Bekijk het origineel

Nooit meer een orkaan Luis

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Nooit meer een orkaan Luis

Caraïbische wervelstormen beginnen als onweersstoringen op Ethiopische hoogvlakte

7 minuten leestijd

Iris, Jerry, Karen, Luis en Merilyn trokken vanaf eind augustus hun vernielende sporen door de tropen. De volgende tropische wervelstorm heet Noël (Kerstfeest). Het orkaanseizoen ’95 is voor het Caraïbisch gebied nog lang niet afgelopen.

Barst boven Sint Maarten, Curaçao, Jamaica of Horida het geweld van een tropische wervelstorm los, dan ontlaadt zich meestal een diepe depressie, die over de volle breedte van de Atlantische Oceaan niet anders heeft gedaan dan zich volzuigen met een hoeveelheid energie waar weinig tegen bestand is. De orkanen die vrijwel elk jaar van mei tot en met november het Caraïbisch gebied teisteren, hebben hun oorsprong ver buiten dat gebied.

„Het begint meestal met een onweersstoring in het Ethiopisch Hoogland, aan de zuidrand van de Sahel”, zegt hoofdmeteoroloog Jacob Kuiper van het KNMI. Hem ontgaat zo’n storinkje niet gauw. Hij zit al zeventien jaar in De Bilt en vindt orkanen „bijzondere interessante fenomenen”. Voorwaarden voor het ontstaan van die onweersstoringen zijn vocht en warmte. „Eens in de vier, vijf dagen ontwikkelt zich in Ethiopië wel een groep onweersbuien”, weet Kuiper.

Boven het Afrikaanse continent hangt dan eerst een wirwar van buien, die onder invloed van een westelijke bovenstroom in de atmosfeer, de jetstream, in de richting van de Atlantische Oceaan koerst. Kuiper: „Soms zijn de omstandigheden in de bovenstroom zodanig dat zo’n buiencluster als depressie de Atlantische Oceaan op gaat”. Dan wordt het spannend. „Als de jetstream te sterk is, kunnen onweersbuien zich niet meer tot grote hoogte ontwikkelen en wordt de depressie als het ware afgekapt. Gebeurt dat niet, dan gaat de lucht met toenemende snelheid om de kern van het lagedrukgebied draaien en kan zich binnen enkele dagen een krachtige orkaan ontwikkelen”.

Spiraalvorm

Op een satellietfoto is de orkaan zichtbaar als een witte spiraalvormige wolkenstructuur, met een gemiddelde doorsnee van 500 kilometer. De lucht wordt met snelheden van 120 tot 240 kilometer per uur naar het centrum van de depressie gezogen. De spiraalvorm ontstaat doordat tegelijkertijd de aarde om haar as draait. Sterke verdamping van het oceaanwater rond het centrum van de depressie houdt het systeem in leven.

Onder invloed van de warmte stijgt het verdampte water op. Bij toenemende hoogte koelt de lucht af en condenseert de waterdamp. De warmte die daarbij vrijkomt -verdamping kost warmte, condensatie geeft warmte- levert de bewegingsenergie op om het systeem gaande te houden.

De warme lucht in de zware onweersbuien stijgt tot grote hoogten; 10 tot 14 kilometer is geen zeldzaamheid. Dat proces houdt aan het oceaanoppervlak de luchtdruk laag, waardoor er met orkaansnelheden voortdurend lucht wordt aangezogen.

Zodra een tropische wervelstorm een continent bereikt, is het met zijn voortbestaan gedaan. Als de warme oceaan ontbreekt, is de cycloon afgesneden van zijn bron.

Watertemperatuur

Of er al of niet tropische wervelstormen boven de Atlantische Oceaan ontstaan, is dan ook heel sterk afhankelijk van de watertemperatuur. De kritische grens ligt rond de 26 graden Celsius. Bij 25 graden verdampt er niet genoeg water, zodat zich geen zware buien kunnen ontwikkelen. Dat gebeurt wel bij 26, 27 graden, zodat pas bij die temperatuur voldoende warmte in de bovenlucht aanwezig is om aan het aardoppervlak constant een lage luchtdruk in stand te houden.

Op het noordelijk gedeelte van de Atlantische Oceaan wordt vanaf mei tot en met november aan die voorwaarde voldaan. „Ten zuiden van de evenaar hebben koude zeestromen invloed. Bovendien ontstaan er geen tropische wervelstormen, omdat er op het zuidelijk halfrond op het Afrikaanse continent geen zware onweersstoringen ontstaan zoals op het Ethiopisch Hoogland”, zegt Kuiper. Boven de Stille Oceaan doet zich het tegendeel voor. „Daar is de watertemperatuur het hele jaar door 30, 31 graden. Daarom hebben Japan en de Filippijnen het jaar rond last van orkanen. De piek ligt daar eveneens in de periode augustus-oktober, maar in december en januari komen daar ook orkanen voor”.

Oog

Een echt volwassen cycloon heeft in het centrum een oog. Dat is een onbewolkt gebied dat zich in het middelpunt van de spiraalvormige wolkenstructuur bevindt. Op een satellietfoto is het te herkennen als een rond en donker gebied. Kuiper: „Die wolkenvrije zone ontstaat doordat er in het centrum van de cycloon een dalende luchtbeweging heerst. In die muren van onweerswolken rondom het centrum van de depressie stijgt de lucht tot grote hoogten en buigt daar dan in alle richtingen af. Die lucht moet immers ergens naar toe. Een klein deel daalt in het centrum van de cycloon als gevolg van de zeer lage luchtdruk in dat gebied. Dalende lucht wordt warmer, waardoor alle bewolking oplost. Daarom is dat gebied op een satellietfoto herkenbaar als een donkere plek”.

De orkaan Luis had een oog met een doorsnee van ongeveer 50 kilometer. Terwijl het oog over Sint Maarten schoof, kon de bevolking even ademhalen, zij het dan zonder opluchting. Wie ooit een tropische wervelstorm heeft meegemaakt, weet dat het oog een stilte voor een nieuwe storm is. De orkaan komt na die betrekkelijke stilte altijd uit een andere hoek aanstormen. Dat is het gevolg van de spiraalvormige structuur rond de diepe depressie.

Vertelt iemand dat de orkaan wel windkracht 24 had, dan is dat onzin, zegt Kuiper. Luis zou volgens een militair op Sint Maarten die sterkte gehad hebben. „De wind waait dan wel twee keer zo hard als bij wat wij een orkaan noemen, maar op de schaal van Beaufort is nu eenmaal niet meer beschikbaar dan windkracht 12”. De Amerikaanse meteorologen hebben dat probleem opgelost. „Die hebben een classificatie-systeem voor orkanen ingevoerd. Dat loopt van 1 tot en met 5. Klasse 1 begint bij 120 kilometer per uur en 5 loopt tot 250 kilometer. Luis was met 4 een zware”.

Gilbert

Aan namen geen gebrek. Sinds 1979 hanteert de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) daarvoor een wereldwijd geaccepteerd systeem. Voor het Caraïbisch gebied liggen bij de WMO per vijf jaar van tevoren vijf lijsten klaar. Elk jaar beginnen de meteorologen met een nieuwe lijst en begint de naam van de eerste orkaan met een A, de volgende met een B. Al eindigt men in november bij de K, het volgend jaar beginnen ze weer met A. Binnen een jaar komen jongens- en meisjesnamen om en om aan de beurt. Dit is voor het Caraïbisch gebied een bijzonder seizoen. Kuiper: „We hebben nog niet eerder de L gehaald”.

In het zesde jaar is de lijst van vijf jaar terug weer aan de beurt. „Dan komen dus dezelfde namen weer voor, behalve die van de heel zware orkanen. Er komt nooit meer een Gilbert, een Hugo of een Luis. Daar bewaart de bevolking angstige herinneringen aan. Het zou grote paniek veroorzaken als meteorologen zouden melden dat er weer een Luis aankwam”.

Weersatellieten

Amerikaanse onderzoekers studeren op een systeem van voorspelling, maar dat heeft tot nu toe nog weinig opzienbarende resultaten opgeleverd. Komt er een orkaan in de buurt van het Amerikaanse continent, dan stijgen enkele meteorologen op in een speciaal versterkt Hercules-vliegtuig om dwars door de orkaan heen te vliegen. Kuiper: „Dat doen ze dan dagelijks. In het oog laten ze een sonde neer om gegevens te verzamelen. De onderzoekers doorkruisen de orkaan niet langs een rechte lijn. Dan zouden er veel te grote krachten op het toestel komen te staan. Bij mijn weten heeft zich tijdens die verkenningsvluchten nooit een ongeluk voorgedaan”.

Van grote betekenis was de opkomst van de weersatellieten, stelt Kuiper. „Daarmee werd het mogelijk om een orkaan op zijn weg over de Atlantische Oceaan te volgen en konden we ook een uitspraak doen over de te verwachten koers. Dan kun je de plaatselijke autoriteiten in een gebied waarschuwen: Laat de boel dichttimrneren, zoek voldoende dekking, verlaat laaggelegen gebieden in verband met eventuele vloedgolven en zorg dat de vissers aan land komen. Dat kan veel slachtoffers voorkomen. De meeste mensen komen tegenwoordig om bij overstromingen als gevolg van de zware regenval, wanneer de orkaan boven het continent leegregent”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 26 september 1995

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Nooit meer een orkaan Luis

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 26 september 1995

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken