Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Vergezichten vanaf veertien eilanden

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Vergezichten vanaf veertien eilanden

Gamla Stan, oude wijk van Stockholm, bezit hofjes, gevels, boetiekjes en kunstenaars

6 minuten leestijd

In een blouse met korte mouwen bevind ik me op dezelfde breedtegraad als Zuid-Groenland, Siberië en Alaska. De zon, op het hoogste van de dag, dringt de smalle straatjes van Stockholms oudste wijk binnen. De hoofdstad van Zweden, op het water gelegen schoonheid, toont in Gamla Stan haar oudste papieren. Is het waar: de mooiste hoofdstad van Europa?

Kjell Rindar stapt stevig door. De ervaren gids weet immers wat er allemaal te zien is in Gamla Stan (Oude Stad), waar Stockholms historie begon. Ooit was de stad van Alfred Nobel en Ingmar Bergman niet meer dan een versterkte vesting op een visserseilandje. Op een strategisch goed gekozen punt aan de Zweedse oostkust stichtte de machtige graaf Birger Jarl in 1252 Stockholm, dat extra gunstig kwam te liggen door de opkomst van de mijnbouw in Midden-Zweden. Officieel hoofdstad van het rijk werd de stad in 1634.

Tijdens de Middeleeuwen bestond Stockholm hoofdzakelijk uit Gamla Stan, het historische hart te midden van de bruggen. In deze mengeling van smalle straatjes en oude hofjes, van hoge gevels en mooie bruggen vangen we onze kennismaking met de Zweedse hoofdstad aan. Gamla Stan is de wijk van de kunstenaars, van de boetiekjes, de schilders en de dichters. Het is daarom niet zonder betekenis dat we starten bij het standbeeld van Karl Larsson, de bekende schilder die in Frankrijk woonde, maar in Zweden geboren werd. Zijn lichte kleuren zijn nog altijd een bron van inspiratie voor de vormgevers van Ikea. Larsson overleed in 1918.

Minderheden

We lopen door de Osterlånggatan, waar de gevel op nummer 37 meldt: „Gaet het wel, men heeft veel vrinden, keert het luck wie kan se vinden”. Een waarheid van alle tijden. Twee gevels ernaast, op nummer 51, zien we restaurant ”Den Gyldenen Freden”, dat bekend werd toen de hofdichter van Gustav III, Carl Michael Bellmann, er regelmatig kwam zingen. Nu vergaderen elke donderdag de achttien leden van de Zweedse Academie voor de Letteren er met het oog op de jaarlijkse uitreiking van de Nobelprijs voor de literatuur. ”De Gouden Vrede” is niet alleen een ontmoetingsplaats voor kunstenaars, maar ook een gewoon restaurant.

In de Själargardsgatan worden we herinnerd aan de vele minderheidsgroepen die in Zweden woonden. We staan tegenover de oudste synagoge. Sinds 1794 wonen er joden in Stockholm, vertelt Kjell Rindar, tot welk jaar vreemde godsdiensten verboden waren. Zo rond 1944 zijn er ook 44.000 Esten voor Stalins regime gevlucht. In Stockholm bezitten ze een eigen school. Aan de huidige Estlandse regering nemen twee in Zweden geboren ministers deel.

Ons gironummer

Ook Duitsland heeft zijn sporen in de Zweedse hoofdstad achtergelaten. Tot 1450 was een wet van kracht die bepaalde dat de helft van de staatsregering Duits moest zijn. De Duitse kerk, aanvankelijk gebouwd als gildehuis voor de kooplieden, functioneerde in die eeuwen ook voor de Nederlanders. Nu doet het gebouw dienst als zeemanskerk. De Zweedse koningin Sylvia, uit Duitsland afkomstig, komt er af en toe. Het prachtige gebrandschilderde raam, verwijzend naar het heilsfeit van Kerst, is meer dan een blikvanger.

Hoewel 95 procent van de Zweden tot de Lutherse Kerk behoort, fungeert de staat voor het gros slechts als een soort burgerlijke stand, van belang bij geboorte, huwelijk en overlijden. Dat neemt niet weg dat de Zweden hechten aan de instandhouding van hun kerkgebouwen. Rindar vertelt dat de achttiende-eeuwse kerk van een van de zuidelijke eilanden vier jaar geleden door brand verwoest werd, maar dat de giften zo groot waren dat recent de kerk weer geopend kon worden. De slogan ”God hoort als u bidt, en ons gironummer is…” opende menige beurs.

Muizen

In de Steffan Sasses Grand gaat Kjell Rindar een hofje binnen, waar hij voor een deur met een zandstenen decoratie stopt. De zure regen maakt dat ook hier restauratiewerk nodig was. Achter de deur woonde een eenvoudig, arm meisje, dat in haar levensonderhoud voorzag met het verkopen van snoepjes en noten. Deze Karin trok echter de aandacht van de Zweedse koning Erik XIV, die rond 1560 met haar ging samenwonen. Nadat ze een paar kinderen kregen, kwam het tot een huwelijk. Inmiddels was Erik de kroon door zijn broer Johan III ontnomen. Zijn liefde won het van de troon.

De meeste kleine binnenplaatsen in deze omgeving zijn rond 1935 gesaneerd. Voor elk blok is een grote tuin gemaakt door de kleine plaatsjes samen te voegen. In de kleine hofjes tierden de muizen te midden van het afval welig.

Zweedse macht

De oudste kelders en fundamenten in Gamla Stan die bewaard gebleven zijn, dateren uit de veertiende eeuw. Het oudste huis stamt uit 1660. We zien het in het stadscentrum, waar een groot aantal gevels herinnert aan de Duitse invloed via de Hanze. Ook hier zijn Japanners met hun camera getuige van een schitterende cultuur. Boven het beursgebouw zien we de zalen waar de beslissing valt wie de Nobelprijs voor de literatuur krijgt, een finale afronding dus van de bijeenkomsten in ”De Gouden Vrede”.

We verlaten Gamla Stan bij het immense Koninklijke Paleis aan de Slottsbacken, een van de grootste gebouwen van Europa. Het paleis telt 650 kamers en is met zijn 250 jaar een markant monument uit de tijd dat de Zweedse macht haar toppunt kende en Finland, Estland en Noord-Duitsland bij Zweden hoorden. De huidige vorst, Carl Gustav XVI, woont nu zes kilometer buiten Stockholm in het oude zomerpaleis.

Water en parken

Stockholm is niet alleen centrum van Zweden, stad van cultuur en bezitter van rijkdom uit het verleden, het is ook een plaats van water en parken. De Zweden hebben als slogan ”Stockholm, beauty on water”, schoonheid op het water. De stad ligt over veertien eilanden tussen het Mälaren-meer en de Baltische Zee verspreid. Daarnaast bestaat een derde deel van de oppervlakte van Stockholm uit groen, uit parken. Is het om deze redenen dat de stad vaak als de mooiste hoofdstad van de wereld geroemd wordt?

Na ons bezoek aan de oude stad brengt een taxi ons in enkele minuten naar de Koninklijke Jachteilanden, een paar kilometer van het centrum. Op een gehuurde fiets rijden we niet veel later de rustieke wijk Djurgarden in. Rondom het water en tussen het groen vallen de mooie, houten huizen op. Tot 1910 mochten er bij het meer geen stenen huizen gebouwd worden, aangezien de vijand zich daarin zou kunnen verschansen.

Prins Eugen

Het park Djurgarden, een magneet voor de inwoners van Stockholm, is wereldberoemd. Johan III schiep het in 1580. Het park bevat niet alleen het oudste openluchtmuseum ter wereld, ”Skansen”, dat zo’n 150 gebouwen uit verschillende perioden in heel Zweden bevat, maar ook een dierentuin en het museum Prins Eugen. Dat laatste behoort tot de visitekaartjes van Stockholm. Eugen, de broer van de overgrootvader van de huidige koning Carl Gustav XVI, was niet alleen schilderijenverzamelaar, maar zelf ook kunstenaar. Hij verkocht niet op zijn naam, zoals de huidige Nederlander een half mislukt olieverfje van prins Maurits toch zou kopen, maar op de kwaliteit van zijn werk. Het museum bevat Zweedse kunst tussen 1890 en 1940. De prins stierf in 1947.

Op de fiets doorkruisen we Djurgarden in een klein uur, driftig gebruik makend van de versnelling. Zitten we hier onder de rook van een metropool van anderhalf miljoen inwoners? De gedachte komt niet boven, als we tussen de picknickende Zweden kennis nemen van de onbespoten groentetuin, gestoeld op antroposofische beginselen, die behoort bij slot Rosenthal.

Gezeten aan het water vertelt Kjell Rindar dat de Russische tsaar ooit bij de Zweedse koning op bezoek kwam. Hij voer Stockholm via Djurgarden binnen en loste bij het bejaardentehuis de gebruikelijke schoten. Men zag het mooi gelegen tehuis voor het paleis aan…

Meer informatief Zweeds Bureau voor Toerisme en Verkeer, Burgemeester Van Karnebeeklaan 6,2585 BB Den Haag, tel. 070-3625617.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 28 juli 1995

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Vergezichten vanaf veertien eilanden

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 28 juli 1995

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken