Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Baggeren geeft visotter weer leefgebied

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Baggeren geeft visotter weer leefgebied

Vertroebelde petgaten in Molenpolder uitgediept voor herstel typische flora en fauna

5 minuten leestijd

De Molenpolder bij Westbroek is een uniek landschap van petgaten en legakkers. Dit bijzondere natuurgebied laat zien dat het werk van mensen niet steeds leidt tot verstoring, maar vaak juist tot het ontstaan van biologisch waardevolle terreinen. Het bijna 200 hectare vergraven veengebied is sinds de achttiende eeuw gegroeid tot een laagveenmoeras van zeer grote botanische waarde en een belangrijk broedgebied voor moerasvogels. Om het die waarde te laten behouden, moest de mens opnieuw ingrijpen.

In de lage gedeelten van ons land zijn ver voor onze jaartelling grote laagveengebieden ontstaan. Door smeltend landijs rees de zeespiegel sterk. Toen het zeewater de huidige kustlijn bereikte, nam het rijzen snel af, waardoor er strandwallen ontstonden met daarachter een uitgestrekt waddengebied. Dit veranderde langzaam in een veenmoeras, een gebied van grote, ondiepe meren, die door riviertjes werden gevoed. Daarin groeide een rijke vegetatie van water- en moerasplanten. Jaar in jaar uit zakten daarvan de afgestorven delen naar de bodem en hoogden die geleidelijk op.

Doordat er echter ook een voortdurende daling van de bodem was, trad er geen verlanding op. In het zuurstofarme milieu onder de waterspiegel werd dat plantaardig materiaal niet volledig afgebroken. Daardoor groeide er in een proces van vele eeuwen een dikke, samengeperste veenlaag. Reeds vanaf de Middeleeuwen werd in de laagveengebieden de bodemlaag afgegraven voor turfwinning en ontstonden er weer ondiepe plassen. In een later stadium werd daaruit het veen opgebaggerd.

Baggerturf

In de Molenpolder begon men in de achttiende en negentiende eeuw met het winnen van baggerturf. Daarvoor werden petgaten gegraven. Dat zijn lange, rechthoekige plassen. Daarlangs werden legakkers, smalle stroken grond, aangelegd. Samen vormen de petgaten met de legakkers in de laagveengebieden nog steeds een karakteristiek landschapsbeeld. De bagger werd uit de petgaten op de legakkers te drogen gelegd, daarna in blokjes gesneden en gebruikt als brandstof.

Toen er steeds minder vraag naar turf kwam, behield het laagveengebied nog lang zijn waarde. De plaatselijke Bevolking oogstte er riet, galigaan (een soort cypergras) en wilgehout. De boeren schepten de bagger uit de petgaten en vermengde die in de praam met mest tot een voedzaam mengsel dat over de weilanden werd gestrooid. Hierdoor werd het water op diepte gehouden en bleef er een rijke waterflora. Allerlei soorten planten, zoals waterviolier, kikkerbeet, waterlelie, fonteinkruid en waterpest zorgden voor een goed leefmilieu voor vissen en andere waterdieren.

Dikke modderlaag

Dit gebruik en onbedoeld beheer werd tot aan de Tweede Wereldoorlog volgehouden. Toen werd het door veranderende landbouwmethoden echter gestaakt en groeide de baggerlaag in de petgaten onbelemmerd aan. De legakkers, rietvelden en trilvenen werden overwoekerd door elzen en wilgen. Trilvenen ontstaan op plaatsen waar riet en zeggesoorten met hun wortels een dicht netwerk vormen. Daarop groeien allerlei soorten mos, zegge, moerasvarens, moeraswederik en wollegras, soms ook orchideeƫn en het vleesetende plantje zonnedauw. De drijvende laag kan vrij dik worden, zodat men erop kan lopen, maar er zijn vaak verraderlijke gaten in. De moerassige bodemlaag trilt en deint onder de voeten, waardoor die gedeelten door de bevolking de typische naam trilveen kreeg.

In 1956 kocht Staatsbosbeheer enkele gedeelten van de Molenpolder, waarin de meeste legakkers al waren vergroeid tot dicht moerasbos. Daardoor was de unieke flora van het laagveen verdwenen. In de petgaten was door afgevallen blad en andere plantedelen een dikke laag bagger gegroeid. Op sommige plekken was die modderlaag een meter dik, waardoor er slechts twintig centimeter water over was. In dat ondiepe, vertroebelde water was nauwelijks leven overgebleven. De zo onmisbare waterplanten waren grotendeels verdwenen en het milieu was ongeschikt geworden voor vissen en andere waterdieren.

Uitbaggeren

Sinds die tijd is de Molenpolder bekend als een laagveenmoeras met verschillende verlandingsvegetaties. Verlanden is een proces waarin de bodem door jarenlange ophoping van overjarige plantenresten steeds hoger en droger wordt. De moerasflora moet ten slotte plaatsmaken voor berken, elzen, lijsterbessen en wilgen, waardoor een dicht moerasbos ontstaat. Dat is een boeiende en natuurlijke ontwikkeling, waardoor een landschap na lange tijd geheel verandert. Maar daardoor verdwijnt het eveneens bijzondere beeld waarin het water een grotere rol blijft houden. Want in een open petgaten- en legakkergebied groeien karakteristieke planten en het is een zeldzaam wordende biotoop voor moerasvogels en waterdieren.

Om het unieke landschap van de Molenpolder te herstellen en te behouden, is Staatsbosbeheer vorig jaar begonnen met het uitbaggeren van de petgaten. Daardoor verbetert de kwaliteit van het vertroebelde water, dat geleidelijk weer helder wordt. Dan komen planten als het gewone blaasjeskruid en de krabbescheer weer terug en bevorderen ze de zuiverheid van het water. Dat is een absolute voorwaarde voor het herstel en het behoud van de typische flora en fauna van het laagveengebied.

Karper en visotter

Wanneer het water eenmaal helder en zuiver is, zal er weer een goede visstand mogelijk zijn. Men verwacht dat de karper in het polderwater terugkomt. Hij is een alleseter, die zijn voedsel op de bodem bijeenscharrelt met zijn uitstulpbare bek waarmee hij het bodemvuil opzuigt, waarin zich algen, wormpjes, larven, weekdieren en dergelijke bevinden.

Een rijke visstand is een voorwaarde voor de terugkeer van de visotter. Eeuwenlang is de Molenpolder het leefgebied geweest van dit waterdier. Hij kwam in klein aantal in het gehele Vechtplassengebied voor. Voornamelijk door verontreiniging van het water en de toegenomen recreatiedruk leeft dit fraaie zoogdier in ons land niet meer in wilde staat. Hij is in geheel Europa zeldzaam geworden en op veel plaatsen uitgeroeid. Zijn leefgebied strekt zich uit van Noord-Afrika tot aan de poolcirkel, maar nergens is hij talrijk.

De visotter brengt de helft van zijn leven in het water door. Zijn voornaamste voedsel is vis, maar hij eet ook watervogels en hun eieren. Hij is nuttig door het vangen van woelratten en muskusratten. Omdat hij vis eet en soms de netten vernielt, is hij eeuwenlang hardnekkig vervolgd door de beroepsvissers. En doordat de otter een zeer fraaie pels heeft, waarnaar in het verleden veel gevraagd werd, was hij ook voor de jagers een gewilde prooi, waarmee geld kon worden verdiend. Door die felle vervolging is de visotter in ons land tenslotte uitgeroeid. Nu worden in het Otterstation te Haren deze dieren gefokt, om op geschikte plaatsen te worden uitgezet. Herintroductie van dit kwetsbare dier heeft alleen kans van slagen als het water weer zuiver is en er voldoende vis in leeft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 10 november 1995

Reformatorisch Dagblad | 33 Pagina's

Baggeren geeft visotter weer leefgebied

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 10 november 1995

Reformatorisch Dagblad | 33 Pagina's

PDF Bekijken