Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Kuitert geeft de mens het voor het zeggen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Kuitert geeft de mens het voor het zeggen

7 minuten leestijd

Een boek dat drie drukken beleeft (1983, 1984 en 1994) maakt nieuwsgierig. Vooral als het een herziene en aangevulde druk betreft. Want waarin bestaat die totale herziening en aanvulling?

Omdat ik destijds de eerste druk zeer nauwkeurig gelezen had, kon ik vrij gemakkelijk deze nieuwe druk met de eerste vergelijken. Er zijn op drie punten veranderingen aangebracht. In de eerste plaats zijn de statistieken uitgebreid en aangevuld met gegevens van 1993. Vervolgens wordt er hier en daar in de noten naar pas verschenen boeken verwezen.

Deze aanvullingen betreffen vooral officiële nota's van artsenorganisaties, van de overheid of door de overheid ingestelde commissies. Zij betreffen ook geschriften (artikelen en/of boeken) waarin Kuitert commentaar geeft op deze rapporten. Uit alles blijkt dat Kuitert zijn boek bijgewerkt heeft tot en met 1993. Wat de gegevens betreft, heeft hij het up-to-date gemaakt.

Dan is er nog een verandering. Er is een nieuw hoofdstuk 14 gekomen, "Dood waar is uw prikkel?" in deel IV, dat de titel draagt "Herwaardering". In dit hoofdstuk verwijst Kuitert uitvoerig naar zijn "Het algemeen betwijfeld christelijk geloof'. Het is een soort pastoraal-meditatieve afsluiting van dit vierde deel, door recent eigen werk te herhalen. De grote verandering zit in deel V, "Helpen". Dat deel is geheel herschreven. Er is een hoofdstuk aan toegevoegd, getiteld "De moraal van het helpen". Het hele boek telt dus twee hoofdstukken meer dan in de eerste druk.

Niets nieuws
Voor wie de artikelen van Kuitert kent, biedt dit boek inhoudelijk niets nieuws. Het is het goed recht van een auteur om bij een herdruk zijn visie te geven zoals die zich de laatste jaren heeft ontwikkeld. Men heeft in deze ruim veertig bladzijden dus bijeen wat elders in, naar ik schat, meer dan honderd pagina's, en dan her en der verspreid, is geschreven.

Waar komt Kuiterts standpunt op neer? Ik vat het in enkele stellingen samen. Ze zijn vooral te vinden in deel IV. Ze zijn geschreven in aansluiting op deel II, dat "Waardering" heet. Er is geen plicht tot leven. Dat is de basisstelling. Er is derhalve het recht om ook niet te leven.

Alle mensen hebben een preferentie (voorkeur) voor het leven. Daarvan gaan we uit. Het leven vertegenwoordigt voor de mensen kennelijk een bepaalde waarde. Kuitert spreekt in dit verband van een premorele waarde. Hij bedoelt ermee: zo is het nu eenmaal. Zo ervaren mensen dat. De moraal komt pas aan de orde als gevraagd wordt hoe je met deze waarde, namelijk het leven, omgaat. Te willen leven is kennelijk een drang die alle mensen eigen is. Hier mag men echter niet het woord "keus" gebruiken. Want er blijken mensen te zijn die ervoor kiezen niet te leven en die daarom de hand aan zichzelf slaan. Daartoe heeft de mens het recht.

Natuur of ervaring

Waar komt die preferentie (voorkeur) dan vandaan? Dat is voor Kuitert een empirisch, dus vanuit de werkelijkheid vast te stellen, gegeven. Bijna zou ik zeggen: een natuurgegeven. Deze uitspraak zal Kuitert niet onderschrijven. Hij zal zeggen: gewoon een ervaringsgegeven. Ik wijs erop dat we hier stuiten op het werken met ervaringsgegevens, zoals Kuitert dat veel vaker doet. Het leven leert, zou men kunnen zeggen.

Maar wat dan met de mensen die niet verder willen leven? Zij willen niet verder leven omdat zij het leven niet meer als een goed ervaren. Wie tot die conclusie komt, mag het leven beëindigen. Die conclusie moet echter wel na rijp beraad worden genomen. Hier betreden we het veld van de hulpverlening. Kuitert vindt dat we een mens die het leven niet meer als een goed ervaart, moeten helpen om eruit weg te komen. Alvorens dat te doen, moet de hulpverlener zich er wel van overtuigen dat het besluit om niet langer te leven een zorgvuldig genomen besluit is. De zogenaamde balanssuïcide.

Niet veranderd

Welnu, over al de "ins and outs" van het helpen laat Kuitert zich heel nauwkeurig en met tal van gedetailleerde argumentaties uit. Dit hoofdstuk is dus grondig herschreven. Het standpunt van Kuitert is niet veranderd. Het is alleen meer verfijnd en afgestemd op de discussies van de laatste jaren.

Dat Kuitert niet van standpunt is veranderd, blijkt uit het feit dat de Epiloog vrijwel onveranderd is afgedrukt. Het slot van de eerste druk kon blijven staan. Ik citeer enkele opmerkingen uit dit vijfde deel. Wie heel hard „neen" zegt tegen suïcide, is verdacht. Hij lijkt de eigen angsten voor de dood te hebben overgedragen op de suïcidant als zondaar. Deze doet wat wij niet durven. Daarom zijn we zo hard tegen hem (blz. 196). Kuitert veroordeelt de afwijzing van suïcide als paternalisme. Ik moet zeggen dat ik de psychologische benadering van Kuitert (projectie-theorie) paternalistisch vind. Wie geeft hem het recht om zo te spreken over de overtuiging van een ander? Hoe weet hij dat alleen angst tot een negatief oordeel over suïcide leidt? Ik ken mensen die dit standpunt innemen, en de angst voor de dood door Gods genade hebben verloren.

Zelfmoord als ramp

Kuitert stelt met nadruk: Suïcide is een ramp. Hij wil suïcide'niet bevorderen. Hij wil wel de vrijheid ervoor openhouden. Een suïcidant moet niet onder een morele veroordeling vallen. Vandaar dat hij ook niet van zelfmoord en zelfmoordenaar wil spreken. Die terinen houden een veroordeling in. Als iemand gekozen heeft -op voor hem of haar goede gronden- voor de dood, moet hij/zij geholpen worden. Als hij van zelfmoord is afgehouden maar er later toch spijt van krijgt, dan moet de hulpverlener alsnog helpen bij de suïcide.

De achtergrond van deze visie op hulpverlening is: de mens heeft zelfbeschikkingsrecht. Hulpverleners moeten de mens brengen tot en helpen bij het uitoefenen van het zelfbeschikkingsrecht, inclusief het beëindigen van het leven.

Kuitert zegt dat een suïcidant met zijn levensbeëindiging geen schade mag toebrengen. Reeds bij de bespreking van de eerste druk heb ik erop gewezen dat Kuitert niet aangeeft wat er moet gebeuren in het volgende geval: De hulpverlener zegt dat de suïcidant zijn naaste(n) schaadt met de zelfdoding. Toch zet de suïcidant door. Mag ook dan de hulpverlener geen morele veroordeling uitspreken? Mijns inziens zal Kuitert altijd het zelfbeschikkingsrecht laten prevaleren.

En de bijbelse gegevens dan? Die zijn niet tegen zelfmoord, zegt Kuitert, na de bespreking van alle zelfmoordgevallen in de Bijbel. In al die gevallen wordt nergens een afkeuring uitgesproken. Alsof dat bewijskracht heeft. Zo vraagt Kuitert van de Bijbel dat hij de daden van mensen becommentarieert en eventueel bekritiseert. Ik vind het in strijd met Kuiterts visie op de Bijbel dat hij deze conclusie verbindt aan het ontbreken van een veroordeling.

Radicaal "nee"

De grondstelling van Kuitert, er is geen plicht om te leven en dus een recht om het leven te beëindigen, wijs ik radicaalaf Wij hebben het leven van God gekregen als geschenk en als opdracht. Wij zijn er niet zelf de baas over. In dit boek blijkt tot welke heilloze consequenties Kuiterts visie op het zelfbeschikkingsrecht leidt. Hulpverieners moeten helpen. Ze zijn moreel verplicht de suïcidant niet in de kou te laten staan. Dat betekent in feite -ik schrijf het met tegen-t| zin- hem de koude van de dood te doen ervaren. Het viel mij op dat op de achterflap recensies worden weergegeven die de strekking van het boek afwijzen of bekritiseren. De uitgever ziet het kennelijk als een aanbeveling wanneer van bepaalde zijde kritiek op Kuiterts publikaties wordt geleverd. Een recensent zou de neiging krijgen om maar niets meer over Kuiterts boeken te schrijven.

N.a.v. "Suïcide, wat is er tegen? Zelfdoding in moreel perspectief", door H. M. Kuitert; uitg. Ten Have, Baam, 1994; derde, geheel herziene en aangevulde druk; 242 blz.; ƒ 29,90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 29 december 1994

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Kuitert geeft de mens het voor het zeggen

Bekijk de hele uitgave van donderdag 29 december 1994

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken