Bekijk het origineel

Een veel te lang verzwegen probleem

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Een veel te lang verzwegen probleem

Door dalend normbesef is de calculerende burger vooral uit op eigen voordeel

6 minuten leestijd

Wat eigenlijk iedereen die enigermate bekend is met de gemeentelijke sociale diensten, al wist, is deze week duidelijk geworden. Er wordt op grote scliaal misbruik gemaakt van bijstandsuitkeringen. Er wordt dus op grote schaal gefraudeerd. Eindelijk is een veel te lang verzwegen probleem bespreekbaar. Hopelijk wordt er nu echt wat aan gedaan.

Politiek Den Haag schrok zich gisteren in het openbaar een hoedje over de onthutsende cijfers uit Groningen en Doriïrecht. In Groningen is slechts in 47 procent van de uitkeringsgevallen geen enkele reden om te twijfelen aan de rechtmatigheid van de uitkering. Omgekeerd betekent die conclusie dat er in 53 procent van de gevallen wel reden is om te twijfelen.

In Dordrecht bleek na koppeling van de gegevensbestanden van de sociale dienst en belastingen dat niet minder dan een derde van de bijstandstrekkers ook een ander inkomen heeft, dat voor een groot deel is verzwegen. Utrecht gaat er in zijn beleid van uit dat 10 procent van de bijstandsgenietenden fraudeert. Het is een illusie om te veronderstellen dat burgers in andere gemeenten een geheel ander gedrag vertonen.

Verloedering

Van zulke cijfers wordt de zich aan de wet houdende Nederlander bepaald niet vrolijk. Het gevaar is niet denkbeeldig dat hij zich laat meesleuren in de massale verloedering. Zodat hij zich vervolgens ook niet houdt aan de verplichtingen die het Rijk hem oplegt in de sfeer van de fiscale en sociale wetten. De cijfers spreken des te meer omdat ze voortkomen uit gefundeerd onderzoek.

Naast de kleine christelijke fracties riep alleen de VVD-fractie in het verleden op tot een strengere controle op het uitkeringsregime. Dat is niet van de laatste jaren, dat was al onder de vroegere leider H. Wiegel. Maar Wiegel was bij de grote fracties als een roepende in de woestijn. Want men zag geen fraudeprobleem, dus werd er ook niet gewerkt aan de oplossing daarvan. Intussen blijkt in toenemende mate uit onderzoek dat de moraal in ons land op het gebied van fraude schrikwekkend is gedaald. Dus wordt het fraudeprobleem nu nagenoeg kamerbreed onderkend en erkend.

Het halen, hebben en houden is door de door egoisme bevangen landgenoot tot kunst verheven, ook al gaat die kunstbeoefening in tegen alle geldende regels. Het geraak waarmee kan worden gefraudeerd, lokte potentiële fraudeurs aan als fruit de wespen. Het is eigenlijk schokkend dat de Algemene Rekenkamer vorige week in een rapport constateerde dat het toezicht op de bestrijding van de bijstandsfraude over de gehele linie ernstig tekortschoot.

Mentaliteit

Volgens de ARK waren het niet alleen de gemeentelijke controleurs, maar ook de rijksconsulenten èn het ministerie.van sociale zaken die het in dit opzicht hebben laten afweten. Alle signalen maken duidelijk dat het hoog tijd wordt ora ook op dit gebied de puntjes op de i te zetten. Maar dan moet er wel heel wat veranderen. Ook in de mentaliteit van medewerkers van gemeentelijke sociale diensten.

Nog steeds zijn er sociale diensten die fraudebestrijding niet als een van hun hoofdtaken zien, zo bleek gisteren in een radio-uitzending. Dat zijn diensten die nog steeds werken in de geest van de jaren zeventig, toen de bijstandstrekker tot cliënt promoveerde. Dat zijn diensten die in hun werk uitgaan van de goedheid van de mens. De mens is goed en dus fraudeert hij niet, tenzij het tegendeel zonneklaar blijkt.

In die sfeer zijn ook de wetten gemaakt die voor een groot deel nog steeds de basis zijn voor de uitkeringsstromen. Zeker, er is een kentering te bespeuren, maar het duurt jaren voordat èn mentaliteit èn wetgeving zijn aangepast aan de eisen des tijds, waardoor het genieters van uitkeringen moeilijker zo niet onmogelijk wordt, gemaakt om te frauderen.

Verzorgingsstaat

In de uitbouw van de verzorgingsstaat is aan het element fraude te weinig aandacht besteed. Dat kan de landelijke politiek zich aantrekken. Natuurlijk heeft staatssecretaris Ter Veld van sociale zaken en werkgelegenheid gelijk als zij nu van gemeenten verlangt dat er meer sociaal rechercheurs worden aangesteld. Maar daarmee wordt maar een deel van het probleem opgelost. Primair begint de verantwoordelijkheid hiervoor in Den Haag, in de aanscherping van wet-en regelgeving.

Daarnaast is het ook een Haagse verantwoordelijkheid dat fraudeurs snel en afdoende worden gestraft. Het wegens cellentekort heenzenden van arrestanten strijdt met elk rechtsgevoel en werkt de verloedering alleen nog maar meer in de hand. De verzorgingsstaat is toe aan een grondige revisie. De wilde takken uit de vorige decennia moeten gesnoeid worden. Alleen zo blijft de boom van de sociale zekerheid levenskrachtig.

Links en rechts wordt inmiddels erkend dat het normbesef in Nederland de laatste jaren op tal van terreinen is vervaagd. Ook premier Lubbers heeft op dit thema een- en andermaal gehamerd. De calculerende burger is uit op eigen voordeel, ook al gaat dat ten koste van de naaste, van het nationaal belang of van het milieu. Het weer op school aankweken van normbesef, waartoe de ministers Hirsch Ballin (Justitie) en Ritzen (Onderwijs) in de afgelopen jaren hebben opgeroepen, zal pas, als het echt gebeurt, over jaren zijn vruchten afwerpen.

Individualisering

Bovendien zijn de wetten ook niet altijd aangepast aan de veranderende samenleving. De overheid is bezig om de individualisering in wet- en regelgeving door te voeren. De samenleving moet uit individuen bestaan, die naar believen onder één dak wonen, een relatie op afstand of helemaal geen relatie onderhouden. Voor het 'nemen' van kinderen is geen ouderpaar, bestaande uit man en vrouw, meer nodig.

In dat scala aan samenlevingsvormen is het buitengewoon moeilijk te volgen hoe de inkomensstromen lopen. Het is dus ook erg moeilijk na te gaan wie wel en wie niet recht heeft op een bijstandsuitkering. Wat moet in deze tijd onder een huishouden worden verstaan? Zo zijn er vragen te over waarop de wet geen sluitend antwoord geeft, maar die het een sociale dienst wel moeilijk maken om fraude te voorkomen èn te bestrijden.

Een verbetering zal het zijn als de aanvrager voor het eerst en -bij controle- opnieuw moet bewijzen dat hij recht heeft en houdt op de bijstandsuitkering. Dat vergt evenwel een nogal ingrijpende wijziging van het Algemene bijstandswet en de werkwijze bij de gemeentelijke sociale diensten. Daarnaast moet de controle op uitkeringen worden geïntensiveerd. Daarvoor moeten gemeenten wel financiële middelen krijgen. Maar die zijn te beschouwen als investeringen, die op de lange duur zeker rendabel zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 5 december 1992

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Een veel te lang verzwegen probleem

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 5 december 1992

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken