Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Leven met een doodvonnis op zak

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Leven met een doodvonnis op zak

In de Verenigde Staten voeren 36 staten geregeld de doodstraf uit

7 minuten leestijd

APELDOORN - De doodstraf is in de Verenigde Staten nog altijd springlevend. In de Amerikaanse staat Texas bij voorbeeld zijn dit jaar vijf gevangenen terechtgesteld. De komende veertien dagen staan daar nog zeven executies op stapel. Ook deze terechtstellingen zullen ongetwijfeld veel stof doen opwaaien en de discusie over de doodstraf weer aanwakkeren.

Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft in 1976 beslist dat de doodstraf weer mag 'worden toegepast. Dit besluit kon worden genomen omdat in dat jaar de samenstelling van het Hof veranderde. Zo'n 36 staten hebben sindsdien gebruik gemaakt van die toestemming. Ze herzagen hun wetgeving, waardoor ze de doodstraf kunnen opleggen. Daarvoor moeten uiteraard wel gegronde redenen zijn. De wetten bepalen dat een rechter de doodstraf pas mag uitspreken als hij de verdachte schuldig bevindt aan een moord onder verzwarende omstandigheden. Dat houdt veelal in dat het misdrijf moet zijn gepleegd in combinatie met verkrachting of beroving.

Ook kan de doodstraf worden opgelegd aan personen die een vliegtuigkaping op hun geweten hebben waarbij doden zijn gevallen. Bovendien kan de rechtbank een dodelijk vonnis uitspreken als Amerikaanse strijdkrachten misdaden hebben gepleegd, zoals moord en een aantal andere delicten, waaronder desertie in tijd van oorlog en spionage in vredestijd. Nog niet duidelijk is, of de doodstraf ook raag worden opgelegd aan minderjarigen. Tegenstanders daarvan menen dat zo'n terechtstelling een schending betekent van de grondwet.

Keuze

Sinds de verandering van wet zijn in de Verenigde Staten 170 veroordeelden geëxecuteerd. In Texas vonden de meeste executies plaats, zo'n 47. Opvallend is, dat de vier zuidelijke staten Florida, Georgia, Louisiana en Texas meer dan driekwart van de terechtstellingen op hun naam hebben staan. Dat wijst erop dat rechters volstrekt willekeurig kunnen zijn in het uitspreken van de doodstraf.

De schuldigen die ter dood zijn veroordeeld, mogen kiezen hoe het vonnis wordt voltrokken. Ze hebben de keuze uit elektrocutie, een dodelijke injectie, dodelijk gas, ophanging of het vuurpeloton.

In de Amerikaanse staat Texas is vorige week Billy Wayne White met een giftige injectie geëxecuteerd, anderhalf uur nadat het Hooggerechtshof een verzoek tot uitstel had afgewezen. Twee dagen daarvoor vond Robert Alton Harris de dood in de gaskamer. White kreeg een dodelijke combinatie van chemicaliën ingespoten, zo meldde een woordvoerder van het Texaanse departement voor het gevangeniswezen, David Nunnelee. De executie was eerst nog 40 minuten vertraagd omdat functionarissen moeite hadden een geschikte ader te vinden voor de injectie. White stierf negen minuten nadat het gif in zijn lichaam was gespoten.

Wachten

White, die was veroordeeld wegens moord op een 65-jarige vrouw bij een gewapende overval op haar winkel in 1976, heeft meer dan veertien jaar op zijn executie moeten wachten. Afgelopen week hebben advocaten bij verschillende gerechtshoven om uitstel van de executie gevraagd omdat White achterlijk zou zijn. Het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten verwierp negentig minuten voor de executie het laatste verzoek tot uitstel. De gouverneur van Texas, Ann Richards, wees een gratieverzoek van White af.

Een Amerikaanse criminoloog die in 1978 lange interviews heeft gehouden met 35 ter dood veroordeelde gevangenen in de Amerikaanse staat Alabama, constateerde dat veel van de veroordeelden volledig in beslag werden genomen door de gedachte aan hun dood. Zij dachten na over het mechanisme van elektrocutie en de waarschijnlijke effecten hiervan op het lichaam, waarvan zij zich allerlei voorstellingen maakten.

Bovendien zaten zij erover in hoe zij zich tijdens de wandeling naar de executiekamer zouden gedragen, of zij zouden gaan huilen, of de terechtstelling pijnlijk zou zijn en wat voor invloed de herinnering aan de terechtstelling op hun familie zou hebben. Sommige gevangenen hadden angstdromen waarin zij stap voor stap de terechtstellingsprocudure ondergingen. Deze terechtstellingsprocedure neemt vier weken in beslag. Een aantal weken voor de terechtstelling neemt een dodenwacht plaats voor de cel van de veroordeelden. De gevangene verhuist naar een cel dicht bij de elektrocutiekaraer.

Eigendommen

Vier dagen voor de terechtstelling begint de tweede fase van de procedure, waarbij de gevangene onder voortdurend toezicht wordt gezet van een gevangenisbeambte. De laatste eigendommen van de gevangene worden kort voor de executiedag weggenomen en een overlijdensakte wordt opgemaakt. Onder het toeziend oog van belangstellenden wordt ten slotte op de dag van de executie een eind gemaakt aan het leven van de veroordeelde.

Aan de executie is een jarenlang proces voorafgegaan. Allereerst wordt bepaald of iemand schuldig danwei onschuldig is, gevolgd door de veroordelingsfase, waarin het Hof de verzwarende en verzachtende omstandigheden in overweging neemt. Daarna gaat de veroordeeelde automatisch in beroep bij het Hooggerechtshof van de staat waarin de veroordeling is uitgesproken.

Tegelijkertijd kunnen de veroordeelden in beroep gaan bij de staatsen de federale rechtbanken. Daardoor kan de staatsrechtbank nog een uitspraak doen als het Hooggerechtshof van oordeel is dat het vonnis kan worden uitgevoerd.

Zo ook bij de executie van Harris. Deze veroordeelde had al plaatsgenomen in de gaskamer toen een rechtbank het vonnis van het Hof vernietigde. Pas enkele uren later verklaarde het Hof de uitspraak van de lagere rechtbank nietig, waarna de executie kon worden uitgevoerd.

Protest

Amnesty International heeft „zwaar" geprotesteerd tegen de geruchtmakende executie van Harris in Californië. De bevoegheid ora executies om te zetten of uit te stellen berust gewoonlijk bij de gouverneur van de staat of de State Board of Pardons and Paroles (de staatscommissie inzake gratie en voorwaardelijke vrijlating), waarvan de leden door de gouverneur worden benoemd.

Woordvoerster Anneke Bosman van Amnesty: „We hebben telegrammen naar de gouverneur en ingezonden brieven naar kranten gestuurd. We vinden dat het tegen alle verdragen ingaat om iemand ter dood te brengen. Niet alleen in het geval van Harris, maar in alle gevallen. Het is zo wreed en onmenselijk. Wij zeggen niets over bestraffing van misdadigers, maar iedereen heeft het recht om te leven. Ook Amerika onderschrijft dat recht. Het land heeft het Verdrag van de Universele Rechten van de Mens van de Verenigde Naties ook ondertekend".

Een ander argument voor afschaffing is dat de kwaliteit van de rechtshulp nogal eens te wensen overlaat. De advocaat die door de rechtbank wordt aangewezen, is vaak onervaren en slecht toegerust om dit soort zaken op te knappen. Omdat de meeste staten geen geld beschikbaar stellen voor rechtsbijstand aan beklaagden van wie het vonnis is bekrachtigd, zijn de veroordeelden afhankelijk van vrijwillige advocaten, die zonder betaling werken.

Verder is het opvallend dat 41 procent van de veroordeelden deel uitmaakt van de zwarte bevolking, hoewel die maar 12 procent van de totale bevolking uitmaakt. Dat wekt de indruk dat vooral in de zuidelijke staten ras niet onbelangrijk is bij het uitspreken van een doodvonnis. Ook blijkt dat veel ter dood veroordeelden verstandelijk gehandicapt zijn of aan psychische aandoeningen lijden.

Gehandicapt

Een rapport uit 1987 van het Coördinatie Centrum voor Gevangenissen in Georgia toont aan dat mogelijk 20 procent van de ter dood veroordeelden van minder dan gemiddelde intelligentie of zelfs zwaar verstandelijk gehandicapt is. In Georgia is sinds 1988 een wet van kracht die verbiedt de doodstraf op te leggen aan personen die veroordeeld zijn wegens moord doch die „schuldig maar achterlijk" zijn bevonden.

Anneke Bosman van Amnesty International heeft ook bezwaren tegen de gebeurtenissen rondom een executie. „Op zich is het niet onterecht dat een advocaat de terechtstelling bijwoont. Iemand moet toezien op de uitvoering van het vonnis. Maar in Amerika wordt een gruwelijk soort spel opgevoerd. Feestjes rond de executie zijn niet ongewoon. Drank is er in overvloed en de toeschouwers scanderen leuzen. Overigens is het wel goed dat de terechtstelling openbaar is. In sommige landen is niet eens bekend hoe en hoeveel mensen ter dood worden gebracht", zegt Anneke Bosman, met afschuw.

In Amerika blijkt de meerderheid van de bevolking vóór de doodstraf. Daarvoor heeft Anneke Bosman geen duidelijke verklaring. „Ik denk dat in de publiciteit vooral de gruwelijkheden van een misdaad naar voren worden gehaald. Emoties gaan dan een grote rol spelen in de strafmaatregelen. Die mogen echter nooit meespelen in de bepaling van het vonnis. Daarom is het goed dat een onafhankelijke rechter het oordeel velt".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 27 april 1992

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Leven met een doodvonnis op zak

Bekijk de hele uitgave van maandag 27 april 1992

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken