterleiding of elektriciteit en woonden wij ook op een lemen vloer. Wij hebben dit land echter opgebouwd tot wat het nu is. Emigreren is voor ons erg moeilijk", aldus Agenbag.

Vrees voor moeilijkheden

Directeur Hendricks (54) van de hogere school in Pniël (Kaapprovincie) zal dinsdag niet stemmen. Hij is immers een kleurling. Overigens een uiterst correct gekleed heer die perfect tweetalig is (Engels en Afrikaans) en leiding geeft aan een grote school met 21 personeelsleden.

Hij is opgegroeid in een apartheidsmaatschappij. Thans heeft hij echter allerlei contacten op voet van gelijkheid met blanken. Voor een zwart meerderheidsbewind is hij niet benauwd. Wel geeft hij de voorkeur aan De Klerk boven Mandela. Mandela strijdt immers voor de zwarten en De Klerk voor iedereen. „Ik bewonder die man", zo zegt hij.

Toch vindt hij het een wat enge gedachte dat zijn opvattingen straks in een krant (een Nederlandse krant weliswaar) worden afgedrukt. Op het briefje waarop hij desgevraagd zijn naam schrijft, voegt hij er met rode pen aan toe: „Ik hoop dat ik er geen moeilijkheden mee krijg". Of hij die moeilijkheden van de kant van de blanke regering of van de kant van het ANC verwacht, zegt hij er niet bij.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 14 maart 1992

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Diepe kloof verdeelt Zuidafrikaanse blanken

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 14 maart 1992

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken