Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Zweven is een tijdsverschijnsel

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Zweven is een tijdsverschijnsel

Burgers kiezen veel minder op basis van partijbeginsel of programma

6 minuten leestijd

Nog nooit is in de opiniepeilingen het aantal "zwevende" kiezers zo hoog geweest als nu. Volgens een onderzoek van Elsevier weet op dit moment niet minder dan 40 procent van de kiezers nog niet wat men op 3 mei zal gaan stemmen. Dat is bepaald een zorgelijke ontwikkeling.

Vanouds kent de Verenigde Staten een ontzettend hoog percentage zwevende kiezers. Dat zijn kiezers die op het laatste moment beslissen öf ze gaan stemmen en pas in het stemhokje of kort daarvoor besluiten aan welke kandidaat of partij zij hun stem zullen geven. In ons land was dat verschijnsel tot voor kort van veel geringere omvang.

Maar uit onderzoek en opiniepeilingen is op te maken dat er op dit moment ook in ons land nogal wat zwevende kiezers zijn. Elseviers onderzoek, dat gisteren werd gepubliceerd, wijst uit dat niet minder dan 40 procent nog niet weet op welke partij men op 3 mei zal stemmen. Volgens cijfers van het bureau Interview van eind januari had toen een derde van de kiezers zijn voorkeur voor een partij nog niet bepaald.

Dat is om allerlei reden een zorgelijke ontwikkeling. Het is echter wel de vraag of die ontwikkeling valt tegen te gaan. Misschien is hier wel sprake van een tijdsverschijnsel, dat samenhangt met de gehele maatschappelijke ontwikkeling in ons land.

Onthechting

De toename van het aantal zwevende kiezers duidt op een forse onthechting tussen poUtieke partijen en hun kiezers. Dit betekent dat er nu, in de nadagen van de verzuiling, steeds minder binding is tussen de politieke partij, het politieke programma van die partij enerzijds en de kiezers anderzijds. Kiezers bepalen in toenemende mate op grond van casuïstiek of op grond van een aansprekende persoonlijkheid op welke partij of soms ook op welke persoon ze zullen stemmen.

Dat kwam (bij voorbeeld) heel sterk tot uitdrukking toen CDA-lijsttrekker Brinkman als zijn visie gaf dat de aow in de komende kabinetsperiode, bij de huidige economische vooruitzichten, zal worden bevroren. Prompt verloor het CDA in de peilingen een fors aantal zetels. Uit woede of ongerustheid besloten veel ouderen voorshands maar eens naar een andere partij uit te zien, of voorlopig maar eens de verkiezingsstrijd af te wachten.

Daarnaast veriiest het CDA in de peilingen ook omdat het vertrouwde figuur van Lubbers is vervangen door de onbekende en kil overkomende Brink,man. Ook zo'n wijziging zorgt voor vervreetnding en levert een forse hoeveelheid zwevende kiezers op, die pas op het laatste moment hun keus bepalen. Het gevoel van onzekerheid dat veel burgers op dit moment hebben als gevolg van toenemende criminaliteit, of omdat de poUtiek intensief praat over afslanking van het sociale stelsel, zorgt ook voor verhoging van het aantal zwevende kiezers.

Frustraties

Kiezers komen er in toenemende mate achter dat het politieke programma van een partij weinig tot niets zegt over het daadwerkelijke beleid. En dat frustreert. Vooral de PvdA heeft van die frustraties te lijden en staat dan ook buitengewoon slecht in de peilingen. D66 daarentegen is op dit moment de grote winnaar. Nogal vrat teleurgestelden in de huidige coalitie besluiten öf op D66 te stemmen öf voorlopig maar eens te gaan zweven.

D66 bestaat eigenlijk bij de gratie van kiezers die nauwelijks of geen binding willen met een ideologisch partijpolitiek prograpima. Op dit moment, nu de democraten alleen maar de teleurgestelden uit het kamp van de huidige coalitie behoeven op te vangen, levert dat een riante positie op. Maar die positie is een gevolg van het feit dat D66 gedurende een reeks van jaren op geen enkele manier regeringsverantwoordelijkheid heeft gedragen. Al achterover leunend konden Van Mierlo c.s. kiezers vangen.

Daarom zullen nogal wat zwevende kiezers D66 weer de rug toekeren als deze partij eenmaal regeringsverantwoordelijkheid draagt en ze dus medeverantwoordelijk wordt, voor beleid, dat zeker niet alle kiezers op alle onderdelen zal bevredigen. Dan kan de klap bij D66 wel eens harder aankomen dan nu volgens de peilingen de PvdA en in mindere mate het CDA te vrezen hebben.

Ontzuiling

Het is een vergissing te denken dat SGP, GPV en RPF zullen ontkomen aan het fenomeen zwevende kiezers. De ontzuiling stopt niet bij de grenzen van de orthodox-protestantse gezindte. Het is al niet meer per definitie zo dat de'kinderen uit een gezin dezelfde politieke keus maken als hun ouders. Steeds meer zullen ook de kiezers in deze sector van de politiek de politici bevragen op de praktische politiek en haar effect voor de individu. Pas in een later stadium zal de relatie met de principiële uitgangspunten worden gelegd.

Er wordt wel beweerd dat de toename van het aantal zwevende kiezers goed is voor de democratie. Want hierdoor zullen politici meer rekening moeten houden met de wensen van de kiezers. Het is zeer de vraag of de democratie met deze vorm van ogendienst gediend is. Als niet de politieke uitgangspunten, maar de kiezersgunst het beleid gaat bepalen, ziet het er niet best uit voor ons land. Op zo'n manier verwordt de democratie tot een democratie.

Uit onderzoek van de Nijmeegse politicologe Leijenaar is gebleken dat het percentage zwevende kiezers onder vrouwen hoger is dan onder mannen. Volgens haar komt dat niet omdat vrouwen meer twijfelen, maar omdat vrouwen veel gemakkelijker dan mannen durven zeggen dat ze het nog niet weten op wie ze zullen gaan stemmen.

Capriolen

Het begrip zwevende kiezers krijgt dus een steeds belangrijker plaats in de verkiezingscampagnes. Zij moeten over de streep getrokken worden om het zetelverlies te beperken of zetelwinst te verzekeren. Zoiets levert gegarandeerd merkvraardige capriolen op van de heren en dames volksvertegenwoordigers. In de Verenigde Staten hebben de politici daarmee al heel wat ervaring. Zij belonen en beloven dat het een lieve lust is, als het maar stemmen oplevert.

Als het die kant ook in ons land opgaat -en het percentage zwevende kiezers wijst op z'n minst in die richting- dan is er sprake van een heilloze ontwikkeling. Niet dat de interesse voor de politiek onder de burgers hierdoor zal afnemen. Uit een deze week gepresenteerd onderzoek van de Leidse politicoloog dr. R. Hillebrand bleek juist het tegendeel. Maar de burgers kiezen niet meer op grond van beginsel, maar op basis van de politieke praktijk en ervaring.

Daarbij gaat het er dan vooral om of de desbetreffende kiezer, door zijn stem aan een bepaalde partij te geven, er zelf beter van wordt. Of hij zijn twee vakanties per jaar nog wel kan houden. Of hij met zijn uitkering of zijn pensioen zijn koopkracht zal blijven behouden. Kortom, het fenomeen zwevende kiezer past voluit in deze moderne, nagenoeg volstrekt geïndividualiseerde tijd. De politiek heeft uiteindelijk zelf deze zwevende kiezers voorgebracht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 12 februari 1994

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

Zweven is een tijdsverschijnsel

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 12 februari 1994

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

PDF Bekijken