Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Landbouw struikelblok bij uitbreiding Europese Unie

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Landbouw struikelblok bij uitbreiding Europese Unie

Voor wijziging van het MacSharry-plan is het nog te vroeg

12 minuten leestijd

Het gaat goed met de uitvoering van het MacSharry-pIan, Zowel overheid als boeren zijn tevreden. Het is volgens kenners van de Europese landbouw echter nog te vroeg om het systeem om te gooien in verband met de uitbreiding van de Europese Unie met landen uit het voormalige Oostblok. De Nederlandse landen tuinbouw zou zo'n uitbreiding overigens goed aankunnen.

Enkele jaren geleden werd besloten tot hervorming van het Europese gemeenschappelijke landbouwbeleid (GLB). De operatie kreeg de naam van de bedenker van het plan, commissaris MacSharry. Het komende seizoen zal deze hervorming geëvalueerd worden. Bovendien wordt er opnieuw een uitbreiding van de Europese Unie voorbereid, dit maal met een aantal Middeneuropese landen. Daarbij wordt de landbouw vaak genoemd als het voornaamste struikelblok. In twee verhalen maken we de balans op. In het eerste verhaal komen naast een aantal deskundigen Europees landbouwcommissaris Steichen en oud-commissaris Andriessen aan het woord. In het tweede artikel (zie pagina 15) geeft minister Van Aartsen zijn mening.


Scheidend Eurocommissaris voor landbouw, Steichen, loopt te glimmen van trots. In de twee jaar dat hij de scepter in Brussel heeft mogen zwaaien over het miljardenverslindende landbouwbudget, heeft hij het er aardig afgebracht. Hij was degene die het beruchte MacSharryplan moest uitwerken. Het is tot dusver uitstekend gegaan. „We kregen eerst enorme kritiek, het zou niet lukken en het budget zou zwaar overschreden worden. En bovendien zou het GATT-akkoord over liberalisering van de wereldhandel een nog strikter beleid vergen", vertelt Steichen. „Maar het is allemaal niet waar gebleken, die kritiek bleek fout. We zijn zelfs zo goed geslaagd dat we een forse aanpassing hebben moeten doen: de braaklegplicht is versoepeld".

Te hoop

Vooral in Nederland en Frankrijk liepen de boeren destijds te hoop tegen het MacSharry-plan. De Franse boeren dachten dat ze hun hectaregeld nooit uit Brussel zouden krijgen. Tot hun eigen stomme verbazing kwamen de toeslagen keurig op tijd binnen. Akkerbouwers over heel Europa zijn er het laatste jaar flink in inkomen op vooruitgegaan. De graanprijs ligt ongeveer een kwart boven de prijs waarop de Europese Unie graan opkoopt van boeren die het op de markt niet kwijt kunnen, de interventieprijs in het Brusselse jargon.

De Europese graanvoorraad liep twee jaar terug nog op tot 32 miljoen ton. Nu is die berg afgegraven tot 11 miljoen ton. In tien jaar tijd is die voorraad niet zo laag geweest. Voor een paar soorten graan bestond er zelfs het risico van een gebrek in de Unie, vertelt Steichen. „Vorig jaar hadden we een voorraad broodgraan van 6,5 miljoen ton, in juli was dat nog maar drie miljoen ton. Als er niets zou gebeuren, zouden we volgend jaar naar een half miljoen ton gaan en dat is volstrekt onvoldoende. Dat is dan ook de reden waarom ik voorgesteld heb om de braaklegplicht te verlagen met 3 procent. Dat heb ik niet zomaar uit mijn duim gezogen".

Hectaresteun

Den Haag dacht dat het MacSharryplan, waarbij boeren hectaresteun kunnen krijgen in ruil voor braaklegging van een deel van hun land, een chaos zou worden, vooral in zuidelijke landen als Italië en Griekenland. Dat is dus meegevallen. „Het was een enorme inspanning", vertelt G. Meester, speciaal adviseur van minister Van Aartsen op het ministerie van landbouw. Toch is het volgens hem niet zo dat de weerstand bij de boeren erg groot is wegens de uitvoeringsperikelen. De boeren hadden een forse papierwinkel door te worstelen. Er heerst ook in Nederiand tevredenheid. Meester: „De boeren halen een redelijke prijs als je de toeslag meerekent".

In het eerste MacSharry-jaar -we zitten nu in het derde- kwamen er in Nederland veel minder aanvragen dan verwacht. Naarmate de steun groter wordt ten opzichte van de prijs zal de deelname toenemen, voorspelt- Meester. Thans doen Nederlandse bedrijven mee voor ongeveer 200.000 hectare graan en 200.000 hectare snijmaïs. Het systeem van MacSharry met lage graanprijzen, zodat er nauwelijks meer exportrestituties moeten worden gegeven, en waarbij de boer directe steun krijgt voor zijn akkers, kan op den duur ook het probleem van de fraude ontlasten. Een hectare is makkelijk te traceren, zegt Meester. „In principe moetje dat sluitend kunnen krijgen, hoewel het nog gecompliceerd is".

Minder fraude

Steichen is ervan overtuigd dat fraude gaat verminderen door het premiestelsel. „Het gaat ook om kleinere bedragen. Bij exporten gaat het om miljoenen". Steichen weet te vertellen dat de tele-detectie, waarbij controles bij de boeren worden verricht met behulp van een satelliet, al in een vergevorderd stadium zijn in Ierland, Spanje en Italië. Er circuleert een mopje onder de Europese ambtenaren in Brussel dat de boeren zo bang zijn voor de tele-detectie dat zij hun gordijnen dicht doen als zij hun boekhouding doen. Binnenkort is tele-detectie operationeel in alle landen van de EU. Volgens Meester kan de fraude ook sterk verminderen als de exportrestituties niet naar allerlei bestemmingen van tarief verschillen.

Ook bij rundvlees, waarbij de boeren MacSharry-premies krijgen voor een beperkt aantal koeien, is er een aanmerkelijke verbetering opgetreden van de marktsituatie. In Nederland mochten nogal wat bedrijven niet meedoen vanwege de hoge veedichtheid op het land. Maar Nederland is geen echt rundvleesland, dit in tegenstelling tot Ierland en Frankrijk. De voorraden rundvlees waren in 1993 nog ruim een miljoen toh. Deze voorraad is nu geslonken tot 80.000 ton. Dat is een aanzienlijke verbetering, weet Steichen trots te melden, ook voor het budget. „Zo uitstekend moeten we zien door te gaan. Dan voldoen we ook makkelijk aan onze verplichtingen van het GATT-akkoord om 36 procent minder aan exportrestituties te besteden en 21 procent minder te exporteren".

Oud-Europees commissaris Andriessen, die destijds met MacSharry de GATT-onderhandelingen afsloot, had kritiek op het beleid van MacSharry: „Gigantische subsidies om niet te produceren", noemt hij het. Maar het systeem heeft internationale erkenning gekregen en dat is men in Europa soms wel eens vergeten, vindt hij.

Dat Nederland netto-betaler aan de EU is geworden vindt hij „op zich niet-onredelijk, laten we eerlijk wezen". Hij heeft nog steeds geen spijt van het zogeheten Blair-House-akkoord, waarin hij met de Amerikanen de laatste ronde afspraken over de landbouwhandel maakte en daarbij volgens Frankrijk buiten zijn boekje was gegaan.

Hervorming

Hoewel het MacSharry-plan nog niet eens helemaal voltooid is -wijn, groenten en fruit zijn produkten waarvan de hervormingen nóg in het prille begin van de onderhandelingen zijn- wemelt het de laatste maanden al van de rapporten en studies over nieuwe wijzigingen. Een rapport dat uitgegeven is door de Europese Commissie zelf, spreekt openlijk over een gedeeltelijke hemationalisering van het Europese landbouwbeleid, met marktconforme prijzen en directe boerensteun die geleidelijk aan over vijf tot zeven jaar overgeheveld moet worden naar de nationale regeringen.

Ook het Britse Royal Institute of International Affairs schreef in november zo'n verhaal. Een afslanking van het subsidiesysteem voor de boeren is volgens de auteurs de enige manier om de landen van Centraal- en Oost-Europa tot de EU te kunnen laten toetreden omstreeks de eeuwwisseling.

Toepassing van het huidige EU-landbouwbeleid op onze oosterburen zou kosten met zich meebrengen die de EUbegroting ruwweg zouden verdubbelen. De Europese Commissie zal begin volgend jaar op speciaal verzoek van Groot- Brittannië en Nederland een rapport maken over de gevolgen van de uitbreiding voor het huidige landbouwbeleid en over de redenen waarom het zo slecht lukt om hun landbouwprodukten af te zetten in de Unie.

Kosten
De cijfers over de kosten van de toetreding variëren van 40 tot 100 miljard ecu. Volgens Andriessen is dat geld er niet. „Geen enkele netto-betaler die dat wil". Ook Duitsland praat eerder over vermindering van de uitgaven aan de EU dan over verhoging. Volgens Andriessen is het niet alleen de vraag of die landen in staat zijn om tot de EU toe te treden. De EU kan het zelf ook niet aan. „Wat Duitsland ook zegt, we kunnen ons landbouwbeleid niet opleggen aan die landen. Daar kun je niet mee doorgaan, zo'n beleid vol met kunstmatigheden als quota en gegarandeerde hoge prijzen. We produceren nog altijd te veel en houden in feite die produktie in stand. Er wordt nog altijd teveel zuivel geproduceerd om maar iets te noemen. MacSharry moet een vervolg krijgen".

Dat dit proces misschien wordt versneld door Oost-Europa, dat op de drempel staat om toe te treden tot de Europese Unie, lijkt hem logisch. Wat nu in de EU is opgezet houdt het volgens Andriessen niet veel langer uit dan tot het einde van deze eeuw. Hij vindt „rust in de tent" nu beter voor de boer. Een andere reden waarom Andriessen denkt dat de EU zelf nog lang niet klaar is voor verdere uitbreiding is dat de structuurfondsen dan ten minste verdubbeld zouden moeten worden. Aangezien geen netto-betaler bereid is dat te doen, zal er moeten worden geschoven met» prioriteiten. Dat gaat ten koste van de armere zuidelijke landen binnen de EU zelf. Die zullen daar niet toe bereid zijn en de uitbreiding blokkeren, voorspelt Andriessen.

Speculanten

Europees commissaris Steichen, die het helemaal niet eens is met het rapport van zijn collega Christophersen over de hemationalisering van het landbouwbeleid, vindt dat die landen zelf ook een soort landbouwbeleid moeten opzetten met gegarandeerde prijzen. „Ik zeg niet onze prijzen, maar bijvoorbeeld 5 dollar boven de wereldmarktprijs". De boeren moeten daar op grotere schaal en moderner gaan werken. Steichen zegt dat hij al veel heeft nagedacht over hoe het zou moeten gaan met die landen. Ook wat er zou gebeuren als wij ze niet helpen met hun landbouw. Dan zou de verhouding tussen de EU en die landen -het gaat in eerste instantie om Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Bulgarije en Roemenië- verslechteren, meent hij.

Daarom moet de EU die landen helpen. Laat men de marktkrachten alleen hun werk doen, dan gaat het daar helemaal mis, denkt Steichen. Sinds 1989 is onze export van rundvlees naar die landen spectaculair gestegen. Daar worden ze zenuwachtig van. Nu werken de boeren er met verlies. Er is daar geen markt. Tijdens de campagne is de prijs laag zodat de boer bijna niets voor zijn spullen krijgt. Daarna worden de prijzen door speculanten soms tweemaal zo hoog opgedreven. De boer wordt daardoor ontmoedigd om nog te produceren, legt Steichen uit.

De boeren moeten bedrijven hebben van enige omvang. Daarvoor moeten er "landbanks" worden opgericht met een kredietsysteem, dat tevens geldt voor moderniseringen van bedrijven. Ook moeten die landen proberen om weer landbouwprodukten naar de oude afnemer Rusland te exporteren. Hongarije is daar alweer mee begonnen.

Niet ondersteboven

Steichen gelooft niet dat het hele Europese landbouwbeleid opnieuw ondersteboven moet worden gegooid. „Ik sluit niet uit dat er op middellange of lange termijn een wijziging van het landbouwbeleid zal moeten plaatsvinden", zegt hij. Het landbouwbeleid is in de loop der jaren steeds aangepast. Maar de studie van het Directoraat Financiën die van hemationalisering spreekt, noemt Steichen achterhaald door de tijd. Die was in 1991 besteld door de Commissie in de tijd dat MacSharry nog met zijn plannen bezig was. De Europese boeren zijn nog volop bezig de gevolgen van het MacSharrypakket en het GATT-akkoord te verwerken, zegt ook zijn EU-collega Van den Broek, die de uitbreiding moet voorbereiden.

Volgens F. Bruins, Nederlands landbouwattaché te Brussel, vindt „iedereen" het nog veel te vroeg vóór een nieuwe hervorming van het landbouwbeleid. De boeren raken dan helemaal in de war, denkt hij. Frankrijk zal als voorzitter vanaf januari niets willen veranderen met het oog op de verkiezingen die tot in mei elke stap tegen de boeren onmogelijk zullen maken. Bovendien is Frankrijk helemaal niet zo dol op uitbreiding met nog meer landen. Bruins verwacht van Spanje en Italië, die daarna hun halfjaarlijkse EU-voorzitterschappen hebben, ook niet veel veranderingen. „Ze zullen natuurlijk objectief opereren, maar als je een bepaald inzicht hebt zal je je daaraan gelegen laten liggen".

Hij voorziet als een van de belangrijkste problemen voor de komende jaren dan ook wat er gaat gebeuren met de produkten van de Middellandse-Zeelanden. Dat maakt de zaken compliceerd, denkt hij. Het zuiden zal streven naar evenwicht als het noorden dierenwelzijn wil en uitbreiding naar het oosten. Volgens Bruins zal de EU lange overgangstermijnen moeten bedingen. Er moet ook worden gekeken naar wat die landen zelf willen. Daarbij zullen zij zeker kijken naar wat elders door toetreders is bedongen.

Interne conflicten

Meester denkt dat niemand nog een zinnig woord kan zeggen over hoe het zal gaan met de landbouw in de Oost- en Middeneuropese landen met hun enorme produktiepotentieel, maar lage graad van organisatie. De boeren zullen rekening moeten houden met lagere prijzen, dat wel. „Je kunt niet onze hoge toeslagen in die landen daar geven". Dat geeft volgens Meester spanningen met de rest van de maatschappij. „Wij willen geen interne conflicten in Oost-Europa of een migratiestroom. Dan zijn wij dus rnedeverantwoordelijk voor wat daar gebeurt. Wij moeten meedenken".

Meester denkt dat de Nederlandse land- en tuinbouw de komende uitbreidingen goed aan, zal kunnen. Volgens Meester is voor Nederland van belang dat het een belangrijke producent is die exporteert. „Het gaat erom of je sneller dan een ander de consument kan bereiken, of je marktkanalen kunt aanboren. Het gaat er veel vaker om precies dat produkt te hebben, waar de consument om vraagt. Constante kwaliteit en regelmatige levering van grondstoffen van hoge kwaliteit voor de supermarkten. Wat minder bulk en wat meer kwaliteit".

Part-time-boer

Nederland heeft overigens veel landen tuinbouwproduktie, waarvoor vrijwel geen Brusselse regels gelden (varkens, aardappelen, bloemen, groenten en fruit). Ongeveer 60 procent is niet direct afhankelijk van de EU-marktordeningen. Als Nederland zich op tijd voorbereidt hoeft een verdere uitbreiding van de EU niet ongunstig uit te pakken. Daarbij staat het niet bij voorbaat vast welk type bedrijf de beste kansen maakt om te overleven, denkt Meester. Het gaat er niet om of een bedrijf klein of groot is, maar of het een redelijke boterham kan verdienen. „Wij vonden part-time-boeren eerst maar niks. Nu zijn we dat aan het loslaten. Het gebeurt al een beetje in Nederland met de zelfkazers en natuurbeheerders".

Met de drie nieuwe lidstaten Zweden, Finland en Oostenrijk erbij zal de Europese landbouw onvermijdelijke meer het accent gaan leggen op plattelandsontwikkeling en milieuvriendelijke produkten, zeker met de nieuwe landbouwcommissaris Fischler die uit Oostenrijk komt. Nu al geeft de EU gemiddeld 6 miljard ecu per jaar uit aan structuur van het platteland, bossen en biologisch boeren.

Zie ook pag. 15: "Aartsen let meer op nationaal belang".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Saturday 24 December 1994

Reformatorisch Dagblad | 40 Pagina's

Landbouw struikelblok bij uitbreiding Europese Unie

Bekijk de hele uitgave van Saturday 24 December 1994

Reformatorisch Dagblad | 40 Pagina's

PDF Bekijken