Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Bijstand in het nauw

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Bijstand in het nauw

8 minuten leestijd

met de oudere zus van de mevrouw. Kortom de familie had een ingenieuze constructie bedacht om de sociale dienst te tillen.

Borrelpraat

In het onderzoek kwam de commissie tal van dergelijke fraudezaken tegen. Jarenlang werden verhalen over bijstandsfraude als borrelpraat afgedaan. Uit het onderzoek bleek echter dat misbruik van de uitkeringen op grote schaal voorkomt. Als verklaring voor de omvangrijke fraude ivijst Engbersen met name op het niet goed functioneren van de gemeentelijke sociale diensten. „Wij wisten dat sommige zaken voor de sociale diensten moeilijk controleerbaar waren, maar dat zij zich zo slecht aan de wettelijke regels hielden, hadden we niet verwacht".

In het rapport van de commissie wordt klip en klaar aangegeven dat de controles van de sociale diensten over het algemeen te kort schieten. Zo was bij voorbeeld bij de cliënten die aangeven gescheiden te zijn in bijna 90 procent van de gevallen geen bewijs overlegd. Dus dat bood alle ruimte voor misbruik.

Een ander voorbeeld betreft de sollicitatieplicht, die voor een groot deel van de mensen in de bijstand geldt. Uit het onderzoek blijkt echter dat veel sociale diensten de plicht tot solliciteren niet zo nauw nemen, want bij 60 procent van de desbetreffende dossiers werd geen inschrijvingsbewijs vari het arbeidsbureau getoond.

Ook aan de verplichting om de identiteit van de aanvrager vast te stellen met behulp van bij voorbeeld een paspoort, rijbewijs of verblijfsvergunning werd vaak niet voldaan, stelt Engbersen. „Van

De Algemene bijstandswet (abw) is op 1 januari 1965 door minister Marga Klompé ingevoerd. De wet is bedoeld als-sluitstuk van het stelsel van sociale zekerheid. Als mensen op geen enkele andere uitkering een beroep meer kunnen doen, komen ze in aanmerking voor de bijstand.

De Bijstandswet bestaat uit twee delen: de Rijksgroepregeling werkloze werknemers (rww) en de abw-sec. Voor de rww komt men in aanmerking als men uit de ww moet, omdat men niet op tijd werk heeft gevonden (de duur van de ww-uitkering is afhankelijk van het aantal gewerkte jaren). In de abw-sec kan men terechtkomen door bij voorbeeld scheiding, het uit elkaar gaan bij samenwonen, of op basis van een medische indicatie. Een belangrijk verschil tussen rww en abw-sec is dat bij de rww een sollicitatieplicht geldt. Het aantal mensen in de bijstand de 3100 onderzochte dossiers ging het in 587 gevallen om een niet-Nederlandse nationaliteit. In 415 gevallen, ofwel 71 procent, zat echter geen bewijs van nationaliteit in het dossier".

Scherpslijperij

De eindconclusie van de commissie is hard. Volgens voorzitter Van der Zwan is bij de uitvoering van de bijstand de norm zoek. De gegevens die cliënten aanleveren, worden door de sociale diensten zo slecht gecontroleerd, dat sprake is van een onbeheerst proces. Hierdoor voldoet geen enkel onderzocht dossier aan de wettelijke criteria.

Op deze vernietigende conclusie is door de sociale diensten gescliokt gereageerd. De reacties bevatten opmerkingen als „niet normaal, een voorbeeld van scherpslijperij, kan nooit, onzin en verbijsterend". Bij directeur P. Silverentand van de sociale dienst in Apeldoorn overheerst een gevoel van „teleurstelling, ongeloof en verbazing".

„Apeldoorn is een van de 28 onderzochte gemeenten en ik kan mij niet voorstellen dat geen enkel dossier helemaal goed is. De uitvoering van de bijstandsuitkering wordt hier door drie instanties gecontroleerd en daaruit blijkt dat wij het helemaal nog niet zo slecht doen. Dus de conclusie van de commissie kan ik mij niet voorstellen", zegt Silverentand.

Stelligheid

Ook directeur drs. P. Lemmen van Divosa, de vereniging van directeuren van sociale diensten, bekijkt het rapport met gemengde gevoelens. Hoewel Lemmen niet ontkent dat misbruik voorkomt, heeft hij kritiek op de stelligheid waar

Onderzoek naar Bijstandswet
ging in de loop der jaren fors omhoog. Bij de invoering in 1965 maakten 39.000 mensen gebruik van de abw, tegen 474.000 in 1992. Van deze 474.000 waren er 301.900 rww en 172.100 abw-sec. De uitgaven voor de Bijstandswet stegen in de afgelopen jaren gigantisch, namelijk van 86 miljoen gulden in 1965 naar 10,6 miljard gulden in 1992.

De hoogte van een bijstandsuitkering bedraagt per maand netto: voor echtparen of twee samenwonenden 1760 gulden, voor alleenstaande ouders 1584 gulden en voor alleenstaanden van 23 jaar en ouder 1232 gulden. Geruchten dat op grote schaal misbruik werd gemaakt van. de bijstand mee de commissie aangeeft dat bij zeker 25 pro'cent van de bijstandsuitkeringen sprake is van fraude., J)at kunnen ze niet hard maken", zegt hij beslist. „Dat is een berekening uit de losse pols". Volgens commissielid Engbersen is dat echter niet het geval. „Dat cijfer van 25 procent is wel degelijk hard".

Ondanks zijn kritiek vindt Lemmen het rapport van de commissie in sommige opzichten waardevol. „Ik onderschrijf de opmerkingen dat de uitvoering van de bijstandswet verbeterd moet worden. Fraudebestrijding is immers belangrijk". Maar bij deze opmerking maakt de Divosa-directeur wel gelijk een kanttekening. „Ik heb er grote moeite mee dat uit het rapport het beeld ontstaat dat wij nog weinig aan fraudebestrijding doen en dat is volstrekt onjuist: Zo wordt door de sociale diensten bij voorbeeld het persoonsbestand van de belastingdienst gekoppeld aan die van de bijstand om te zien of mensen erbij werken".

Het vergelijken van bestanden levert soms goede resultaten op. In Amsterdam kwam de sociale dienst er door een koppeling met het bestand van de horecavergunningen achter dat ruim zeventig mensen met een uitkering tevens een eigen horecazaak hadden. Als een fraude aan het licht komt, worden de betrokkenen verplicht het te veel uitgekeerde bedrag terug te betalen.

Leerlingen dom?

Waar Lemmen zich in het rapport van de commissie echter het meeste aan stoort, is de bewering dat geen enkel dossier zou kloppen. „Het werk van de sociale diensten wordt door verschillende instanties gecontroleerd en die zouden dat dan allemaal niet goed doen? Dat kan ik doken regelmatig op. De kwestie werd serieuzer aangepakt toen uit een aantal onderzoekjes in grote steden als Groningen en Rotterdam bleek dat er inderdaad veel werd gefraudeerd. De Tweede Kamer vond het tijd worden dat de werking van de bijstandswet werd onderzocht. De kamerleden stelden daarom in maart dit jaiU" een eigen commissie in om te onderzoeken hoe de bijstandsfraude kan worden aangepakt. Binnenkort komt deze commissie met haar bevindingen.

Door minister De Vries en oudstaatssecretaris Ter Veld van sociale zaken werd op 18 maart 1993 een commissie «onder leiding van dr. A. van der Zwan benoemd om de bijstand te onderzoeken. De commissie werd daarin bijgestaan door het onderzoeksbureau Regioplan en het accountantskantoor Moret Ernst & Young. Afgelopen dinsdag verscheen het rapport.

Het commissielid Engbersen wijst de kritiek radicaal van de hand. ,3r wordt gedaan alsof wij het onderzoek als een konijn uit een hoge hoed hebben getoverd, maar dat is onzin. Wij zijn gewoon uitgegaan van de wettelijke criteria en daar hebben we het werk van de sociale diensten op beoordeeld. Is het voor hen dan echt zo moeilijk om de cliënten een paspoort of rijbewijs te vragen? Of om na te gaan of iemand is ingeschreven bij het arbeidsbureau? Wij zijn niet te streng geweest. Uit het onderzoek is duidelijk gebleken dat de eigen normen van de sociale diensten ver afstaan van de wettelijke norm, al bestaan er wel grote verschillen tussen de sociale diensten onderling. Er zijn diensten die het relatief goed doen".

Passende arbeid

Engbersen betreurt de beschuldigingen van de sociale diensten aan het adres van de commissie. „Zij gedragen zich als een kat in het nauw. Wij hebben gerechtvaardigde kritiek en hopen juist dat dit bijdraagt aan de verbetering van de uitvoering van de bijstand".

Vanuit dit oogpunt gezien vindt Engbersen het begin deze maand gesloten ^koord tussen staatssecretaris Wallage van sociale zaken en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) over een grotere beleidsvrijheid van de gemeenten bij het vaststellen van de omvang van de bijstand onterecht. ,JDaar zijn de gemeenten nog niet rijp voor. Er moet eerst orde op zaken worden gesteld, zodat de uitkering minder fraudegevoelig wordt". Een belangrijke aanbeveling van de commissie is dat er bij het toekennen van een uitkering een betere controle vooraf moet komen. Door alles bij de aanvraag namelijk goed te checken, kunnen volgens Engbersen heel wat potentiële fraudegevallen worden voorkomen. Andere aanbevelingen zijn onder andere dat het toezicht op de sociale diensten door het Rijk moet worden verscherpt en dat mensen in de bijstand elk werk moeten aanvaarden. Daartoe moet het begrip "passende arbeid" uit de wet worden geschrapt.

Historisch moment

Engbersen hoopt dat de politiek de kritiek op de uitvoering van de bijstand serieus neemt. „We zitten nu namelijk op een historisch moment in de geschiedenis van de sociale zekerheid. Er liggen twee rapporten op tafel. Een van de parlementaire enquêtecommissie over wao, ww en Ziektewet en ons onderzoek over de bijstand. Uit deze rapporten.blijkt overduidelijk dat het stelsel van sociale zekerheid grondig moet worden aangepast".

Volgens het commissielid is het nu van het grootste belang dat er een systeem komt dat handhaafbaar en betaalbaar is., J)e politiek moet daar werk van maken in het belang van degenen die echt recht hebben op een uitkering, want zij dreigen nu het grootste slachtoffer te worden van de fraude. Want duidelijk moet zijn dat mensen die een uitkering nodig hebben er ook een moeten krijgen".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 18 september 1993

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Bijstand in het nauw

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 18 september 1993

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken