Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Rood flakkerend licht in de crypte

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Rood flakkerend licht in de crypte

Presentatie van historie Middelburgse Abdij via nieuw project Historama

10 minuten leestijd

MIDDELBURG - De sfeer proeven van het monnikenleven in de Middeleeuwen? Kennis maken met de geschiedenis van Nederlands meest unieke complex van Abdijgebouwen? Zelf een kruisgewelf bouwen? Voelen hoe de bakstenen kloostermoppen zijn aangetast door de verzengende hitte van een verwoestende brand? Glurend door een sleutelgat kennis maken met het huidige monnikenleven? Dat allemaal en nog veel meer kan in de Abdij van Middelburg: dank zij het vorige week geopende project Historama Abdij Middelburg.

Van welke kant bezoekers Middelburg ook naderen, de Abdijtoren springt altijd in het oog. Deze toren, de Lange Jan, is een markant herkenningspunt. Vanaf vrijwel alle plaatsen op Walcheren is de Lange Jan te zien. Wie de Lange Jan in het oog houdt, staat al spoedig op het Abdijplein. De Abdij met zijn plein ligt midden in de drukke, levendige stad. Het Abdijplein echter ademt een sfeer van rust. Het lijkt alsof op elk moment monniken uit een van de deuren kunnen stappen. Eeuwenoud is dit hart van de stad.

Eén brok geschiedenis kijkt hier op de bezoeker neer. Wie meer van die historie wil weten, kan zijn kennis verrijken bij de Witte toren. Daar is Historama te vinden. In de kloostergangen en crypten worden bezoekers op een aantrekkelijke manier ingewijd in de geschiedenis van de Abdij. In vogelvlucht wordt een overzicht gegeven van de hoogte- en dieptepunten van een abdij die zowel in religieus als in maatschappelijk opzicht een belangrijke rol heeft gespeeld in de ontwikkeling van land en volk en van gewest en staat.

Historama bestaat uit drie elementen: de gebouwen, een videofilm over de geschiedenis van de Abdij en een groot aantal opstellingen die als in een beeldverhaal op historisch verantwoorde wijze de lotgevallen van de Abdij vertellen. Dat gebeurt door middel van diverse tableaus en voorwerpen, alsmede afbeeldingen van documenten, schilderijen, tekeningen, kaarten, schetsen en levensechte figuren van norbertijnen. Veel onderdelen zijn overgebracht op een bijzonder type vaandels. Hier en daar wordt de presentatie ondersteund door effecten met licht en geluid.

Videofilm

Elke bezoeker start met een twintig minuten durende videofilm over de geschiedenis van de Abdij. Het klooster is gesticht door de orde der norbertijnen, genoemd naar de heilige Norbertus, die in 1121 te Prémontré een kloostergemeenschap stichtte. Vandaar dat de norbertijnen ook wel premonstratenzers of, naar hun kleding, witheren werden genoemd. De monniken leefden naar de regel (de canon) van Augustinus. Zij kregen de status van kanunniken. In 1127 vestigden de norbertijnen van de Sint Michielsabdij van Antwerpen zich in Middelburg. In 1150 kozen zij voor een vestigingsplaats binnen de karolingische burcht van Middelburg, een veilige plaats in een onveilige tijd.

Onder abt Maximiliaan van Bourgondië (1518-1535) beleefde de Abdij haar grootste bloei. Diens opvolger, Nicolaas de Castro, werd zelfs tot bisschop gekozen, maar kon vanwege de Hervorming op Walcheren deze functie niet vervullen.

In 1574, toen Middelburg in handen kwam van prins Willem van Oranje, moesten de norbertijnen het Abdijcomplex verlaten. De gebouwen kregen nu een wereldlijke bestemming, werden onderkomen van de Staten van Zeeland, de Zeeuwse Admiraliteit en de Munt van Zeeland. Typerend voor het historisch gebruik van de gebouwen is het feit dat diverse onderdelen twee of meer namen hebben. Zo wordt gesproken over Grote Refter (eetzaal) en Statenzaal, over Pandhof en Muntplein, over Witte Toren en Munttoren en over Nederhof en Hof van Zeeland, tegenwoordig gewoon het Abdijplein genoemd.

Driemaal in haar geschiedenis werd de Abdij door felle branden zwaar beschadigd: in 1492, in 1568 en in 1940. De brand in 1940 werd veroorzaakt door een bombardement van de Duitse luchtmacht. Vrijwel alle gebouwen, inclusief de Abdijtoren, werden vernietigd. Alleen de Kanunnikenwoningen en het Thoolse Huis kwamen er betrekkelijk goed van af.

Niet alleen van branden maar ook van mensenhanden heeft de Abdij te lijden gehad. Door verbouwingen, afbraak en nieuwbouw werden sommige gebouwen onherkenbaar verminkt. Een grondige restauratie vond plaats tussen 1885 en 1917 onder leiding van de architect J. A. Frederiks. De vernietiging in 1940 noodzaakte tot een nog veel verdergaande restauratie en herbouw. Direct na het bombardement van mei 1940 was men het erover eens: de Abdij moet herbouwd worden. Onder de leiding van architect ir. H. de Lussanet de la Sablonière is het Abdijcomplex weer in oude luister hersteld.

Nieuwe presentatie

Ongeveer drie jaar geleden ontstond het plan om de geschiedenis van de Middelburgse Abdij op een eigentijdse manier onder de aandacht van het publiek te brengen. Van 1960 tot 1988 gebeurde dat via het klank- en lichtspel. Deze projectie was echter geheel verouderd en moest een flinke financiële injectie ondergaan om te kunnen blijven draaien. Een ander nadeel van het klank- en lichtspel was de instelling van de zomertijd. De lichteffecten kwamen tijdens lange, lichte zomeravonden niet meer tot hun recht. Gezocht is toen naar een alternatief.

Een stichting werd opgericht om een nieuwe opzet te bedenken en de haalbaarheid hiervan te onderzoeken. In de stichting namen onder anderen plaats M. P. de Bruin, voormalig hoofd van het Zeeuws Documentatiecentrum en als geen ander thuis in de geschiedenis van de Abdij, drs. P. W. Sijnke, gemeente-archivaris van Middelburg, en oud-provincievoorlichter J. J. Tevel. De samenwerking met Bert Kroon, directeur van Toonder Studio's in Nederhorst den Berg, werd uitgebreid. Diverse malen had hij reeds voor het provinciaal bestuur opdrachten uitgevoerd. Ook hij vernam van de plannen om de geschiedenis van de Abdij aan de mensen te vertellen. Hij verdiepte zich in de historie van de Abdij en zette een eerste opzet op papier.

Kroon zag het als zijn opdracht om op een eenvoudige manier het publiek iets van de Abdij te vertellen. De historische betrouwbaarheid diende daarbij steeds voorop te staan. Dit betekent ook weer niet dat het droog en saai moet zijn. „Je kunt geschiedenis levend maken door een gemakkelijke, leuke, aantrekkelijke, amusante presentatie, die daarbij ook nog evenwichtig is. Een project als Historama moet letterlijk en figuurlijk open en toegankelijk zijn", aldus Kroon. Als voorbeelden van feiten uit de geschiedenis die ook „leuk te brengen zijn", noemt hij onder meer een Deense viking die eens hoofdman op Walcheren was, Willibrord die aan de godin Nehalennia gewijde stenen stuk slaat, en de kinderspelen op het Abdijplein in de 17e eeuw. Al deze zaken zijn ook te zien op de videofilm.

Leefwijze

De film geeft in een breed en duidelijk overzicht de historie weer. Beginnend met de godin Nehalennia, vervolgens de eerste zendeling op Walcheren, Willibrord en de daarbij horende kerstening van het gewest. Via Harald de Noorse hoofdman komt men bij de komst van de norbertijnen. Zij bouwden binnen de veilige burcht van Middelburg hun abdij. De film laat beelden zien van hun leefwijze en activiteiten. Er kwam onderwijs voor de kinderen en er werd voor de armen gezorgd. Wetenschap en kunst bloeiden vooral ook in de Middelburgse abdij, die bekend stond om zijn fraaie handschriften. De abt trad op als dijkgraaf.

Op 18 februari 1574 eindigde de geschiedenis van de abdij als kerkelijk centrum en nam de wereldlijke macht de gebouwen in bezit. De Zeeuwse Staten hielden voortaan in de gebouwen hun vergaderingen en doen dat tot heden. De Zeeuwse Admiraliteit werd in de gebouwen gevestigd en de Zeeuwse munt werd er geslagen. Daarna vertelt de film over de neergang van de abdij. Aan het einde van de 19e eeuw lijkt het einde van de abdij in zicht. Door verwaarlozing en onoordeelkundige doorbraken dreigen de gebouwen in te storten. Gelukkig volgde een restauratie. Het bombardement van 1940 lijkt definitief het einde. Aan het eind van de film zien we de abdij uit het puin verrijzen. De abdij mag niet verloren gaan. Zij wordt met grote liefde en zorgvuldigheid herbouwd.

In de kloostergangen en crypten wordt de videofilm ondersteund met een tentoonstelling. Voor het ontwerp van deze tentoonstelling zorgde het adviesbureau Wouters uit Eindhoven. Wouters heeft met „genoegen" aan de opzet van de tentoonstelling gewerkt.

Tentoonstelling

Eén ding stond voor hem vast: de sfeer van de abdijgebouwen mocht in geen geval verloren gaan. „Ik heb moderne materialen gebruikt die aan het verleden referen", zegt Marcel Wouters.

Alle materialen die voor de tentoonstelling zijn gebruikt, bestaan uit geblauwd staal en donker essehout, kettingen en grote doeken. Een probleem was het presenteren van de grote verscheidenheid van materiaal. Oude prenten, foto's en plattegronden moesten één geheel worden. In de doeken werd de oplossing gevonden. Door gebruik te maken van een speciale computergestuurde spuittechniek ontstond een constante nauwkeurigheid tot op een millimeter voor alle afbeeldingen. De doeken zijn als vaandels opgehangen in kloostergangen en crypten".

De teksten nemen in Historama een belangrijke plaats in. Zij zijn kernachtig, zonder onnodige omhaal van woorden. Zij staan als in een gestileerd boek voor de vaandels of andere opstellingen. Het lijkt riet of voor de desbetreffende opstelling het boek op de juiste bladzij is geopend. De boeken liggen op een soort lessenaar. In totaal 45 lessenaars vertellen de tot heden toe „gesloten" geschiedenis van de Abdijgebouwen. Gregoriaanse muziek in de crypten laat de sfeer van het kloosterleven goed proeven. In een andere crypte wordt de ondergang van de Abdijgebouwen ondersteund via een rood flakkerend licht, het geluid van inslaande kogels en de sonore dreun van klokken.

Provinciewoordvoerder Piet Klip is enthousiast over de manifestatie. Hij werd door de provincie „uitgeleend" om het Historama te realiseren. „Het was een uitdaging. Niet alleen om een kwalitatief goed produkt te maken, maar ook om dit met beperkte middelen te doen". Historama kost bijna 1,2 miljoen gulden. Naast een subsidie van het provinciaal bestuur de gemeente Middelburg en een bijdrage uit het Anjerfonds Zeeland en het Prins Bernardfonds werden andere bronnen gezocht. „Het bleek dat dit niet eenvoudig was; er wordt al zo vaak een beroep op het bedrijfsleven gedaan". Toch kwam de financiering rond. Behalve met de financiering hield Klip zich bezig met de exploitatie, administratie, personeelsbezetting, verbouwingen en public relations. Dit laatste is eveneens geslaagd. Historama is als enige Zeeuwse attractie opgenomen in het NS-dagtochtenprogramma.

Geen kermis

Tevreden is ook M. P. de Bruin, historicus en bestuurslid van de Stichting Manifestatie Abdij Middelburg. Zijn leven lang heeft hij zich in de geschiedenis van de Abdij verdiept. Wat eens begon met individuele rondleidingen door de Abdijgebouwen voor geïnteresseerden, verzorgd door hem zelf, is nu uitgegroeid tot een openstelling voor een breed publiek. Dank zij zijn contacten was het mogelijk om opnamen voor de videofilm te maken bij de norbertijnen in Averbode. Wel laat hij weten bang geweest te zijn dat Historama te veel een „kermisachtig" geheel zou worden. „Je moet weten, ik ben historicus en bang voor te veel vervorming. Aan de andere kant moet je de geschiedenis weten te verkopen aan het publiek. Het is gelukt dank zij een uitstekende samenwerking. Bert Kroon heeft niet alleen gevoel voor geschiedenis, maar weet deze ook op het publiek over te brengen. Twijfelde hij, dan vroeg hij altijd advies aan historici".

Ook is De Bruin blij met de medewerking van de norbertijnen uit de abdij van Averbode. „Als die samenwerking er niet zou zijn geweest, met adviezen, literatuur en beantwoording van vragen, had je je kunnen afvragen of het beoogde resultaat zou zijn bereikt. Ik ben ook blij dat de norbertijnen het Historama met de poppen mooi vinden".

Piet Khp verwacht het eerste jaar 30.000 bezoekers. Dit aantal zal in vier a vijf jaar uitgroeien tot 70.000, zo is zijn verwachting. Met dit aantal kan Historama goed draaien en is er zelfs geld over voor aanvullingen. „We hebben nog wel wat in petto, maar dat blijft een verrassing. Dan komt men nog eens voor een tweede keer terug en dat is de bedoeling".

Historama is geopend van 1 april tot 1 november, alle werkdagen, van 10.00 uur 's ochtends tot 18.00 uur 's avonds.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 22 april 1992

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Rood flakkerend licht in de crypte

Bekijk de hele uitgave van woensdag 22 april 1992

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken