Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Beschermwaardigheid leven anders invullen schept onduidelijkheid

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Beschermwaardigheid leven anders invullen schept onduidelijkheid

Rapport "Mensen in wording" werpt geen dam op tegen moderne ontwikkelingen

6 minuten leestijd

UTRECHT - Er zijn veel vragen op het gebied van de medische ethiek; speciaal op het terrein van de wording van het leven. We denken dan aan nieuwe mogelijkheden op het gebied van de voortplanting, aan genenonderzoek, aan reparatie en verbetering van het genenbestand, aan onderzoek van het embryo voor de geboorte. Men kan eventuele afwijkingen dan reeds constateren en maatregelen nemen. Dit leidt meestentijds tot het aborteren van de vrucht waarbij afwijkingen zijn geconstateerd.

Aan al deze medisch-ethische vragen en aan de pastorale begeleiding van mensen wie het aangaat, is het rapport van de commissie "Biomedische Ethiek" gewijd. Het is samengesteld door voornamelijk artsen en theologen, afkomstig uit de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken.

Voor mij ligt het derde concept, dat gedateerd is Utrecht, oktober 1991. Hieruit blijkt dat er veel overleg heeft plaatsgevonden, en ook herschrijving van eerdere teksten. Dat er ruim een jaar is verlopen sinds de verschijning is niet te wijten aan het feit dat dit rapport zo lang op mijn bureau heeft gelegen.

Medische technologie

Het rapport telt na de inleiding nog drie paragrafen. Eerst worden de ontwikkelingen op het gebied van de medische technologie beschreven en de verschillende termen toegelicht en gedefinieerd.

Daarna komt aan de orde de macht in verantwoordelijkheid. De ondertitel van deze derde paragraaf luidt: "Biomedisch handelen in theologisch en ethisch perspectief'. Hier wordt gesproken over wat de mens tot mens maakt, over de status van het embryo, over kunstmatige voortplantingsmethoden en over prenataal onderzoek. De vierde paragraaf is gevuld met pastorale overwegingen. Hierin .wordt op de hierboven besproken problemen ingegaan vanuit pastoraal gezichtspunt.

In de eerste bijlage wordt medischtechnisch gehandeld over nieuwe voortplantingstechnieken, over methoden van prenataal onderzoek. Enkele organisaties worden genoemd en de opdracht van de commissie die het rapport heeft geschreven wordt toegelicht. Ten slotte volgen een literatuurlijst en een index.

Pastoraal rapport

Men ziet: een pastoraal rapport, waarin de biomedisch-ethische vragen worden gesteld en besproken. Vooral de heldere probleemstelling en de toelichting op termen en zich voordoende vragen verdienen waardering. Het rapport is voorzichtig gesteld. Enkele conclusies laten zich als volgt verwoorden. Er is geen bezwaar tegen de reageerbuisbevruchting (in vitro fertilisatie). De gangbare bezwaren (zes in getal) worden besproken en uiteindelijk afgewezen. Wel moet gewaakt worden tegen een te sterke fixatie op nieuwe voortplantingsmogelijkheden. Men moet er dus geen al te hoge verwachtingen van hebben. Terughoudendheid is om verschillende redenen op haar plaats. Afgewezen wordt deze techniek niet.

Deze toonzetting van redenering en argumentatie is kenmerkend voor heel het rapport. Men loopt niet voorop en wijst op de noodzaak van voorzichtigheid en terughoudendheid. Men gaat wel mee. Dat geldt ook van de prenatale diagnostiek. Bij dit onderzoek moeten de belangen van de mens in wording centraal staan. Hoezeer leed ook niet te vermijden is, en gedragen kan en moet worden, vragenderwijs wordt toch de mogelijkheid om dit gehandicapte embryo te verwijderen, niet afgewezen (blz. 30). Ook nu wordt op voorzichtigheid aangedrongen en op solidariteit van de samenleving.

Ik citeer de volgende zin, die men in dezelfde of andere bewoordingen ook op andere bladzijden tegenkomt: „De wording van een mens is een proces dat wij ethisch kunnen verdisconteren in de term toenemende beschermwaardigheid. De commissie is in meerderheid van mening dat men bij pre-embryo's weliswaar kan spreken van een grote beschermwaardigheid, maar niet van onaantastbaarheid. Dat behelst voor de praktijk dat wetenschappelijk onderzoek met pre-embryo's, met het oog op het welzijn van toekomstige generaties, onder strikte voorwaarden aanvaardbaar is. Enkele commissieleden zijn van mening dat gebruik van pre-embryo's uitsluitend voor onderzoek niet aanvaardbaar is, daar dit een zuiver instrumenteel gebruik van individueel menselijk leven behelst", (blz. 32).

Niet eenstemmig

In dit lange citaat vallen enkele dingen op. Eerst het slot: de commissie denkt niet eenstemmig over wat met embryo's als experiment mag gedaan worden. Namen worden niet genoemd. De commissieleden die tegen zijn worden -alweer zonder namen- op blz. 31 sprekend ingevoerd als huiverig te staan tegenover het doen ontstaan van embryo's voor onderzoek. Deze leden willen alleen embryo's doen ontstaan met het oog op inplanting.

Een tweede conclusie: Er is sprake van toenemende beschermwaardigheid. Sommigen willen spreken van onaantastbaarheid, anderen niet.

Hiermee is bedoeld: Sommigen zien het embryo (de vrucht) vanaf de conceptie (moment van bevruchting) als menselijk leven, dat als zodanig behandeld moet worden. Anderen vinden het embryo niet waardeloos, maar toch niet vanaf het begin van de bevruchting voluit menselijk leven, dat als zodanig behandeld moet worden. Dezelfde tweespalt komt men ook tegen op blz. 20. Wel wordt door allen gezegd: Ook wanneer de vrucht nog niet de status van "mens" heeft bereikt, is zij zeer beschermwaardig.

Onduidelijkheid

Mijn moeite met dit rapport, waarvoor ik pastoraal gezien waardering heb, ligt hierin dat allen wel van beschermwaardigheid spreken, allen kennen daaraan echter niet dezelfde betekenis toe; en evenmin dezelfde consequenties. Dat schept onduidelijkheid. Diezelfde onduidelijkheid komt ook uit in de titel van het rapport: Mensen in wording. Men kan de titel opvatten als: Een embryo heeft de status, en daarom het recht van een mens - zijn verschijningsvorm naar het menselijk uiterlijk is groeiende. Men kan de titel echter ook interpreteren als: Het embryo is op weg mens te worden.

Beide opvattingen worden in het rapport verdedigd. Het is een kwestie van eerlijkheid dat dit zo wordt gezegd.

Voor mij is het moeilijk te aanvaarden dat wie de onaantastbaarheid van het embryo verdedigt, zich onder één noemer laat brengen, waar men ook een andere kant mee uit kan.

De ontwikkeling van de medische ethiek van de laatste twintig jaar laat zien dat wie in zijn uitgangspunt zijn tegenstander tegemoet komt, op den duur door de zuigkracht van diens ontwikkeling wordt meegenomen.

Tegen die ontwikkeling werpt dit rapport, hoe vriendelijk en voorzichtig, hoe praktisch en pastoraal ook gesteld, niet voldoende een dam op. Hiermee doe ik niets af van de goede bedoelingen van hen die de onaantastbaarheid van het embryo verdedigen. Met hun overtuiging zijn ze in een boot gestapt die de vlag voert: Mensen in wording. Die vlag is op verschillende manieren uit te leggen. Ik ben wel dankbaar, maar niet echt voldaan door dit rapport. De ethiek heeft bij alle problematiek behoefte aan klaarheid.

N.a.v. "Mensen in wording. Theologische, ethische en pastorale overwegingen bij nieuwe voortplantingstechnieken en prenataal onderzoek. Een verkenning", door de commissie "Biomedische Ethiek" van het Deputaatschap en de Raad voor de Zaken van Kerk en Theologie van de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in Nederland; eigen uitgave, 1992; 59 blz; prijs 10 gulden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 29 december 1992

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Beschermwaardigheid leven anders invullen schept onduidelijkheid

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 29 december 1992

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken