Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Over het nieuwe Tsjechië/Slowakije

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Over het nieuwe Tsjechië/Slowakije

„Er heeft geen druppel bloed gevloeid bij en na deze scheiding"

11 minuten leestijd

I GRONINGEN - Na de ''fluwelen revolutie" van 1989 volgde in 1993 de "fluwelen scheiding". Tsjechen en Slowaken zijn sinds 1 januari 1993 eigen staatkundige wegen gegaan. De boedelscheiding veroorzaakt logisch genoeg tot op de dag van vanjdaag wrijvingen tussen Praag en Bratislava. Wie anders dan kenner bij uitstek, de Groningse historicus van Praagse origine dr. H. Renner, zet de nieuwe 'dubbelstaat' Tsjechië en Slowakije in nationaal en internationaal kader. Daarenboven een beschouwing met verschillende lichtpunten uit een doorgaans somber stemmende regio van het Avondland.

Door drs. B. Belder ' In recente literatuur klinken bezorgde tonen over een verslechterende relatie tussen Praag en Bratislava. „Het is de vraag wat men eigenlijk onder die verslechtering verstaat", werpt Renner direct tegen. „Kijk, men heeft zich in het Westen zorgen gemaakt dat deze scheiding ongeveer dezelfde trend zou volgen als het uiteenvallen van Joegoslavië. Laten wij vooropstellen: er is geen enkel persoon gesneuveld bij de desintegratie van Tsjechoslowakije, sterker nog, er heeft daar geen druppel bloed gevloeid. Op zich mogen wij dus stellen dat hier welhaast sprake is van een uitzonderingsgeval in vergelijking met de scheidingen en ruzies tussen volken in andere delen van ex-communistisch Europa".

Goed, na de "fluwelen scheiding" komen de scherpe kantjes van het uiteengaan meer naar voren. „Ja, er zijn ruzies, vooral politieke, over de verdeling van de staatsboedel. En idat is te begrijpen na een samenzijn van 75 jaar. Een eerlijke verdeling Is dan schier onmogelijk. Beide kanten raken daardoor, zeker mede onder invloed van de massamedia, bnigszins opgewonden. ; Aan de andere kant echter -en dat dient evenzeer te worden benadrukt- tracht men al deze problemen jtot nu toe op te lossen op eigen kracht, zonder enig beroep op een internationale instantie. Het loopt. •Naar mijn idee zijn de problemen tussen Tsjechen en Slowaken op den duur beheersbaar".

Sudetenduitsers
En passant merkt Renner op dat niet zozeer de onderlinge verhouding Tsjechen en Slowaken het meest bezighoudt. „In eerste instantie speelt voor de Slowaken juist de Hongaarse problematiek en is voor de Tsjechen de relatie met Duitsland van groter belang. Deze situaties vloeien voort uit beider nationale •geschiedenis. Slowakije heeft immers duizend jaar deel uitgemaakt van het Hongaarse koninkrijk. De periode van staatkundige vereniging met de Tsjechen dateert pas van ionze eeuw. Daarvoor leefden beide 'Volken eigenlijk apart.

mO.OOO Hongaren
! De Tsjechen vielen lange tijd onder de Oostenrijkse monarchie. Voor hen telde vooral de verhouding tot Duitsland. Hèt Tsjechische probleem ook vandaag is de kwestie van de Sudetenduitsers. Het is overigens geen nijpend probleem zoJang er in Duitsland een democratisch bewind heerst. Maar goed, het feit van de verdrijving van 2,5 miljoen Duitsers uit Sudetenland meteen na de Tweede Wereldoorlog doet nog altijd heel veel Duitsers pijn. Tegelijkertijd zijn de Tsjechen de hitleriaanse bezetting evenmin vergeten".

„De Hongaarse minderheid in Slowakije (600.000, 12 procent)", vervolgt Renner, „voelt zich in één opzicht bedreigd door die scheiding. Het Slowaakse nationalisme heeft wat meer gewicht gekregen binnen de Slowaakse staat dan in het Tsjechoslowaakse kader. Die Hongaren voelden zich binnen de Tsjechoslowaakse federatie, die eigenlijk door Praag werd geleid, toch aardig happy

Maar nu in een afzonderlijke Slowaakse staat hebben ze angst dat onder een eventueel nationalistisch bewind in Bratislava hun rechten met voeten zullen worden getreden. En het gegeven dat de Slowaakse premier Meciar in zee dreigt te gaan met de Slowaakse Nationale. Partij bevestigt deze vrees".

Oorzaak scheiding

Hoe ervaren Tsjechen en Slowaken een half jaar na de feitelijke scheiding het Uiteengaan? „Beide volken hebben daarmee emotioneel moeite gehad, zij het in verschillende periodes. In het begin konden vooral de Tsjechen het zich niet voorstellen dat de Slowaken zich zouden afscheiden. De Tsjechen voelden zich altijd ook Tsjechoslowaken, vatten Tsjechoslowakije als hun staat op. De Slowaken daarentegen waren weliswaar in meerderheid tegen een staatkundige scheiding, maar zij wensten een openbaar imago voor Slowakije. Hun land zou meer naar buiten moeten treden, beter in beeld komen.

De uiteindelijke scheiding -een paradox die reeds door velen is beschreven- was in essentie economisch van aard. Door het wegvallen van het communisme verplichtte de federale regering in Praag zich tot een krachtig doorzetten van de her- • vormingskoers. In de Tsjechische landen heeft de bevolking de vrij radicale hervormingen gesteund. Men stelde zich met andere woorden op achter het beleid van de toenmalige minister van financiën, Vaclav Klaus, thans premier van Tsjechië. De topeconoom Klaus stond daarbij garant voor een pijnlijke, zij het korte weg uit de communistische malaise, uit de falende planeconomie.

In Slowakije oogde de situatie anders. Een verkeerde economische structuur die terugging op het communistische regime, impliceerde grotere Slowaakse offers dan Tsjechische bij het nemen van een snelle hervormingsweg. Dit onderscheid is simpelweg te herleiden tot de speciale structuur van de Slowaakse economie: veel wapenindustrie, veel staalindustrie, idem textielindustrie. Al deze industrieën zullen moeten boeten. Vooral de wapenindustrie. Die is volledig lamgelegd.

Geen wonder dat de Slowaakse bevolking terugviel op de politicus die beloofde de pijnlijke hervormingen te zullen vertragen. En nogmaals, de Tsjechische bevolking bouwde op een leider die voor volledige doorvoering van hervormingen was. Hoe kun je in zo'n tegenstrijdige situatie met twee winnaars nog een federale regering vormen? Het alternatief was derhalve een scheiding. En zo is dus Tsjechoslowakije vooral op grond van economische motieven uiteengevallen".

Geen etnische haat

„In tweede instantie echter viel de Slowaken de scheiding zwaar", zo betoogt de geschiedkundige, „omdat zij geen enkele etnische haat koesteren jegens de Tsjechen. Die bestaat eenvoudigweg niet! Een diepere oorzaak voor afsplitsing van Tsjechië had de meerderheid van de Slowaken niet.

Maar goed, men moet de toestand niet dramatiseren. Ondertussen is duidelijk dat de Slowaken de zwakkere economie hebben geërfd. Hun weg naar een verenigd Europa zal derhalve moeizamer verlopen dan de Tsjechische.

We moeten de Slowaakse situatie evenwel niet al te somber inkleuren. Neem nu bij voorbeeld het meest recente overzicht over het mondiale investeringsklimaat, een onderzoek naar de nationale kredietwaardigheid van 127 landen: Nederland prijkt als zeer kredietwaardig op de vierde plaats. Maar kijk ook eens naar de fraaie positie van de Tsjechische republiek op deze lijst. Als eerste van alle ex-communistische landen staat Praag op de 42e plaats! Op zich zeker geen slechte prestatie gelet op 's lands verleden...

Tsjechië deelt deze rangorde met landen als Israël, Griekenland en Zuid-Afrika. Hongarije volgt direct als nummer 43. En Slowakije neemt als derde voormalig Oostblokland de 57e plaats in. Vergelijk dat eens met Albanië (113), Bulgarije (91), Roemenië (73). Men zou kunnen concluderen dat slechts lyechië, Hongarije èn Slowakije bij de betere helft behoren van deze ranglijst. Dat zegt toch wel iets over Praag en Bratislava".

Topeconoom Klaus

Minder opwekkende berichten over het voormalige Tsjechoslowakije zijn een gekelderde onderlinge handel (50 procent) en een oplopende werkloosheid in Slowakije (12 procent).

Renner: „Slowaken vinden dat vanzelfsprekend desastreus. Zij voelen zich als het ware door hun eigen regering overvallen. Die scheiding prefereerden zij eigenlijk niet. En niemand heeft hen voorgespiegeld dat Slowakijes zelfstandige weg zo moeilijk zou zijn. Het probleem van de werkloosheid is in Slowakije inderdaad groter dan in Tsjechië. Circa 15 procent contra zo'n 4 procent. In de Tsjechische landen zal de werkloosheid trouwens stellig stijgen. Maar in Praag en omgeving bij voorbeeld is op het ogenblik helemaal geen werkloosheid. Integendeel, daar heerst gebrek aan arbeidskrachten.

Door die scheiding hebben de "Bjechiscihe politici de kans gekregen zich veel sneller -althans in hun visie- naar het Westen te richten met als doel integratie. Daarom is premier Klaus al helemaal niet meer zo geporteerd voor een grote rol van het samenwerkingsverband van Visegrad (Polen, Hongarije, ISjechië en Slowakije). Hij denkt dat het mogelijk is voor Tsjechië om zelfstandig een snelle weg naar de Europese Gemeenschap (EG) te bewandelen. En Klaus heeft mijns inziens daarin gelijk. Het gaat in korte tijd -nog geen zeven maanden!- boven verwachting goed met Tsjechië. Vergeet niet dat de splitsing van Tsjechoslowakije veel investeerders en handelaren aanleiding gaf tot enige aarzeling. Sociale onrust is in de Tsjechische landen vrijwel nihil in vergelijking met Polen. Dan spreek ik nog niet over Oekraïne of Bulgarije.

Het voordeel van Klaus is dat hij werkelijk een topeconoom is, die weet wat hij wil. Hij treedt ook redelijk hard op om zijn doelstelUngen te bereiken. Daarentegen doorziet hij als wetenschapper de nationale economische kwesties ook echt. Klaus is al met al een politicus die zijn vak verstaat. Hij liet bij voorbeeld berekenen hoe groot ongeveer het incasseringsvermogen van de Tsjechen is, op welk economisch breekpunt zijn regering sociale onlusten kon verwachten. Indien de absolute levensstandaard in 1993 met 15 procent zou dalen, kan Klaus rekenen op morrende Tsjechen. Zover is het niet. Hij heeft dus de vrije hand, is populair, zelfs bij een deel van de oppositie. De regering in Tsjechië is stabiel".

Exportartikel Havel

„Punt twee", poneert Renner zichtbaar enthousiast. „Het beste exportartikel van Tsjechië: president Vaclav Havel. Een man die de ene internationale prijs na de andere binnenhaalt! Iemand die elke politieke leider graag tot zijn vriendenkring wenst te rekenen. Inclusief prins Charles, inclusief Boris Jeltsin.

Klaus is zich deze enorme persoonlijke waarde van Havel bewust. Hij is econoom. Voor hem heeft 's lands ontwikkeling, handel de hoogste prioriteit. Havel is als filosoof, moralist, schrijver zijn tegenpool. Wat kan Praag zich op dit moment nog meer wensen als zo'n tandem?! Ze accepteren, respecteren elkaar. Klaus zal zich drie keer bedenken om Havel aan of af te vallen in iets. Als uitgekookte zakenman benut hij het internationale prestige van de president als mondiale entree voor Tsjechië".

Flapuit Meciar

Een kritische kanttekening volgt. „Wat Slowakije betreft, verzet ik mij tegen de nogal negatieve berichtgeving over premier Vladimir Meciar. Een bokser en soort fascist, heet hij doorgaans. Dat imago is pertinent onjuist. Meciar is zeker een capabel man. Toegegeven, hij heeft bepaalde nadelen. Als politicus is hij de mindere van Klaus. Hij flapt er ook vaak dingen uit die hij zo niet bedoelt.

Een voorbeeld. Tegenover het Duitse weekblad Der Spiegel suggereerde hij onlangs de oliekraan naar Tsjechië dicht te draaien indien Praag de Tsjechoslowaakse boedelscheiding alsmede grensformaliteiten niet helemaal naar de wens van Bratislava zou willen regelen.

Welnu, ik kan mij voorstellen dat Meciar het niet zo heeft bedoeld. Maar... Gelukkig kennen de Tsjechen Meciar onderhand. Zij reageren niet op zulke ongelooflijke uitglijders. Ondertussen lijdt de naam van Slowakije in het buitenland wel schade.

In de Nederlandse berichtgeving over Slowakije bespeur ik vaak een ondertoon. Het land wordt dikwijls door het slijk gehaald. Vaak ten onrechte. Ik heb het gevoel dat onze journalisten zich vooral door Praagse bronnen laten informeren. Het resultaat is een lichte anti-Slowaakse tendens. En dat is jammer en hangt ongetwijfeld samen met het gezicht van Slowakije naar buiten: de persoon van Meciar".

Teleurstelling over EG

Een stroming in Meciars partij -Beweging voor een Democratisch Slowakije- verweet de premier een eenzijdige oriëntatie op het Oosten, opteerde voor een duidelijker hervormingsbeleid. Zij is uit de partij gestapt. Als gevolg daarvan is Meciar nu gedwongen een coalitie aan te gaan met de Slowaakse Nationale Partij. De oppositie had de regering al kunnen wippen, maar zij acht het verstandiger Meciar via de stembus, via democratische procedures, te vervangen, vertelt Renner.

„Een opbeurende verrassing is het optreden van de Slowaakse president, Michal Kovac. Hij komt weliswaar uit Meciars partij, gedraagt zich echter onafhankelijker dan de verwachtingen waren. Kovac loopt tot op heden beslist niet aan de leiband van Meciar. Slowakije mag dan minder gelukkig zijn met een regeringshoofd als Meciar, zo is zijn situatie in vergelijking met andere landen van Oost-Europa allesbehalve hopeloos".

Zal Tsjechoslowakije op langere termijn herrijzen? ,J^ee. Een paar mensen met goede bedoelingen proberen Tsjechoslowakije weer nieuw leven in te blazen. Maar dat is passé, een gepasseerd station. Dè toekomst voor zowel Tsjechië als Slowakije ligt in de EG. Dit gelijke perspectief heeft de spitsing mede vergemakkelijkt. Natuurlijk is de huidige teleurstelling in beide landen groot over de handelwijze van het Westen. Klaus zal het niet zo laten merken. Daarvoor is hij te diplomatiek. Desalniettemin is ook hij teleurgesteld in de EG, over de economische mogelijkheden die het Westen Tsjechië biedt. Praag en Bratislava, ja welke voormalige Oostbloklanden niet, willen veel meer exporteren".

Is deze Oosteuropese onvrede terecht? „Nou, ik leef lang genoeg in Nederland om de Westeuropese houding te begrijpen. Echter, als iemand die in Praag is geboren, plus wanneer ik mij verplaats in de positie van de T^echen of Slowaken, dan vind ik dat het Westen deze volken een verlokkende worst heeft voorgehouden en die weer schielijk heeft ingetrokken. Het Westen heeft Oost-Europa economisch meer voorgespiegeld dan vervolgens is waargemaakt.

Ik weet dat de produkten die deze landen te bieden hebben -vooral staal, textiel en levensmiddelen- re

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 23 juni 1993

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Over het nieuwe Tsjechië/Slowakije

Bekijk de hele uitgave van woensdag 23 juni 1993

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken