Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Is de dichter weer een profeet?

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Is de dichter weer een profeet?

5 minuten leestijd

In oude culturen werden dichters wel op dezelfde lijn geplaatst als priesters en profeten: hun poëtisch woord had goddelijke zeggingskracht. Zij stonden met hun mysterieuze taal dichter bij de 'bovenwereld' dan 'gewone' stervelingen. De beweging der Tachtigers meende, met Kloos' "Ik ben een god in 't diepst van mijn gedachten" ook, dat het dichterwoord verre boven het normale mensenwoord uitsteeg. Later is de poëet uit zijn ivoren toren gesleept en op de aarde geplaatst. Is er geen speciale band tussen religie en dichtkunst?

Die vraag komt aan de orde in "De ruimte van het volledige leven" van de jonge Vlaamse benedictijner monnik Dirk Hanssens (1962) uit Leuven. De titel van zijn studie „over de religiositeit van de poëzie" ontleent Hanssens aan een zeer aards dichter: de 'keizer' van de Vijftigers, Lucebert, wilde „de ruimte van het volledig leven" in zijn verskunst tot uiting brengen. Het tweeledige boek houdt zich eerst bezig met "Poëzie: vindplaats voor de theoloog" en dan met "Lees maar, er staat niet wat er staat", naar de beroemde regel van M. Nijhoff.

Profeet?

De grondgedachte van Hanssens' boek is deze, dat de band tussen God en wereld -"religio" betekent verbinding- kan worden uitgebeeld door de religiositeit in de dichtkunst. Zo heeft poëzie veel te maken met profetie, mystiek, liturgie. Hanssens wil moderne religieuze lyriek ontdekken als een -niet dé- weg van Gods komen in Bijbel en theologie. Lyriek is zo een hulpmiddel om het ravijn tussen de werelden van het zegbare en het onuitsprekelijke te overbruggen. 

Poëzie vervangt dus niet de Schrift en de Messias, maar is dienstbaar. Echter niet op de wijze waarop Muus Jacobse in zijn "Derde Reveil" vond dat dichters dienaars moesten zijn van hun (kerkelijke) gemeente. Jacobse meende, dat de poëet uit zijn ivoren toren moest afdalen om zijn van God gegeven talenten aan te wenden tot heil des (kerk)volks. Dirk Hanssens daarentegen vindt, als ik hem goed versta, dat -ruwweg aangeduid- de dichter evenals de profeet (de) woorden Gods spreekt: God openbaart zich onder meer ook in het poëtisch woord. Dat is weer een andere 'belijdenis' dan Achterbergs "De dichter is een koe"... 

De auteur draagt zijn boek op „aan allen die een droom en een gedicht aanzien voor wat ze werkelijk zijn: een mogelijke start van een nieuwe toekomst". Als motto geeft hij zijn boek het gedicht "De Vis" van Ed. Hoornik mee. Dat begint met: „Wat is God? Alleen met die vraag/ zit ik als een rat in de val./ Wat is God? Wat is God? Wat is God?/ Een schelp. Een vallende ster./ Een rietpluim. Avond. Een berg. (...)" en dat eindigt met "Wat is God? O, God, wat is God?" De Vis in de titel is wel een verwijzing naar het Christus-symbool.

Inspiratie

Hanssens' studie herinnert me wat aan de -door hem niet vermelde- dissertatie van de karmelieter pater H. Sengers uit de jaren vijftig: "Dichters en God", over het Godsbeeld in de nieuwere Nederlandse lyriek (vanaf de Tachtigers tot de Jong-Katholieken, zoals Jan Engelman en Gabriel Smit). In zijn Voorwoord houdt Hanssens vele slagen om de arm. Hij bakent theologie en poëzie niet nauwkeurig af, maar laat theoloog Willy Van Soom en letterkundige Rudolf Van de Perre het hunne zeggen over de bevruchting van dichterschap en theologie. 

In deel I gaat het om Het geloof verwoord. Het dichterswoord. Het kostbare samenspel van profetisme en poëzie en om Theologie dichterlijk én zakelijk! In II geeft Hanssens een essay over religieuze én christelijk geïnspireerde poëzie, gevolgd door een opsomming van religieuze dichters. Hij plaatst een bomen-vers van Huub Oosterhuis naast een bomenvers van Hans Bouma. De Jong-Katholieken en Jong-Protestanten (inclusief De Mérode en Jacobse) noemt hij wel; 20e-eeuwse pastorale poëten als Nel Benschop en anderen helemaal niet. 

Belangrijk in zijn boek is de analyse van een aantal religieuze gedichten, al of niet van als "religieus dichter" bekend staande poëten. Hij begint met Guillaume van der Grafts "Vragenderwijs" en eindigt met "Deïsme" van Gerrit Achterberg. Na elke, aan de hand van één vers getypeerde, dichter geeft hij in de rubrieken "Poëzie hand in hand" een bloemlezing van verwante verzen.

Analyses

Na "Pasen" van Ida Gerhardt volgen "Opstanding" van Schulte Nordholt, "Het kind en ik" van Nijhoff, "Zwevende kindervoeten" van de Vlaming Pieter Buckinx en verzen van Gery Florizoone, André Demedts, Hubert van Herreweghen en Albe. De andere apart besproken dichters zijn Anton van Wilderode ("Het land van Amen"), M. Vasalis ("De kaarsen brandden"), Felix Timmermans ("De dag ging als een bloem verslensen") en M. Nijhoff ("Het lied der dwaze bijen"). 

Het zijn knappe beschouwingen over hun dichterschap. Maar dat aan de lyriek, al dan niet religieus geladen, de diepte van woorden Gods moet worden toegekend, maakt Hanssens niet aannemelijk. Toch is zijn boek een dankbaar studieobject voor theologen én letteren-dienaren, want „niemand leeft voor zichzelf' in deze „ruimte van het volledige leven", dichter noch godgeleerde. (Van As) 

N.a.v. "De ruimte van het volledige leven", door Dirk Hanssens; Uitg. Altiora te Averbode met Kok te Kampen; genaaid-gebrocheerd; 240 blz.; prijs 42 gulden. 

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 16 mei 1994

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

Is de dichter weer een profeet?

Bekijk de hele uitgave van maandag 16 mei 1994

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken