Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Nobelprijs

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Nobelprijs

4 minuten leestijd

De Nobelprijs voor de economie werd eind vorig jaar toegekend aan drie wetenschappers die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van de speltheorie, J. F. Nash, J. C. Harsanyi en R. Selten. De speltheorie analyseert de dynamiek -nee, geen dynamiet- van het economisch handelen. Zij vindt haar inspiratiebron in spelen als het schaakspel, waarin de spelers vooruit moeten denken en strategieën moeten bepalen die rekening houden met de verwachte tegenzetten. Actie en reactie. Dit soort situaties komen in het economisch en maatschappelijk leven veelvuldig voor, bijvoorbeeld bij onderhandelingen tussen partijen en concurrentie tussen marktpartijen. Talrijke handelingsstrategieën zijn door speltheoretici geanalyseerd en van klinkende namen voorzien als ”tit for tat”, een strategie die overigens al zo oud is als een spreekwoord: ”tand om tand” (Exodus 21).

Dilemma

Buiten de theorieboeken is de speltheorie vooral bekend geworden met het ”prisoner's dilemma”, het dilemma der gevangenen. Twee overvallers, Appie en Bobbie, zijn gepakt en worden afzonderlijk verhoord.

Voorafgaand aan dit verhoor worden zij op de hoogte gesteld van de volgende spelregels: (1) als A of B bekent, wordt deze in vrijheid gesteld en krijgt de ander de doodstraf; (2) als A noch B bekent, worden ze allebei licht gestraft; (3) als A èn B bekennen krijgen ze allebei levenslang. Gegeven deze spelregels en de onzekerheid over hetgeen de ander doet, omdat zij afzonderlijk verhoord worden, is bekennen voor beide overvallers de veiligste strategie. Immers, als A niet bekent en B wel, krijgt A de doodstraf. Bekent A wel, dan loopt hij dit risicniet, terwijl hij als B zo dom is om niet te bekennen, gelijk op vrije voeten wordt gesteld. Omdat voor B hetzelfde geldt, bekennen ze allebei en gaan ze levenslang de gevangenis in.

In de economie doet het dilemma der gevangenen zich veelvuldig voor. Een bloemist kon in het verleden de klanten van zijn concurrenten winnen met een inpakpapiertje van cellofaan en mooi gekleurde krulsliertjes. Zijn kostprijs ging dan wel omhoog, maar de extra klandizie maakte dat ruimschoots goed, Omdat dit voor iedere bloemist leek te gelden, stapten zij allemaal over op cellofaan en krulsliertjes, met als gevolg dat voor een individuele bloemist de extra klandizie uitbleef. De kosten namen overal toe en werden op de klanten verhaald.

Iets soortgelijks doet zich voor bij het verzenden van kerstkaarten. Zo voor in januari zal nog menigeen verzuchten: „Ik wilde wel dat niemand kerstkaarten verstuurde”. De meeste mensen sturen immers kaarten aan mensen van wie zij er een gekregen hebben, denken te krijgen of denken terug te krijgen.

Verkiezingen

De speltheorie kan ook het inzicht in verkiezingen vergroten. Ook dan zijn er meer partijen, de een verkiest Apollos, de ander Paulus en een derde heeft voorkeur voor Barnabas (APB). Nu zijn stemmingen in het algemeen zeer betrouwbaar. Strategisch gedrag kan zich echter voordoen bij herhaalde verkiezingen binnen een klein gezelschap. Stel dat een bestuur uit drie kandidaten -Ary, Pieter én Benjamin (APB)-.,een nieuwe voorzitter moet kiezen, waarbij er drie partijen zijn, met de volgende voorkeursordeningen: 1 APB, 2 BPA en 3 PAB. Bij de eerste stemming krijgt iedere kandidaat evenveel en dus te weinig stammen. In de volgende ronden moet daarom een verschuiving plaatsvinden. 1 en 2 staan tegenover elkaar en het is bekend dat zij erg vasthoudend zijn. Zonder overieg zullen zij niet op P stemmen. Nummer 3 weet dat en steunt 1 door op A te stemmen, die een meerderheid verkrijgt en voorzitter wordt. Duidelijk speelt hier echter het ”prisoner's dilemma”, want een meerderheid had liever P gehad dan A, Vooral waar gebeden wordt ”Uw wil geschiede” is strategisch stemmen spelen met vuur -of toch dynamiet?- en kan men gevangen raken in eigen rationaliteit. Spreuken 16 wijst de weg om deze gevangenis te verlaten: „Het lot wordt in den schoot geworpen; maar het gehele beleid daarvan is van den HEERE”.

Waar een Nobelprijs al niet toe kan leiden.

Drs. J. J. Polder, econoom

Erasmus Universiteit

Rotterdam

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 17 januari 1995

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Nobelprijs

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 17 januari 1995

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken