Bekijk het origineel

De grote vis in de kleine kooi

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

De grote vis in de kleine kooi

Vangst Sendero-leider Guzman brengt Peru nog geen vrede

2 minuten leestijd

Uitzonderlijk spectaculair. Zo kon de vangst van Abimael Guzman Reynoso, de leider van de Peruaanse maoïstische terreurbeweging Lichtend Pad (Sendero Luminoso), op 12 september jongstleden zeker worden genoemd. Een daad van historische orde, als we de teneur uit kranten als La Republica mogen geloven. Guzman werd afgelopen woensdag schuldig bevonden aan landverraad, de moord op 25.000 personen en een totale schade van 20 miljard dollar. Dat Peru op rustiger vaarwater af koerst nu Guzman bij gebrek aan de doodstraf tot levenslang is veroordeeld, lijkt echter vooralsnog onwaarschijnlijk. Vrede bereik je niet door je blind te staren op de grote vis in een kleine kooi.

De prijs die op het hoofd van Guzman was uitgeloofd, bedroeg een miljoen dollar, die de elite-eenheid Delta van de terreurbrigade Dincote in de zak kan steken. Voor de meerderheid van de Peruanen belichaamt Guzman de duivel, die zich na Marx, Lenin en Mao proclameert als het 'vierde zwaard' van het communisme. Hij is staatsvijand nummer één en als zodanig de gehate aanvoerder van een griezelig perfect getrainde guerrilla van naar men zegt 5000 manschappen die de dood van 33.000 burgers -deze schatting komt uit de mond van de president van de Nationale Vredesraad Francisco Diez Canseco- op het geweten heeft.

Geen wonder dat de bevolking van Peru opgelucht -en confuus- ademhaalde na het bericht dat "El Cachetón" -de dikwangige- in de Limase buitenwijk Surquillo was overmeesterd. Kort na de vangst "Presidente Gonzalo" -de nom de guerre van Guzman (57)- en zeven van zijn naaste trawanten liet president Alberto Fujimori weten dat hij persoonlijk voor de doodstraf van Guzman was, maar dat het verstandiger zou zijn de Senderoleider een eerlijk proces te geven.

Proces

Dus stond Guzman als "gevangene nummer 1509" terecht op het zwaarbewaakte eiland en marinebasis San Lorenzo. Nadat hij eerst dagen door de terreurbrigade Dincote werd verhoord, moest hij verschijnen voor een militair tribunaal. Dit omdat terrorisme sinds 5 april 1992 onder landverraad valt. Behalve Guzman veroordeelden militaire rechters tien andere leiders van de gevreesde guerrilla tot levenslange gevangenisstraf en tot het betalen van in totaal 65 miljoen dollar (104 miljoen gulden) aan schadevergoedingen. Peru's erbarmelijk lege staatskas zou daar wel bij varen.

Over het proces tegen Guzman is het nodige te doen geweest. Op zich is het verdacht dat de uitspraak in overeenstemming is met een eerdere oproep van de Peruaanse president, Alberto Fujimori. Ook Amnesty International plaatste kanttekeningen bij het proces - Guzman zou in beperkte mate toegang tot zijn advocaat Crespo hebben gehad, die dan ook van een „volledige farce" sprak.

Ondanks deze kritiek valt er in Peru wat voor militaire rechtbanken te zeggen. Tot voor kort stonden senderista's bij burgerlijke rechtbanken in de beklaagdenbank. Niet zelden werden rechters daarvan geïntimideerd, opgehangen of omgekocht door Sendero Luminoso en niet minder zelden liepen gearresteerde guerrilla's spoedig weer op vrije voeten rond om onder te duiken in het gewapende verzet. Militaire rechters zouden daarentegen minder ontvankelijk zijn voor corruptie.

Offensief

Men oordeelt verschillend over het vonnis dat Guzman te beurt viel, al staat Militairen bewaken de kooi van Sendero-leider Guzman. de schuld van Guzman niet ter discussie. Simon Strong desgevraagd, auteur van het recent verschenen "Shining Path. The world's deadliest revolutionary force" twijfelt aan procedure van het hof. „Kennelijk wilde de regering een openbaar proces vermijden. Dat zou de berechting tot een publiek platform hebben gemaakt waarbij Guzman zijn ideeën vrijelijk zou hebben kunnen spuien", meent hij.

Professor David Scott Palmer, directeur van de faculteit Internationale Betrekkingen van de Universiteit van Boston (VS), peilde deze week de stemming in het land tijdens een congres van zakenmensen naar subversie en drugshandel op de agenda stond. Vanuit Lima: „De meeste mensen vinden dat Guzman zo lang hij in leven is, een gevaarlijke bedreiging zal blijven. Ze zagen hem liever terechtgesteld". Zelf denkt Palmer er anders over. „Het is beter hem in leven te houden in een goed beschermde plaats, vanwaar hij geen contacten met zijn organisatie kan onderhouden. Zolang Guzman in leven is kan het Lichtend Pad moeilijk een gelijkwaardige opvolger voor hem vinden".

Palmer verwacht een nieuw offensief van Lichtend Pad. Hoewel het politburo en het centraal comité van de guerrilla aanzienlijk zijn gedecimeerd, zijn vier van de zes regionale commando's merendeels intact en rijp voor de aanval. Als die nu niet komt, dan later in de herfst. President Fujimori heeft namelijk voor 22 november congresverkiezingen uitgeschreven en de senderista's zullen niet nalaten de campagne te verstoren.

De regering zou er volgens Palmer verstandig aan doen om Lichtend Pad snel en effectief verder te overrompelen op het moment dat ze tijdelijk is gedesoriënteerd door de „geweldige psychische klap die ze met het verlies van Guzman en vrijwel de hele top te verstouwen kreeg". Tot dusver hebben alle regeringen -ook die van de in 1990 aangetreden Fujimori- echter nagelaten een evenwichtige strategie te ontwikkelen voor de bestrijding van Lichtend Pad. „Sinds de activiteiten van Sendero Luminoso twaalf jaar geleden begonnen, hebben de autoriteiten de beweging gezien als een militair probleem dat met militaire middelen moest, worden aangepakt. Zij verloren uit het oog dat Lichtend Pad een pohtiek, economisch en sociaal probleem is dat dientengevolge op dat niveau moet worden aangepakt met slechts een militair schild om de uitvoering ervan te garanderen", aldus Palmer.

Basketbalteam

Palmer, mede-auteur van het boek "Shining Path of Peru", waaraan ook de Nederlandse onderzoekers Ton de Wit en Vera Gianotten een bijdrage leverden, verschilt van mening met de Britse journalist Strong. Laatstgenoemde meent dat Lichtend Pad werd geboren uit een curieus, op Inca-tradities gestoeld indiaans nationalisme, handig door Abimael Guzman gemanipuleerd om een heilstaat in het Andesgebergte te vestigen, met Huancayo als eerste rode stad waar de vlag met hamer en sikkel zou wapperen.

Volgens de Amerikaan -die dertig jaar ervaring heeft in Peru- is Lichtend Pad juist een beweging die zuiver via de klassenstrijd aan de macht wil komen.

Palmer was van september 1962 tot eind 1963 een naaste collega van Guzman op de Huamanga-universiteit van Ayacucho. „We deelden een kantoor, spraken elkaar elke dag over alle mogelijke onderwerpen, waren het nooit met elkaar eens. Guzman ideologiseerde graag, was altijd beleefd en correct. Hij hield niet van ons en wij niet van hem". Guzman was „het prototype van de klassieke communist van het universiteitscafé. Als je zijn geschriften leest, zie je dat hij op dat niveau is blijven steken. Hij is de middeleeuwse docent, met een tamelijk benedenmaats discours, die op zijn hoogst talent heeft om uiteenlopende dogma's in een theoretisch model te passen".

Guzman slaagde er, uitstekend in om studenten naar zijn hand te zetten. Andersdenkenden werden op de universiteit weldra behandeld als leprozen, zo blijkt uit een ervaring die Palmer vertelt. „Op een gegeven moment verzocht men mij te vertrekken omdat mijn aanwezigheid om ideologische redenen niet langer verantwoord was. Het alternatief: We hebben geen bezwaar tegen uw aanwezigheid wanneer u in ons basketbalteam speelt. Daar zijn in ideologisch opzicht geen consequenties aan verbonden... Haha, laat ik nou net met m'n twee meter lengte de langste persoon in Peru zijn".

„Leger zonder gezicht"

Palmer had nooit gedacht dat Guzman zou uitgroeien tot een leider van formaat. „Daar heeft hij lang over gedaan. Zijn twee bezoeken aan het China van de Culturele Revolutie hebben hem diepgaand gevormd. En natuurlijk speelde ook zijn positie op een plattelandsuniversiteit als Ayacucho een rol, waar hij als grote vis in een kleine vijver spoedig veel invloed en macht kreeg".

Na een incubatietijd van ruim twintig jaar trad Sendero in het begin van de jaren tachtig voor het eerst naar buiten. Als je terugkijkt op de achterliggende periode, rest niet anders dan de constatering dat Sendero Luminoso zienderogen veld won. Zij was open over haar ideologie, strategie en doel, haar tactieken waren bloedig, grillig, onverwachts, trefzeker en nietsontziend. De ideologie werd gerechtvaardigd met het bloed van onschuldige slachtoffers. Ger Prakken, een in Eindhoven woonachtige zendeling die negen jaar in Huancayo werkte, vertrok vorig jaar december spoorslags nadat hij een dreigbrief had ontvangen van „het leger zonder gezicht".

De opmars van Sendero was onstuit- Foto EPA baar en de zwakke infrastructuur van het land was bepaald geen handicap om een sterke organisatie op te bouwen. Een aardige bijkomstigheid voor Lichtend Pad was de erosie van de economie in de jaren tachtig en de tomeloze inflatie die Peru onder het bewind van president Garcia naar de afgrond dreef. Deze ontwikkeling was funest. Het leger en de politie die toch al weinig consideratie haddend met democratie en mensenrechten, zagen zich genoopt zelf inkomstenbronnen op te zoeken of zelf het heft in handen te nemen, waardoor de geweldsspiraal almaar opliep.

Spanningsveld

Het was in dit angstaanjagend klimaat dat Lichtend Pad groeide. „Voor veel mensen was Sendero Luminoso een zaligmakende religie. Haar discipline en arrogantie had aantrekkingskracht. Sendero was ervan overtuigd dat zij de sleutel tot de oplossing van de menselijke misère in handen had".

Opvallend is dat het Lichtend Pad in regio's met grote concentraties protestanten nauwelijks voet aan de grond kreeg, stelt Palmer in- dit verband. „Omdat niet het geweld, maar het geloof in Jezus Christus de oplossing brengt", bevestigt Prakken. Vooral op het platteland gedijden de protestantse gemeenten omdat „(bij gebrek aan voorgangers) iedereen meetelde. Op lokaal niveau zag je onmiddellijk verbetering, omdat men als gevolg van de bekering anders ging leven". Bij de niet-protestantse bevolking kon Sendero de concurrentieslag aan. Zij droeg de gelijkheid in het vaandel en daarom is het allerminst verwonderlijk dat veel vrouwen in dit macho-land opklommen tot hoge posten in de guerrillagelederen.

De afgelopen jaren heeft de staat Peru veel terrein moeten afstaan aan Sendero Luminoso. Grote gebieden werden volkomen door het Lichtend Pad beheerst. In 1989 verlegde Sendero Luminoso haar actieradius van het platteland naar de stad. De laatste jaren heeft de tactiek, voor zover daarvan sprake is, van het leger zich gewijzigd. Men is de 'autodefensa' gaan steunen: kleine zelfverdedigingsgroepen van boeren in de dorpen.

Aanvankelijk stond men in de dorpen net zo wantrouwig tegenover het leger en de politie als tegenover de senderista's. Het leger zag wel in dat het zonder de steun van de lokale bevolking er nooit in zou slagen Sendero Luminoso uit te roeien. Nu heeft men her en der in het land legerbunkers ingericht. Deze zijn relatief onneembaar voor Sendero-aanvallen. De meeste slachtoffers vallen wanneer de guerrilla een konvooi op een landweg overvalt. Of wanneer men een dorp afstraft wegens vermeende collaboratie met de militairen. Tegen de op het leger buitgemaakte wapens van Sendero Luminoso is de verdediging van de boeren die zich hebben verenigd in "ronda's" niet opgewassen. Zij moeten het doen met "hechizos", zelfgefabriceerd schiettuig dat vaak niet meer is dan een met touwen samengeknoopt prakje van bijlen, hakmessen en een vuurloop met een bereik van 50 meter.

Een negatieve bijkomstigheid is dat er steeds minder mankracht overblijft voor de bewerking van het land. Als gevolg daarvan liggen vruchtbare akkers braak en trekt de bevolking van de honger naar de sloppenwijken van de departementale hoofdsteden. Het leger maakt gebruik van zowel de burgerbevolking als paramilitaire troepen, maar zorgt niet voor een goede bewapening laat, staan voor een degelijke fourage van de nagenoeg continu onder spanning levende rondero's en hun familie.

Lichtpuntje

De verkiezingen die Fujimori voor november heeft uitgeschreven, moeten worden beschouwd als een eerste stap haar het herstel van de democratie die met de zogenoemde autocoup van Fujimori op 5 april tijdelijk buiten werking werd gesteld. De gevangenneming van Guzman bezorgt Fujimori immense populariteit. Het lijkt erop dat Fujimori makkelijk een absolute meerderheid zal winnen van de 80 zetels nu twee partijen zich deze week bij de zijne hebben aangesloten.

Men is er zich, zo ervaart Palmer in Lima, hevig van bewust dat het land het afgelopen decennium veel internationaal prestige heeft verloren. Peru probeert van de Wereldbank 300 miljoen dollar (ongeveer een half miljard gulden) los te krijgen voor sociale programma's die de guerrillabeweging Lichtend Pad de wind uit de zeilen moeten nemen. Eigenlijk moet de regering de onthoofding van Sendero Luminoso onmiddellijk aangrijpen om binnen een halfjaar het vertrouwen van bevolking te herwinnen door werkelijke economische steunverlening.

Mits Guzman netjes blijft waar hij blijft -in de cel- bestaat er anderzijds een kans dat de meer gematigde generatie binnen Sendero Luminoso de overhand gaat krijgen. Deze is lange tijd door de persoonlijkheidscultus van Guzman onder het stof blijven liggen. De gematigden zijn coöperatiever ingesteld dan de haviken van Guzman. Of Sendero ooit net als de M19 in Columbia een entree maakt in de politiek, acht Palmer nagenoeg uitgesloten.

Al met al heeft Lichtend Pad een dodelijke bom gelegd onder de Peruaanse staat. Een bom die -misschien- op het nippertje onklaar is gemaakt. Ook voor terreur geldt dat er grenzen zijn. Een lichtpuntje is dat de veerkracht van de bevolking niet is geknakt. Zelfbeschermingsgroepen, gaarkeukens en solidariteitsorganisaties in de volkswijken geven daar blijk van. „We hebben in veel delen van het land spontane reacties gezien op de terreur, daar waar de autoriteiten werden onthoofd of niet eerlijk genoeg waren om voor de belangen van de bevolking op te komen", aldus Palmer. Dat biedt perspectief in een land dat overloopt van „gebroken mensen", een basis om een nieuwe toekomst op te bouwen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 10 oktober 1992

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

De grote vis in de kleine kooi

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 10 oktober 1992

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken