Bekijk het origineel

Prostaattherapie: van castratie tot laser

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Prostaattherapie: van castratie tot laser

Centrum voor prostaatonderzoek heeft vier behandelingsmogelijkheden voor patiënten

12 minuten leestijd

Zo'n 30 procent van de mannen boven de 50 jaar, gemiddeld zo'n 100.000 per jaar, bezoekt elk jaar de huisarts vanvfege klachten bij het urineren. Vergroting van de prostaat is meestal de oorzaak. Als behandeling nodig is, kan dit tegenvt'oordig op diverse manieren: operatief (de oudste methode), met vcarmte, met laserlicht (de nieuwste methode) en met medicijnen. In het vorige week geopende Centrum voor prostaatonderzoek van het Academisch ziekenhuis Nijmegen St. Radboud (AZN) kunnen patiënten kiezen uit de behandeling die hen het meeste aanstaat.

Prostaatklachten komen bij ongeveer de helft van de 50-plussers voor, maar desondanks is het inzicht in het ontstaan ervan nog zeer beperkt. Epidemiologisch gezien zijn er flinke verschillen. Zo komen prostaatklachten in Japan beduidend minder voor dan in de Westeuropese landen. De oorzaak van de verschillen worden volgens prof dr. F. Debruyne, hoofd van de afdeling urologie van het AZN, gezocht in leefwijze, voeding en erfelijke factoren, maar naar de onderlinge samenhang is nog weinig onderzoek gedaan.

Walnoot

De prostaat is een klier die bij de uitgang van de blaas om de urineleider ligt en normaal ongeveer zo groot is als een walnoot. In 30 tot 50 kliergroepen produceert de prostaat een eiwitrijk vocht, dat een belangrijk bestanddeel vormt van het sperma van de man.

Bij mannen boven de 50 neemt de omvang van de prostaat geleidelijk toe, waardoor de urinebuis iets wordt dichtgedrukt. Urologen noemen dit verschijnsel benigne prostaat hyperplasie (BPH), ofwel goedaardige prostaatvergroting. Bij nogal wat mannen leidt de vergroting van de prostaat tot plasklachten doordat de vrije afvloed van urine wordt belemmerd. Dit leidt tot klachten als vaak en langdurig plassen, een slappe straal, aandrang en irritatie, ook 's nachts. Er kan ook urine in de blaas achterblijven, wat aanleiding kan geven tot terugkerende blaasontstekingen. Niet alle mannen met een vergrote prostaat krijgen overigens klachten. Debruyne: „Er zijn mannen met een flink vergrote prostaat die nauwelijks klachten hebben terwijl anderen, met slechts een geringe vergroting, veel meer problemen hebben. Dat komt doordat ook de blaasspieren en de spierspanning in de prostaat een rol spelen. Een verhoogde spierspanning vernauwt de blaasuitgang of de prostaatbuis, waardoor het plassen verder wordt bemoeilijkt".

Huisarts

Mannen met piasklachten vervoegen zich doorgaans bij de huisarts. Deze probeert met behulp van bloedonderzoek en rectaal toucher van de prostaat de ernst van de klachten in te inschatten. Dat is belangrijk, want bij gemiddeld 15 procent van de mannen met plasklachten worden deze niet veroorzaakt door een goedaardige prostaatvergroting, maar door een kwaadaardige tumor. Het is uiteraard van belang dat de juiste diagnose snel wordt gesteld en de behandeling begint. „Maar", aldus prof. Debruyne, „toch heeft de helft van de mannen met prostaatkanker, als ze bij ons komen, al uitzaaiingen".

De coördinator van het Centrum voor prostaatonderzoek, de uroloog drs. J. de la Rosette, voegt eraan toe dat het voor huisartsen niet altijd makkelijk is om te zien of het om een goedaardige of kwaadaardige prostaatvergroting gaat.

„Wij willen daarom in de toekomst de samenwerking met huisartsen optimaUseren door richtlijnen te bieden die meer houvast bieden, zowel voor de diagnostiek als voor de behandeling. Als het om een goedaardige prostaatvergroting gaat, kunnen huisartsen in de toekomst een grotere rol gaan spelen bij de behandeling met medicijnen, zodat niet alle patiënten hoeven te worden doorgestuurd naar de uroloog".

Als enig ziekenhuis in Nederland heeft het AZN ervaring met de transrectal echografie, geluidsonderzoek van de prostaat via de anus, waarmee opnamen worden gemaakt van de prostaat. Een computer analyseert vervolgens de echobeelden. „Bij de diagnostiek van prostaatkanker bewijst deze techniek zeer goede diensten. De computer geeft niet alleen een beeld van de plaats van het kankergezwel, maar ook van de uitgebreidheid ervan", aldus De la Rosette.

Onderzoek wijst overigens uit, dat 4 procent van de mannen van 69 jaar prostaatkanker heeft zonder klachten. Debruyne: „Het is zelfs zo dat nagenoeg alle mannen prostaatkanker krijgen, als ze maar oud genoeg worden. Ze overlijden dan niet daaraan, maar aan andere kwalen. De kunst is voor ons als urologen om die mannen eruit te vissen die kleine tumoren hebben die snel groeien".

Stroomversnelling

De behandeling van goedaardige prostaatklachten is de laatste jaren in een stroomversnelling terechtgekomen. In een grijs verleden werden patiënten met ernstige klachten gecastreerd. Deze drastische ingreep leidde tot een daling van de hormoonspiegel van testosteron, het mannelijk hormoon dat een rol speelt bij prostaatzwelling. Tegenwoordig wordt er veel geopereerd, maar er zijn ook al patiëntvriendelijker alternatieven: de thermotherapie, de lasertherapie en de behandeling met medicijnen. Daarnaast zijn er nog de ballondilatatie (oprekken van de plasbuis met een ballonnetje) en de 'stent-methode', waarbij een spiraaltje de plasbuis moet openhouden. Aan de laatste twee methoden kleven een aantal nadelen (oprekken geeft slechts een tijdelijk effect; het spiraaltje is gevoelig en kan gaan zwerven richting blaas). Daarom worden deze laatste twee methoden in het AZN weinig toegepast, aldus De la Rosette.

De oudste operatieve techniek is de verwijdering van de prostaat via een operatie -in de buik. Met de jongste chirurgische techniek wordt de zwelling van de prostaat via de plasbuis met behulp van lange dunne instrumenten in kleine brokjes verwijderd. Deze veel voorkomende urologische operatie staat bekend onder de naam Trans Urethrale Resectie van de Prostaat (TURP). De ingreep vindt plaats onder plaatselijke verdoving via een ruggeprik of onder totale narcose.

De behandeling is veelal effectief, maar er kunnen zich complicaties voordoen in de vorm van urineweginfecties, bloedingen en impotentie. Op de langere termijn kunnen door inwendige littekenvorming, waardoor de plasbuis nauwer wordt, opnieuw plasproblemen ontstaan. Een ander nadeel is dat de man na de operatie onvruchtbaar wordt omdat het zaad tijdens de gemeenschap niet meer wordt uitgestort, maar in de blaas terecht komt.

Warmtebehandeling

Een recent ontwikkelde methode is de warmtebehandeling, officieel thermotherapie geheten, en die is gebaseerd op het principe van de magnetron. Tiidens de behandeling Door M. M. van der Ploeg, diëtiste

Vandaag maakt u kennis met de nieuwe voedingsrubriek (w)Etenswaardig. Voeding is een zeer veelzijdig onderwerp en er valt dan ook veel over te vertellen. Dit zal duidelijk worden wanneer we alleen al kijken naar de verschillende functies die voeding heeft.

Voeding behoort tot onze eerste levensbehoeften. Vanaf het allereerste begin van ons bestaan zijn we afhankelijk van voeding om te groeien en om in leven te blijven. Niet alleen in leven blijven is van belang, we willen ook graag gezond blijven. Onze lichamelijke en ook geestelijke gezondheid wordt voor een groot deel bepaald door de voeding die we gebruiken.

Met voeding kunnen we ook onze maatschappelijke status uitdrukken. In onze welvaartsmaatschappij komt dit misschien qiet zo duidelijk naar voren, maar nog niet zo erg lang geleden konden veel Nederlanders zich geen genotmiddelen veroorloven. Thee bij voorbeeld, onze volksdrank, werd aanvankelijk alleen door de rijken gebruikt. Het drinken van thee was een statussymbool, waarmee je tot uitdrukking bracht datje er warmpjes bij zat.

Godsdienst

Met voeding kunnen we aangeven welke religieuze waarden we hanteren. Dit zien we zeer goed bij de joodse spijswetten: bepaalde voedingsmiddelen mogen wel en andere juist niet worden gebruikt. Aan christenen zijn slechts enkele beperkingen opgelegd, onder andere het gebruik van bloed als voedingsmiddel. Islamieten mogen geen alcohol gebruiken, hindoestanen eten geen rundvlees. Bij de godsdienst die men aanhangt, horen dus vaak bepaalde voedingsnormen.

Met voeding kunnen we ook sociale en culturele waarden uitdrukken. In ons land is het de gewoonte om de maaltijden gezamenlijk, in gezinsverband te gebruiken. We eten drie keer per dag, er worden wat lich

Over voeding, status, cultuur, godsdienst en onze gezondheid
te tussendoortjes gebruikt, meestal in de vorm van dranken zoals koffie en thee. De gezamenlijke maaltijden drukken een bepaalde saamhorigheid uit, allerlei wEtenswaardigheden worden uitgewisseld. Het zijn soms de enige momenten per dag dat iedereen bij elkaar is.

De maaltijden worden ook gebruikt om bepaalde manieren aan te leren; we eten met mes, lepel en vork, we praten niet met volle mond, je loopt niet van tafel als anderen nog eten en zo zijn er nog veel meer manieren rondom de maaltijd die ons worden bijgebracht. Deze manieren horen bij de Nederlandse cultuur. Het is heel goed mogelijk dat manieren die wij als beleefd beschouwen, bij andere volken als onbeleefd worden gezien. Bij ons geven wij bij voorbeeld blijk van goede manieren wanneer we ons bord leeg eten, bij andere culturen kan dit juist onbeleefd zijn.

Onze cultuur kan ook worden uitgedrukt in de voedingsmiddelen die wij gebruiken. Het is een Nederlandse gewoonte om drop en rauwe haring te eten, iets waarvan andere volken kunnen gruwen! Wij

Uroloog De la Rosette van het Academisch Ziekenhuis Nijmegen met in zijn hand een catheter die wordt gebruikt bij de warmtebehandeling van een vergrote prostaat. De thermotherapie wordt alleen in Nijmegen toegepast. Foto inzet: prof. dr. F. Debruyne. Foto's Flip Franssen daarentegen moeten er niet aan denken levende witte wormen te eten, iets dat door Aboriginals in Austrahë als een lekkernij wordt beschouwd!

Lekker eten

Voeding heeft ook een genotsfunctie. Wanneer we gaan eten, denken we niet: „ik zal er nu even voor zorgen dat ik in leven blijf', maar we eten ook omdat we trek hebben, we genieten van het eten. In ons land kunnen we royaal toegeven aan deze genotsfunctie van voeding; er zijn zeer veel verschillende voedingsmiddelen te koop.

Er zit ook een aantal praktische kanten aan voeding wanneer we aan het huishouden denken. Als huisvrouw moetje de boodschappen doen, moetje kiezen uit een vaak gigantisch aanbod aan voedingsmiddelen. Je moet ook bedenken wat er bij de warme maaltijd op tafel komt te staan. Daarbij probeer je zo veel mogelijk variatie aan te brengen. Ten slotte moetje als huisvrouw ook rond zien te komen met een bepaald budget. Voeding slaat een flinke bres in het huishoudgeld, vooral wanneer je elke dag vlees, groente en fruit wilt eten.

Voeding heeft dus vele functies. In de rubriek (w)Etenswaardig zal vooral de nadruk worden gelegd op voeding in relatie tot de gezondheid. Wat moeten we eten om gezond te blijven? Welke voedingsmiddelen zijn goed en welke minder goed? Welke ziekten kunnen er ontstaan ten gevolge van verkeerde voedingsgewoonten? Bij welke kwalen zijn er voedingsaanpassingen nodig?

Kun je met een krappe beurs nog wel gezond eten? Op al deze vragen hopen we de komende tijd in te gaan. Verder is het nuttig om wat meer te weten over de werking van het spijsverteringskanaal en van de stofwissehng. U kunt dan beter begrijpen waarom bepaalde voedingsgewoonten goed of juist niet goed zijn. In de volgende aflevering van (w)Etenswaardig zullen we hiermee beginnen.

Ten slotte nog een tip: het is misschien een leuk idee om de afleveringen van (w)Etenswaardig uit te knippen en te verzamelen. U kunt dan later bepaalde onderwerpen nog eens bekijken. wordt het prostaatweefsel tot 60 a 70 graden verhit via een in de urinebuis gebrachte catheter die microgolven uitzendt. De behandeling verloopt, ondanks de hitte in de diepere delen, pijnloos omdat het slijmvlies van de plasbuis wordt gekoeld. Op de afdeling urologie van het AZN wordt de behandeling, als eerste en enige in Nederland, sinds 1990 toegepast en inmiddels zijn zo'n 450 patiënten op deze manier behandeld. Volgens prof. Debruyne gaat ruim twee derde van de patiënten na de behandeling beter plassen. De prostaat slinkt gemiddeld met zo'n 20 tot 30 procent. Sinds de start zijn er nog geen patiënten teruggekomen met een herhaling van de klachten en dat is, voorzover bekend, ook niet het geval bij de allereerste patiënten die in 1987 in Frankrijk werden behandeld.

Debruyne noemt de ingreep daarom succesvol en een patiëntvriendelijk alternatief voor een operatie, hoewel de kracht van de plasstraal minder uitgesproken verbetert dan na een operatie. Een belangrijk voordeel is dat de normale zaadlozing intact blijft.

Onderzoek en ervaring zullen uitmaken welke plaats de behandeling in de toekomstige urologische praktijk zal krijgen.

Laserlicht

In drie academische centra in Nederland (R'dam, Utrecht en Nijmegen) worden prostaatklachten tijdens een twee dagen durende opname behandeld met lasertherapie. Zowel in het Academisch Ziekenhuis Rotterdam-Dijkzigt als in het AZN zijn intussen zo'n dertig patiënten behandeld. In het Academisch ziekenhuis Utrecht zijn veertig patiënten behandeld.

Tijdens de behandeling onder narcose wordt de prostaat met laserstralen beschoten, waardoor het weefsel verschroeit en slinkt. Bij de patiënten werd na zes weken tot drie maanden een verbetering van de plasstraal gezien van 80 procent en de ernst van de klachten nam met 75 procent af Uroloog De la Rosette zegt veel van deze nieuwe techniek te verwachten: „We zien dat het helpt, maar weten nog niet hoe het werkt. Daarvoor is meer onderzoek nodig".

Medicijnen

De behandeling met medicijnen, de zogenaamde alpha-blokkers, richt zich op het verminderen van de spierspanning in de prostaat en de blaassluitspier. Daarnaast zijn er middelen beschikbaar gekomen om de prostaat in volume te laten afnemen (5 alpha reductase-remmers en anti-androgenen).

Nog onduidelijk is welke combinatie van medicijnen de beste is. Daarnaar zal in het Centrum voor prostaatonderzoek eveneens onderzoek worden gedaan. Een nadeel van de prostaatbehandeling met geneesmiddelen is wel dat de pillen continu moeten worden ingenomen. „Wij willen toe naar een individualisering van de therapie in die zin dat we gaan kijken welke behandeling het beste past bij een bepaalde patiënt. Ervaring met de behandeling van grote aantallen patiënten in ons centrum kan daarbij in de toekomst een belangrijk voordeel zijn", aldus De la Rosette.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 12 mei 1993

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Prostaattherapie: van castratie tot laser

Bekijk de hele uitgave van woensdag 12 mei 1993

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken