Bekijk het origineel

„De overheid moet wel een richting aangeven

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

„De overheid moet wel een richting aangeven"

Dr. H. M. de Lange mist politieke aandacht voor moraalbij het nieuwe kabinet

6 minuten leestijd

Prof. dr. H. M. de Lange, voorzitter van het Trefpunt voor Socialisme en Levensovertuiging in de PvdA, maakt zich zorgen over de bereidlieid bij het kabinet-Kok om na te denken over normen en waarden. „Ik constateer dat we nu een kabinet hebben dat het niet vanzelfsprekend vindt dat deze problematiek aan de orde komt. Daarmee zeg ik niet dat eerdere kabinetten deze kwestie wel op een bevredigende wijze hebben opgepakt".

De sociaal-democraat De Lange, afgestudeerd econoom en later hoogleraar sociale ethiek aan de theologische faculteit van de Rijksuniversiteit Utrecht, richt zich met zijn vragen hierover in de eerste plaats tot D66 en VVD. Dat zijn volgens hem de politieke partijen die in hun geschiedenis nauwelijks blijk hebben gegeven van belangstelling voor de waardenproblematiek.

„Zelfs de voorstellen van D66 om euthanasie in het Wetboek van Strafrecht te regelen zijn niet gebaseerd op een discussie over normen en waarden. Deze partij heeft slechts geprobeerd de gangbare praktijk te legaliseren. Voor de VVD geldt in het bijzonder dat zij herhaaldelijk uitnodigingen van de Raad van Kerken om te komen praten over de moraal in ons land, heeft afgeslagen. En ook het contact tussen de VVD en het Humanistisch Verbond is niet optimaal. Dat vind ik jammer, omdat ook in die kringen goed wordt nagedacht over normen en waarden".

Zorgen

De Lange maakt zich echter ook zorgen over de koers van zijn eigen partij, de PvdA. Hij was er persoonlijk bij betrokken toen in 1946 de vooroorlogse SDAP onder leiding van mensen als dr. W. Banning en ds. J. J. Buskes werd omgevormd tot een „vernieuwde partij", die volgens De Lange „politiek wilde bedrijven op basis van de aloude waarden van de Nederlandse samenleving, zoals die zijn uitgedrukt in het christelijk geloof en in het humanisme". Dit proces staat bekend als de Doorbraak, zo genoemd omdat in de PvdA christenen en niet-christenen de verzuilde structuur doorbraken en met elkaar gingen samenwerken.

„Gaandeweg moeten we vaststellen dat de samenleving de waardenproblematiek naar de achtergrond heeft gedrukt. Het heeft in de PvdA altijd veel moeite gekost de aandacht voor normen en waarden vast te houden. Dat is geen verwijt aan het adres van de partijleiding. Het heeft gewoon te maken met de ontwikkelingen in de maatschappij, die nu een dominante positie toekent aan economie en technologie", legt de oud-voorzitter van de sectie sociale vragen van de Raad van Kerken uit.

Aandacht

Voor De Lange is het geen lood om oud ijzer of 'zijn' PvdA met VVD en D66 of met het CDA een regering vormt. „Met name het wetenschappelijk instituut van het CDA heeft de laatste jaren uitdrukkelijk aandacht gevraagd voor de problematiek van normen en waarden in de moderne samenleving. Ik denk onder meer aan Publieke Gerechtigheid, een publikatie over de plaats en de taak van de overheid. Overigens jammer dat de partij niets met dit materiaal doet. De invloed van dit en andere fraaie rapporten van het wetenschappelijk bureau op het beleid is buitengewoon gering. Wel moeten we ruiterlijk erkennen dat oud-minister Hirsch Ballin van justitie zich zeer nadrukkelijk heeft beziggehouden met de moraal".

Dr. De Lange is het niet eens met de kritiek van de gereformeerde ethicus dr. H. M. Kuitert op Hirsch Ballin. Kuitert heeft de dit voorjaar afgetreden minister van justitie bij gelegenheid moralisme verweten. De Lange: „Het is belangrijk om een verschil te maken tussen het aan de orde stellen van de moraal en het moralistisch bezig zijn. Ik vind het van groot belang dat er een nieuwe moraal tot stand komt. Neem bij voorbeeld het armoedevraagstuk en de ecologie. Voor mij zijn dat kwesties van mores. Ook Hirsch Ballin maakt zich sterk voor een brede discussie over normen en waarden. Ik juich dat toe. Het is mij iets te vlug om zo'n man moralisme te verwijten".

Mening

„Aan de andere kant moet je als politicus onvoorstelbaar voorzichtig zijn om nietje eigen mening te presenteren als dé nieuwe moraal. Een politicus moet wel het probleem van de publieke moraal aan de orde stellen en samen met anderen zoeken naar een oplossing daarvan", preciseert De Lange zijn standpunt.

De emeritus hoogleraar spreekt met waardering over minister Pronk, „omdat hij zeer scherp ziet dat de problemen waarmee hij zich bezighoudt die nieuwe moraal behoeven". Tegelijk erkent De Lange dat Pronk een van de weinige prominente sociaal-democraten is die zich indringend om normen en waarden in politiek en samenleving bekommeren. „Ik moet vrezen dat de moderne zakelijkheid in de sociaal-democratie is binnengedrongen", zo luidt zijn verklaring voor deze waarneming.

Moeite

„Veel vooraanstaande PvdA'ers komen bovendien uit een situatie waarin moraal samenviel met moralisme. Kijk maar naar Den Uyl, Van Kemenade, Alders en Ritzen. Deze mensen hebben er vanuit hun verschillende achtergronden duidelijk grote moeite mee gehad kwesties van moraal aan de orde te stellen", voegt hij eraan toe.

Aan de andere kant stelt dr. De Lange vast dat de anti-christelijke sentimenten bij de leiding van de PvdA „totaal zijn verdwenen". Volgens hem hebben de kerkelijke trauma's geleidelijk plaatsgemaakt voor een afwachtende houding. „Als je vooraanstaande mensen in de PvdA, als bij voorbeeld premier Kok, bewust aanspreekt op het stuk van de publieke moraal, krijg je gegarandeerd een interessante discussie. Maar het kost hun kennelijk moeite deze kwesties zelfstandig als zodanig te formuleren", legt hij uit.

De Lange juicht het toe dat minister Ritzen het in de vorige kabinetsperiode heeft aangedurfd een beleidsbrief te schrijven aan alle schoolbesturen over normen en waarden. Hij ziet daarin een bewijs dat deze problematiek binnen de PvdA leeft. „Het is alleen nog zo klein, nog zo aarzelend. Het zou van mij best wat vaker en wat meer mogen", aldus de in Den Haag woonachtige ethicus.

Versmalling

Ten aanzien van de kleine christelijke partijen merkt dr. De Lange op dat zij hun denken over politieke moraal versmallen tot de medisch-ethische vraagstukken. „De economie en de technologie blijven buiten beeld. Op die terreinen denken de kleine christelijke partijen conformistisch en klassiek-liberaal. Alsof het kwaad in de samenleving zich niet tot die sectoren uitstrekt. Dat vind ik een beetje eenzijdig".

De RPF vormt volgens hem daarop een gunstige uitzondering. „Senator Schuurman verheft al geruime tijd zijn stem tegen het geloof in het goede van onze technologische cultuur. En het is fractievoorzitter Van Dijke geweest die de Nationale Advies Raad voor ontwikkelingssamenwerking (NAR), waarvan ik lid ben, in een brief heeft uitgenodigd met de RPF-fractie te praten over de ontwikkelingsproblematiek in relatie tot het milieuvraagstuk. Ik moet u zeggen: Daar ben ik oprecht blij mee. De NAR zal binnenkort positief op die uitnodiging reageren", belooft hij.

De Lange vindt het van groot belang dat politieke partijen goed nadenken over het domein van de overheid. Hij zou graag zien dat niet alleen PvdA en CDA, maar ook VVD, D66 en de andere partijen zich bezinnen op de functie van de overheid als sturingsmechanisme. "Ik houd geen pleidooi voor de overheid als regelaar. Maar de overheid moet wel een richting aangeven, stimulerend en sturend. De overheid dient het denken over publiek ethos op te roepen. Ik bedoel daarmee niet het opleggen van een moraal, maar wel het bevorderen van het denken over moraal".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 3 september 1994

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

„De overheid moet wel een richting aangeven

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 3 september 1994

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

PDF Bekijken