Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Een opleiding achter gevangenisdeuren

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Een opleiding achter gevangenisdeuren

„Veel gedetineerden zitten tot twee uur ’s nachts te studeren. Dan is het rustig”

7 minuten leestijd

Analfabeten leren er lezen en schrijven, terwijl universitaire studenten zich op hun examens voorbereiden. Binnen de muren van gevangenis Norgerhaven in Veenhuizen neemt studie een belangrijke plaats in. Jan de Maar coördineert de onderwijsafdeling. Er is in elk geval één reden waarom veel collega’s jaloers kunnen zijn op de gevangenisdocent: „Spijbelen komt hier niet voor”.

„Veenhuizen. Ooit genoemd ”Hollands Siberië”, gelegen in een gebied waarover nog steeds een waas van geheimzinnigheid hangt”. Het is niet het begin van een roman en evenmin de tekst van een folder die toeristen naar Drenthe moet zien te krijgen. Uit de fax rolt een routebeschrijving naar gevangenis Norgerhaven, aangevuld met een velletje historische informatie over het dorp. De gemeente biedt plaats aan drie gevangenissen, waarin in totaal negenhonderd gedetineerden verblijven. Norgerhaven telt 224 langgestraften. Na een druk op de bel schuift het groene ijzeren hek bij de poort van de gesloten inrichting langzaam opzij. De deur bij de portier opent zich pas als de vorige bezoeker is doorgesluisd. Controle op metalen voorwerpen is de volgende schakel in de veiligheidsketen.

Intercom

Via de binnenplaats loodst Jan de Maar me naar de onderwijs-unit. Onderweg spreekt de 59-jarige onderwijscoördinator nog snel even een boodschap in voor de intercom, bestemd voor de gedetineerden die vanmiddag theorieles voor het rijbewijs hebben. Op de onderwijsafdeling valt het gevangenisgevoel ineens weg. De werkkamer van De Maar lijkt in alles op die van een doorsnee schoolleider of decaan. Tegen de muur staan rekken vol folders over tal van opleidingen. Aan de wand hangt een klok, gemaakt door een gedetineerde.

Twintig jaar geleden kwam De Maar als docent Norgerhaven binnen, om vier uur per week les te geven aan gedetineerden. Als hij volgende maand met functioneel leeftijdsontslag gaat, laat hij tien docenten achter, met wie hij nu wekelijks in vijf talen 150 lesuren verzorgt. De onderwijsafdeling groeide in twee decennia uit tot een belangrijk onderdeel van het sociaal-cultureel werk.

„Half Nederland zegt: „Straf en dan ook nog studeren? Flauwekul!” Het is geen flauwekul! Moet je eens kijken wat een rust het in deze inrichting brengt. De mensen werken hooguit zestien uur per week, maar vaak minder. Je moet je eens indenken wat het betekent als de rest van de week 224 kerels op zo’n kleine oppervlakte rondlopen. Dat de zaak bijna nooit escaleert, is onder meer te danken aan het onderwijs. Als de jongens les krijgen, zitten ze zich niet op hun afdeling te verve 1en„ .

Zware deuren

„Ik kan niet uitleggen wat het betekent als je je vrijheid kwijt bent. Dat is de straf. Dan zeggen wij, als hier zo’n vent binnenkomt en die zware deuren achter hem dichtvallen: Doe er alsjeblieft iets fatsoenlijks mee. Aan het nippeltje-nappeltje-werk heb je niet zo veel: poppetjes in een doosje stoppen en diaraampjes in elkaar zetten. Daarvan wordt niemand beter. Je krijgt er wél afgestompte en misschien zelfs rancuneuze mensen van.

Iedereen die hier zit, komt er een keer uit. Wat heeft onze maatschappij eraan als er een heleboel rancuneuze mensen de poort uit gaan? We proberen een zinvolle invulling aan de detentie te geven. Dat is bij uitstek studie. We hebben 60 procent van de gedetineerden op les. Hier gaan mensen met goede diploma’s de deur uit”.

De lijsten met geslaagden bewijzen het. Vorig jaar behaalden 93 gedetineerden diploma’s en certificaten voor onder meer mavo, ambulante handel, middenstand, theorie rijvaardigheid en modules van de Open Universiteit. In 1993 slaagden 124 gedetineerden voor een (deel)opleiding. „Daar kun je buiten iets mee. Je hebt meer kans op werk als je een rijbewijs hebt en als je met WP of Lotus kunt werken. Méér kans. Niet véél kans, want een ex-gedetineerde is gebrandmerkt”.

Basisniveau

Het onderwijsaanbod loopt uiteen van alfabetisering tot universitaire studie. „Ongeveer 30 procent heeft nauwelijks basisschool gedaan. Die weten helemaal niet wat studie is. Op het basisniveau kweken we studiezin aan”. Verder behoren tal van opleidingen, waarvoor de examens in de gevangenis worden afgenomen tot de mogelijkheden. „Maar als hier morgen iemand komt die een opleiding voor goudsmid wil volgen, wat vijfduizend gulden kost, gaat dat niet door. En een schriftelijke cursus wapenleer of lassen met laserstralen is er ook niet bij”.

De Maar geeft zelf graag maatschappijleer. „Sommigen hebben bij wijze van spreken nog nooit een munt van vijf gulden gezien en weten niet hoe een pincode werkt. Er zijn gedetineerden die de grip op de maatschappij verliezen. Tijdens de lessen probeer ik de maatschappij binnen te halen, bijvoorbeeld door gastdocenten uit te nodigen”. Behalve voor maatschappijleer heeft De Maar bevoegdheid om Nederlands, Duits en theorie rijvaardigheid te geven.

Een van zijn leerlingen heet Erwin. De 32-jarige gedetineerde vindt studie heel belangrijk. In augustus 1993 kwam hij in een huis van bewaring terecht. Daar begon hij al snel lessen te volgen. „Toen ik eind vorig jaar hier kwam, ben ik gewoon verder gegaan. Maar ik moest er wel twee of drie keer om vragen. Ik denk dat ze op die manier kijken of je echt gemotiveerd bent. Je moet jezelf bewijzen. Als ik straks vrij kom, wil ik iets gaan doen, waardoor ik hier niet weer terechtkom. Ik vind het echt niet leuk hier”.

Informatica-analist

Erwin wil, als hij over vijftien maanden Norgerhaven verlaat, informatica-analist worden. „Ik schijn er veel aanleg voor te hebben en denk dat ik er echt iets mee kan. Verschillende examens heb ik in middels gedaan. Dat ging prima. Ik had allemaal zevens en achten. Wat we hier krijgen, zijn in mijn ogen alleen basiscursussen. Kantoorpraktijk, dat was best een beetje pittig. Alles watje hier leert, is meegenomen”. Erwin zit dagelijks vier uur op school en besteedt bovendien een tot anderhalfuur per dag aan studie. „Ik heb pas nog wat boeken uit de bibliotheek gehaald. Ik wil echt een zo breed mogelijke basis hebben”.

Naast hem zit een Marokkaanse gedetineerde, die zich voor de gelegenheid Joseph noemt. In het huis van bewaring in Den Haag begon hij met lessen Nederlands. Nu heeft hij in Norgerhaven een vol lesprogramma. Tijdens de middagen volgt hij een opleiding voor kok. In de ochtenduren houdt de 27-jarige gevangene zich bezig met onder meer fotografie en sport. Verder krijgt hij computerles en onderwijs in Nederlands en Frans. „Ik heb gevraagd om nog extra lessen, maar dat kon niet”.

Strengste afdeling

Een studie volgen is in Norgerhaven niet vrijblijvend. „We zijn misschien wel de strengste afdeling van deze inrichting”, zegt onderwijscoördinator De Maar. „De jongens tekenen een contract. Als ze wegblijven gaan ze 24 uur achter de deur. Nou, ze kijken wel uit. Spijbelen komt hier niet voor. Als ze worden overgeplaatst naar een ander gebouw, verspelen ze nogal wat”.

De gedetineerden studeren in hun eigen cel. „En een cel is klein. Heel klein. Zeven vierkante meter, inclusief bed en natte hoek. Overdag is er veel lawaai. Dus de omstandigheden om te studeren zijn niet ideaal, ’s Avonds om negen uur gaan ze achter de deur en dan moet het stil zijn. Veel jongens zitten tot ’s nachts twee uur te studeren. Dan is het rustig”.

De gedetineerden dragen zelf bij in de kosten van het onderwijs. „Sommigen betalen hun studie helemaal zelf maar meestal kan dat niet. Iemand die werkt, verdient hier maximaal 53 gulden per week. Sommigen sturen dat voor een deel naar hun gezin. Dan springen we bij. We hebben daarvoor een heel grote sponsor: de Nederlandse Hervormde Kerk in Groningen en Drenthe. De diaconieën geven geld voor de opleiding van gedetineerden”.

Reclassering

Niet alle lessen komen voor een financiële tegemoetkoming in aanmerking. Wie, nadat hij eenmaal verlof heeft gehad, buiten de poort rijles krijgt, moet die zelf betalen. „Dat is puur luxe”, zegt De Maar. Hij weet van de meeste gedetineerden niet wat ze na hun vrijlating met de opleidingen doen. „Daar hebben we geen zicht op. Dat is reclassering. Incidenteel horen we iets. En dan gaat het soms heel goed en soms heel slecht”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 27 januari 1995

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

Een opleiding achter gevangenisdeuren

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 27 januari 1995

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

PDF Bekijken