Bekijk het origineel

Wie vandaag alleen staat, kan morgen samenwonen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Wie vandaag alleen staat, kan morgen samenwonen

Aandacht voor bijstandsfraude gevolg van cultuuromslag

7 minuten leestijd

Het bloemetje op tafel hoort er ook bij, zei de toenmalige minister Marga Klompé toen zij de Algemene bijstandswet introduceerde. De wet was en is bedoeld om te voorkomen dat mensen tot grote armoede vervallen. Het doel van de wet betwist niemand, maar het misbruik ervan staat in de publieke schijnwerpers. Een deel van dat misbruik wordt zelfs door de wet in de hand gewerkt.

Het volgende is historisch. Een man met een bijstandsuitkering komt in een bus van een touringcarbedrijf voorrijden bij de sociale dienst. Daar vult hij een briefje in dat hij geen neveninkomsten heeft. Voor de desbetreffende dienst een fluitje van een cent om te bewijzen dat dit niet zo was.

Een onderzoek van de gemeentelijke sociale dienst in Groningen gooide twee weken geleden de knuppel in het hoenderhok. De dienst had van 78 van haar 18.000 cliënten gecontroleerd of de opgeven woonsituatie klopte met de werkelijkheid. Bij de helft van de gecontroleerden was er iets aan de hand. Van een derde van de 78 uitkeringsgerechtigden werd de uitkering gestopt omdat men samenwoonde. Deze cijfers deden politiek Den Haag op tilt slaan.

Sociaal-rechercheur J. van Olst uit Kampen vindt de commotie over 'Groningen' een beetje overdreven. Als speurder naar bijstandsfraude vraagt hij zich af of een onderzoek onder een klein deel van het totale aantal uitkeringsgerechtigden representatief is te noemen. Met zijn collega betrapt hij in de gemeenten Kampen, IJsselmuiden en Dronten per jaar zo'n tachtig bijstandsfraudeurs. In de drie gemeenten krijgen zo'n 1800 mensen een bijstandsuitkering. „Je kunt dan toch niet stellen dat dus een vast percentage fraudeert. Het aantal mensen met een uitkering schommelt nogal".

Hij vreest dat het effect van de commotie een stigmatisering van alle mensen in de bijstand als fraudeurs zal hebben. „Er dreigt een heksenjacht op uitkeringsgerechtigden. Alle aandacht richt zich op de fraude, terwijl veel fraude kan worden voorkomen door bij de aanvraag een aantal gegevens te checken".

Incidenten

Directeur drs. P. J. H. Lemmen van Divosa, de vereniging van directeuren van sociale diensten, vindt dat er te veel op incidenten politiek wordt gemaakt. „Men heeft de illusie dat Nederland een groot dorp is, geregeerd vanuit Den Haag. Den Haag denkt dat zij weet hoe het in de praktijk toegaat. Politici willen tot achter de komma bepalen wat rechtvaardig is. Bij ieder incident komt men met nieuwe regels om een gesignaleerde onrechtvaardigheid weg te werken. Die nieuwe regels leiden tot nieuwe onrechtvaardigheden".

Hij erkent dat uit Groningen blijkt dat ook een sociale dienst die dichter bij de praktijk van alle dag staat toch niet exact de situatie kent. „Men had niet verwacht dat er met de woonsituatie zo enorm gerommeld werd. Het was wel in algemene zin bekend dat mensen kunnen kiezen. Ze kunnen zich aandienen als alleenstaande, woningdeler, echtpaar. Je aandienen als alleenstaande is financieel het aantrekkelijkst".

Wit of zwart

Ter verduidelijking. Wie alleenstaand is, krijgt 1200 gulden bijstand in de maand. Twee alleenstaanden die zonder dat door te geven samenwonen, krijgen dus 2400. Twee woningdelers, mensen die in een huis wonen maar verder niets met elkaar te maken hebben, krijgen samen 2000 gulden. Een echtpaar daarentegen krijgt 1700 gulden. Samenwonen is niet het enige waarmee gerommeld wordt door sommige uitkeringsgerechtigden. Er zijn er die wit of zwart werken naast hun uitkering, die een vermogen hebben of die verhuizen naar een andere gemeente zonder dat door te geven.

Hoewel de jongste cijfers het beeld scheppen dat in de bijstand weinig wordt gecontroleerd, kunnen de gemeenten per duizend uitkeringsgerechtigden een sociaal rechercheur aanstellen, bij de bedrijfsvereningingen is de norm één rechercheur per 40.000. Overigens is de sociaal rechercheur geen man met een gleufhoed die van achter een boom zwartwerkers probeert te snappen of die tandenborstels telt om samenwoners erbij te lappen.

Bewijs

Van Olst haalt veel van zijn bewijsmateriaal uit administraties van bij voorbeeld verzekeringen, banken, energiebedrijven. „Gezamenlijke verzekeringen, wie betaalt de gasrekening, op wiens naam staat de bankrekening, van wie is de auto, al dat soort gegevens kunnen duidelijk maken of er sprake is van samenwonen of niet. Door koppeling van de bijstandsdossiers met de ziekenfondsbestanden is snel uit te zoeken of mensen er wit bij werken".

Zolang fraude lonend blijft, zullen sommigen zich daaraan bezondigen. Zo werd onlangs in Kampen een aantal gezinnen die via seizoensarbeid hun inkomsten hadden vergroot voor de tweede keer gesnapt. „De zogenaamde calculerende burgers. De vorige keer waren ze eenjaar lang maandelijks 105 gulden gekort. Die korting woog niet op tegen hun bijverdiensten, al snel zo'n tienduizend gulden. Dit keer worden ze dertien weken 9 procent gekort. Een volgende keer zal hun uitkering twee maanden worden ingehouden".

Bijstandsfraude waarmee meer dan 2500 gulden, na 1 januari 6000 gulden, is gemoeid wordt aan de officier van Justitie voor strafvervolging voorgelegd. Van Olst: „Bij bedragen tussen de 2500 en 5000 komt de straf veelal neer op een brief van de officier met daarin de vermaning het nooit weer te doen". Lemmen maakte mee dat de Utrechtse sociale dienst halverwege het jaar het verzoek kreeg niet meer processen-verbaal in te sturen, omdat de tax voor dat jaar bereikt was".

Zouden de sociale diensten precies bij willen houden of hun klanten wel leven zoals ze daar staan geregisteerd, dan zouden ze een soort van beursnotering per dag moeten samenstellen. Lemmen: „Wie vandaag samenwoont, kan morgen alleenstaand zijn en de volgende dag woningdeler. Het is natuurlijk onmogelijk om exact de realiteit te volgen, het gaat er dus om die zo dicht mogelijk te benaderen".

Handhaafbaar

De grote vraag voor Divosa is of de bijstandswet nog handhaafbaar is. Per 1 januari kunnen jongeren tot 27 door „een niemendalletje" van een wetswijziging op 26 manieren voor wat hun woonsituatie betreft worden ingedeeld. De toepassing ervan bezorgt veel sociale diensten al voor het in werking treden hoofdbrekens. Daar komt nog bij dat de informatie erover al een paar keer herroepen is omdat ze onjuist bleek te zijn. Een voorbeeld van hoe nieuwe dingen worden ingevoerd, aldus Lemmen.

„De politiek heeft nog steeds de fictie dat, als men A zegt, men B zal volgen. Er zit zoveel tussen de Haagse realiteit en de lokale realiteit. Ik wil absoluut niet zeggen dat de sociale diensten het allemaal exact in de peiling hebben, maar die staan een stuk dichter bij de werkelijkheid. Waar wij ons aan ergeren is dat de politici ervan uitgaan dat sociale diensten niet hun opperste best zouden doen. De sociale diensten zien de problemen en proberen de bijstandswet zo goed mogelijk uit te voeren. Maar het is een illusie om te menen dat de wet exact uit te voeren is. De bijstandswet is te ingewikkeld geworden. De verfijning begint het systeem te verstikken".

De directeuren van de sociale diensten discussiëren onderling over een andere bijstandswet. Een wet die iedereen beschouwt als alleenstaande. Via toeslagen kan de uitkering dan verhoogd worden voor bij voorbeeld echtparen, ouders met kinderen. Om voor de toeslagen in aanmerking te komen, zouden de uitkeringsgerechtigden zelf het bewijs moeten leveren.

De aandacht voor de bijstandsfraude is het gevolg van een cultuuromslag. Werd in de jaren zeventig iedere uitkeringsgerechtigde op zijn woord gelooft, nu wordt dat niet meer gedaan. De privacy van hem is geen heilig huisje meer. Van Olst doet in de praktijk zijn voordeel met de cultuuromslag. „Moest je vroeger praten als Brugman om bij instanties gegevens te krijgen, nu krijg je veel gemakkelijker informatie".

Lemmen wijst erop dat het de sociale diensten zelf lang ontbroken heeft aan instrumenten om de omslag te maken. De sociaal rechercheurs kwamen pas in 1984. Vanaf 1 september dit jaar mogen de sociale diensten pas het sofi-nummer gebruiken bij het koppelen van bestanden. Per 1 januari mogen gemeenten per 750 uitkeringsgerechtigden een sociaal rechercheur hebben, in de landelijke gebieden zal dat weinig zoden aan de dijk zetten. De meeste gemeenten daar zitten al op die norm. De werkelijkheid blijkt opnieuw anders dan de Haagse politieke waan van de dag.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 19 december 1992

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

Wie vandaag alleen staat, kan morgen samenwonen

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 19 december 1992

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

PDF Bekijken