Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Occhetto bezweek ten slotte voor Berlusconi

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Occhetto bezweek ten slotte voor Berlusconi

Italiaanse partijleider ontdeed verstarde communisten van stalinistische franje

7 minuten leestijd

APELDOORN/ROME - De leider van de Italiaanse Democratische Partij van Linies (PDS), Achille Occhetto, legt het bijltje erbij neer. Achtereenvolgende verkiezingsuitslagen wijzen erop dat Italianen hun vroegere passie voor rood hebben verloren. De kleur bleek niet opgewassen tegen het conservatieve blauw en het notoire zwart van Berlusconi's coalitie. Italiës ruk naar rechts komt Occhetto duur te staan. Gisteren vertrok hij. In het harnas. Zijn besluit moet niet worden beschouwd als „capitulatie, maar als daad van fierheid".

De Europese stembusresultaten brachten Occhetto er ten slotte toe de deur van het PDS-bastion aan de Botteghe delle Oscure in Rome achter zich dicht te slaan. Een jonge generatie mag het karwei afmaken. Occhetto deed het voorwerk. Hij haalde de grootste communistische partij in West-Europa uit het slop en veranderde haar in een sociaal-democratische partij die aantrekkelijk moest zijn voor alle progressieve Italianen.

Eens vormden de communisten meer dan een derde van het Italiaanse kiezerselectoraat. Net als in Frankrijk stonden de Italiaanse communisten er in de naoorlogse jaren krachtig voor. Veel partizanen die in de oorlog tegen de nazi's en fascisten hadden gevochten, behoorden bij wat toen nog de PCI heette, de Italiaanse communistische partij. Hun dappere inzet werd beloond. Van december 1945 tot en met mei 1947 maakte de PCI deel uit van drie kabinetten-Alcide De Gasperi.

Hamer en sikkel

Op het heetst van de Koude Oorlog wist echter een zorgvuldig geregisseerde actie van het Vaticaan en de Verenigde Staten de communisten kalt te stellen. Sindsdien keken zij onder het aanvoerderschap van de legendarische Palmiro Togliatti (overleden in 1964) vanaf de zijlijn toe hoe de christendemocraten verdeelden en heersten. Min of meer tegen wil en dank werden ze vereenzelvigd met de hamer en sikkel uit het Kremlin. Alleen het zogenoemde historisch compromis gaf de PCI in 1976, toen de partij opeens 34,4 procent behaalde, medezeggenschap in de regering in ruil voor gedoogsteun. Het experiment liep in 1979 op de klippen.

In de jaren tachtig zette de neergang van de PCI in. Zelfs Togliatti's opvolger Berlinguer, die het "eurocommunisme" introduceerde (een Italiaanse variant op het stenen-tijdperkcommunisme), wist het tij niet te keren, ook al bleef de PCI de op een na grootste partij.

Met de val van de Berlijnse Muur in 1989 verdween de legitimatie van de heersende christendemocraten om de communisten buitenspel te houden. Dit plaatste de communisten onverwacht in het centrum van de politiek. Ze ontdeden zich in hun bolwerk Bologna definitief van hun stalinistische franjes en andere heilstaatretoriek. Na een roerig debat trokken ze, onder leiding van Achille Occhetto, een nieuw kostuum met de merknaam PDS (Partito Democratico della Sinistra). De bekende schrijfster Natalia Ginzburg verklaarde bij die gelegenheid niet te hebben gedacht dat het afschaffen van de geliefde partij-emblemen haar zo pijn zou doen. „Het was alsof iemand me een hand had afgehakt".

Wind in de zeilen

De teloorgang van het communisme en de instorting van het Italiaanse politieke bestel gaf de PDS wind in de zeilen. Haar smetteloos blazoen voorkwam dat ze werd meegesleurd in de lawine die Operatie Schone Handen op gang bracht. Waar corrupte christendemocraten en socialisten in de achterliggende twee jaar werden weggevaagd, daar bleef de reputatie van de PDS recht overeind. De reden hiervan is dat de PDS nooit had geprofiteerd van de "lottizzazione", de verdeling van de macht in de publieke sector. Op een meegepikte kruimels na konden de ex-communisten dus hun handen niet bevuilen aan "tangenti" (smeergeld).

Als grootste oppositiepartij leek democratisch links voorbestemd het ontstane vacuüm in het politieke midden op te vullen. Bij de parlementsverkiezingen in 1992 en tussentijdse lokale verkiezingen in 1992 en 1993 speculeerden deskundigen erop dat het nieuwe Italië zou herrijzen uit de PDS. Beter dan de leiders van andere partijen zag Occhetto in dat onder het nieuwe kiesstelsel brede coalities noodzakelijk waren om te kunnen winnen. Na de verovering van de burgemeesterspost in Turijn zei Occhetto dan ook dat hij „naar het centrum keek voor kiezers".

De verkiezingen van afgelopen maart hebben Occhetto's optimisme de grond in geboord. Links Italië, verenigd in een front van "progressisti", bleef 'hangen' op 34,4 procent, waarvan 20,4 voor de PDS. De tegenslag was vooral te wijten aan de razendsnelle opkomst van Forza Italia, de speciaal tegen het "communistische gevaar" opgerichte club van rechts onder leiding van Berlusconi. Bij de Europese verkiezingen, zondag, kalfde de PDS verder af. Ze zakte terug tot 19,1 procent: een verlies van 1,3 procent in twee maanden tijds. Door deze achteruitgang werd de druk op Occhetto om af te treden zo groot, dat hij gisteren plaatsmaakte voor een generatie die als "nieuw links" zijn karwei mag voltooien.

Groene boom

De oorzaak van de teloorgang van de PDS kan worden verklaard uit het gebrek aan een programma, leiderschap en vernieuwing.

Programma: Hoewel de PCI een kwart eeuw geleden de klassenstrijd in de ijskast zette, voltooide ze haar ombuigingsoperatie niet. Eindeloos palaverde de partij palaveren over ideologie, identiteit en historische verplichtingen. Ze bleef op twee benen hinken. De ideologische dubbelzinnigheid is in het logo terug te vinden: een groene boom die wortelt op de rode vlag met gele hamer en sikkel. De vrijheidsboom symboliseert de moderne, milieubewuste vleugel van de partij. De wortel vertegenwoordigt degenen die hun hart en ziel hebben verpand aan een 'oude waarheid' en de dingen die voorbijgaan.

Occhetto was niet iemand die een vastberaden keus maakte. Zo meende hij meer inspiratie te putten uit 1989 dan uit 1917. Hij brak zich het hoofd hoe vrijheid, gelijkheid en broederschap te verzoenen, stelde zich een socialisme voor, „bevrijd van de mythische wetten van de ontwikkeling" en „rijk begiftigd met de idealen van de arbeidersbeweging". Van een omlijnd partijprogram kwam het niet.

Leiderschap: Occhetto heeft nooit de postuur van een Togliatti of Berlinguer bereikt. Wel overtrof hij in doorzettingsvermogen zijn kleurloze voorganger Alessandro Natta. Het pleit het voor Occhetto dat hij met een zekere vasthoudendheid de PCI ontdeed van alles wat naar communisme riekte. Midden op deze politieke lijdensweg noemde Italiës vorige president, Francesco Cossiga, hem, wellicht niet helemaal terecht, een „zombie met een snor".

Occhetto stond voor „het grootst mogelijke pluralisme" binnen zijn partij en verzekerde dat verschillende stromingen „volledig" zouden worden gerespecteerd. Verhinderen dat ontevreden leden opstapten, kon hij niet. Direct al bij de naamsverandering in 1989 richtten steile communisten de Communistische Herstichting op. Deze was, met z'n 7 procent, de luis in de pels van Occhetto. Anderzijds was Occhetto te tolerant richting linkse dwarsliggers als de Groenen, de radicaal Marco Pann'ella en de anti-mafiapartij Rete.

Identiteit

Vernieuwing: De PDS is er niet in geslaagd voor alle Italianen een partij van democratisch links te worden. „De grootste fout van de PDS is dat ze in wezen conservatief bleef Wil de PDS een sterke Italiaanse partij worden, dan is een diepgaande vernieuwing noodzakelijk. De PDS moet klare wijn schenken over haar programmatische keus. De Italiaan heeft vooral behoefte aan helderheid", zegt James Walshton, als politicoloog verbonden aan de Amerikaanse Universiteit van Rome.

In maart vorig jaar al gooide het linkse blad Manifest de knuppel in het hoenderhok. „Wie zijn we, wat willen we en met wie gaan we samenwerken?" Het was de roep om de postcommunistische identiteit krachtig in te kleuren. „Wensen de Italianen een seculiere, niet-marxistische, niet-dogmatische, maar pragmatische reformistisch partij?", vraagt Walshton zich af. Het heeft er veel van weg dat hun voorkeur ergens anders naar uitgaat. De "altemanza", de wisseling van de politieke wacht, verloopt in Italië anders dan voorspeld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 14 juni 1994

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Occhetto bezweek ten slotte voor Berlusconi

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 14 juni 1994

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken