Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Om de kern van

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Om de kern van "Dordt" en de breedte van het moderne leven

Bronnenboek bij de Hervormde Kerkorde van 1951 roept om evenwichtige doordenking

5 minuten leestijd

„De kerkorde van 1951 is uit de hei". Die door wijlen ds. Jac. van Dijk in de late jaren veertig met overslaande stem uitgesproken woorden waren ooit gemeengoed in een groot deel van de Nederlandse Hervormde Kerk. Voor zover die ongezouten kritiek op onbekendheid berustte, is er sinds vorig jaar een gefundeerd tegenwicht in de publikatie van een bundel achtergronden over de wordingsgeschiedenis van de kerkorde.

In 667 bladzijden wordt duidelijk gemaakt dat de kerkorde van 1951 voorgoed afrekende met het in 1816 door Koning Willem I ingevoerde Algemeen Reglement. Dit omstreden kerkelijk juk maakte elk belijden monddood. Met de nieuwe hervormde kerkorde veranderde dat.

De schrijvers noteren dat „de spitse Van Ruler, de wijze Gravemeijer en de diepzinnige Noordmans" destijds in de Commissie voor Kerkorde samenwerkten. Verder meldt de bundel dat „de bonder Severijn" de eenvoud belichaamde, terwijl „de vrijzinnige Boonstra" zorgdroeg voor het emotionele aspect. 

De bundel geeft een kleurrijk beeld van de pogingen te komen tot „hernieuwd" belijden. Naar verluidt wilde men „de kern van Dordt vasthouden en tegelijk de breedte van het moderne leven grijpen". Tevens uitte de commissie zijn bezorgdheid over „de onontkoombare bureaucratie en de actuele kerkelijke situatie".

Drie criteria

Om een voorbeeld te noemen: Op de vergadering van zaterdagmorgen 22 december 1945 spreken de professoren Berkelbach van der Sprenkel, Scholten, Van Ruler en Severijn met de doctores Emmen en Wagenaar over de vraag naar een nieuw belijdenisgeschrift. Van Ruler formuleert ter plekke drie criteria. De discussie moet gaan over „de inhoud van de belijdenis, over de evidente waarheid en over het leven van de ziel en van de Heilige Geest".

De formulering van de belijdenis als „afweer in tijden van gevaar" duidt hij als een „extremiteit" in het belijden. Er is, aldus Van Ruler, een mystieke kern in de belijdenis. „Deze dingen moeten aan de orde komen nu wij menen dat het leven van de Geest in de kerk weer sterker is", zegt hij.

Volgens het notulair verslag repliceert Noordmans dat de belijdenis „niet een stok is om mee te slaan, maar een staf om mee te gaan". Ook merkt Noordmans in deze vergadering op dat "in" de belijdenis het loflied is. Die duiding is daarmee ouder dan sommige hervormd-gereformeerden nu doen voorkomen.

De discussie maakt verder duidelijk dat de Commissie nieuw belijden „noodzakelijk" acht tegenover het moderne heidendom. „Wij hebben eerst te zien naar onszelf', zegt Noordmans. „Het moderne heidendom blijkt voor ons veel evidenter te zijn dan de waarheid van Gods Woord: wij richten ons leven in naar de algemene mensenrechten. Wij vrdgen niet naar Gods recht".

Nader artikel 36

In de visie van Noordmans moet de afweer van de kerk zich richten tegen deze „algemene politieke levensnorm". De vergelijkingen liggen vervolgens voor het oprapen. Zoals de Dordtse Leerregels een „appendix" vormen bij de Nederlandse Geloofsbelijdenis inzake het hoofdstuk van de verkiezing, zo zou de kerk van heden tot een nadere uitwerking moeten komen van het belijdenisartikel over de overheid.

Haijtema brengt hier tegenin dat de kerk zich moet concenteren op de kern van het belijden. Noordmans toespitsing op artikel 36 ervaart hij als „geforceerd". Het gaat volgens hem in de belijdenis voor alles om de verkondiging van de Drieëne God en om de plaats van Christus Jezus als Verlosser.

Gravemeijer tenslotte, beroept zich in de discussie op het koningsambt van Christus. Vanuit de door Van Ruler, eveneens in deze vergadering, geformuleerde nadruk op „de religie van de belijdenis" is er volgens hem ten volle plaats voor uitwerking van beide aspecten.

Severijn

Dat ook Severijn zich in deze discussie laat horen, bewijst zijn pleidooi voor de samenstelling van een leerboek om de door Van Ruler en Haitjema verwoorde gedachten te verwerken. „Door ze in een leerboek te verwerken, verkrijgen een grotere publiciteit. Op die manier krijgen we de hele kerk in beweging", meent hij. 

De hier beschreven discussie is uiteraard maar een momentopname. Het omvangrijke bronnenboek biedt de lezer meer. Terecht zeggen de samenstellers dat de kennis van de totstandkoming van het kerkrecht nodig is om het kerkrecht naar haar bedoeling te kunnen interpreteren. Deze bundel is daarmee een 'must' voor iedereen die zich met dit onderwerp bezighoudt.

Had ds. Jac.' van Dijk, schrijver van een "Nooit verloren vergezicht" over de volkskerk, destijds alle achtergronden geweten, dan was zijn oordeel wellicht van meet af aan genuanceerder geweest. Anderzijds kan de bundel kritiek ook opscherpen. Mensen die de Kerkorde van 1951 zien als het einde van alle tegenspraak, maken met dit bronnenboek in de hand minstens een pas op de plaats.

Ik zie uit naar een evenwichtige analyse. Misschien is de toegezegde dissertatie van mevrouw Oostenbrink, een van de bewerkers, een eerste stap in die richting. 

N.a.v. "De Commissie voor Kerkorde (1945-1950). Bouwplan, agendastukken en notulen van de vergaderingen ter voorbereiding van de nieuwe kerkorde (1951) van de Nederlandse Hervormde Kerk, bewerkt door prof. dr. W. Baike en mevrouw mr. drs. H. Oostenbrink-Evers; Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer 1993; 667 blz.; prijs 98 gulden. 

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 11 juni 1994

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

Om de kern van

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 11 juni 1994

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

PDF Bekijken