Bekijk het origineel

Taalstrijd dreigt in Zuid-Afrika

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Taalstrijd dreigt in Zuid-Afrika

Blanken vrezen voor het voortbestaan van hun moedertaal

6 minuten leestijd

JOHANNESBURG - ledere Afrikaner weet nog hoe de Engelsen hun cultuur probeerden op te leggen toen ze over ZuidMrika regeerden. Kinderen die Afrikaans spraken op school moesten een bordje dragen met de tekst „Ik ben een ezel”.

En iedereen die in tiet zwarte woonoord Soweto woont, kent het Hector Peterson Memorial ter ere van de eerste martelaar van het studentenprotest uit 1976 tegen het door Afrikaners geleide regime dat Afrikaans wilde invoeren als enige taal op school.

Taal is macht, en de taalstrijd loopt als een rode draad door de Zuid-Afrikaanse geschiedenis. Begin deze week begon een nieuwe episode in die strijd toen de Zuid-Afrikaanse televisie SABC het mes zette in de programmering in het Afrikaans om ruim baan te maken voor programma’s in inheemse Afrikaanse talen.

Dilemma’s

Afrikaners hebben furieus gereageerd op deze aanslag op hun cultuur door de eerste zwarte regering van het land en willen SABC voor de rechter slepen. Ook zijn ze van plan om geen kijk- en luistergeld meer te betalen en bekijken ze de mogelijkheid om een eigen tv-station op te zetten.

Het gaat echter om een achterhoedegevecht van conservatieven die heAfrikaans willen handhaven in hun bastions: het leger, de ambtenarij en scholen waar hun taal voertal was tijdens de apartheidsjaren.

De taalstrijd werpt licht op het dilemma waar de zogenaamde “witte stam” mee zit sinds Nelson Mandela aan de macht is. Moeten ze vasthouden aan hun eigen identiteit en zelfs zo ver gaan een eigen ministaatje op te eisen, of volledig opgaan in de etnische mix.

In Zuid-Afrika wonen 3,5 miljoen Afrikaners op een totale bevolking van 43 miljoen, maar het Afrikaans is ook de moedertaal van het merendeel van de 1,5 miljoen Zuid-Afrikanen van gemengde afkomst. Nog eens tien miljoen mensen spreken Afrikaans of begrijpen de taal. De Afrikaners die SABC voor het gerecht slepen, behoren tot een kleine minderheid onder de Afrikaners, hoewel er veel meer Afrikaners zijn die bang zijn dat hun taal het moeilijk krijgt in de toekomst.

„Het Afrikaans wordt nu nog niet bedreigd, maar staat wel onder druk”, zegt Frits Kok, de directeur van de Organisatie voor de Afrikaanse Taal en Cultuur. „Maar een cultuur die onder druk staat, floreert”, voegt hij er optimistisch aan toe.

Pijler

Het Afrikaans ontstond in de 17e eeuw uit dialecten van de eerste kolonisten die met name uit Zuid-Holland, Zeeland en het westen van Utrecht kwamen. Aangezien er weinig contact bestond met het moederland vermengde de taal van de kolonisten zich weldra met andere talen die in de regio gesproken werden, zoals Zoeloe, Engels en Portugees.

De Britse bezetting van de Kaap leidde ertoe dat het Afrikaans verdrongen werd door het Engels. In 1822 werd het Engels tot eerste taal verheven en kort daarna werd het de enige officiële taal van het land. Het Afrikaans bleef echter bestaan als omgangstaal, vooral op het platteland. De door Afrikaners geleide Nationale Partij, die inspeelde op aftti-Britse gevoe lens, kwam in 1948 aan de macht, waarmee de apartheid begon.

Een van de pijlers van de apartheid was de taal. Engels en Afrikaans waren de enige officiële talen, hoewel meer dan de helft van de inwoners van het land geen van deze talen sprak of verstond. De oorspronkelijke Afrikaanse talen hadden enkel een officiële status in de thuislanden, waar de zwarten moesten wonen. Velen weigerden echter zich in de thuislanden te vestigen en trokken naar de zwarte woonoorden, waar hun kinderen les kregen in het Engels en het Afrikaans.

Het plan van de blanke regering om Afrikaans als enige taal in te voeren op school leidde tot enorme rellen in het zwarte woonoord Soweto bij Johannesburg. „Afrikaans was altijd het minst populaire vak bij ons op school”, zegt Tshepiso Mashinini, die nog een kind was tijdens de rellen van ‘76, maar die nu hoofd urbanisatie is van de gemeenteraad van Johannesburg. Hij ziet de beslissing van SABC als een triomf voor zijn eigen cultuur.

Tshepiso herinnert zich dat zijn broer Tsietsi in 1976 de demonstraties aanvoerde en de blanke regering aan het wankelen bracht door de taalkwestie aan de orde te stellen. De regering zette een prijs op het hoofd van Tsietsi, die naar Guinee- vluchtte, waar hij in 1990 op een gewelddadige manier en onder verdachte omstandigheden om het leven kwam.

Bedreigd

Vier jaar later werd Mandela gekozen tot eerste zwarte president van het land. De nieuwe grondwet bepaalt dat er nu elf officiële talen zijn, behalve het Engels en het Afrikaans ook de Sotho- en Ngunitalen, waaronder het veel gesproken Zoeloe.

De SABC, een spreekbuis van dregering tijdens de blanke regering, is nu verplicht in alle officiële talen uit te zenden in plaats van enkel het Engels en het Afrikaans. In de nieuwe programmering is een kanaal gereserveerd voor het Engels. Het Afrikaans moet vechten voor een plekje op de andere twee kanalen. In de toekomst zal nog maar 1 tot 4 procent van de programmering in Het Afrikaans zijn, zo luidt de verwachting. „We gaan het publiek brengen wat het wil”, zegt Molefe Mokgatle, de hoofdredacteur van een van de kanalen. ,JIet is afgelopen met: dit kanaal is wit en dat kanaal is zwart. Dat is allemaal voorbij”.

De verdedigers van het Afrikaans zien het anders. Ze zeggen dat hutaal door meer mensen wordt gesproken en verstaan dan het Engels, terwijl het Engels, de taal die geholpen heeft bij de kolonisering van meer dan de helft van Afrika, als winnaar uit de bus komt.

Het Vrijheidsfront, een kleine partij die ijvert voor een Afrikaanse staat, zegt veel meer aanhang te hebben gekregen sinds de taalstrijd weer is opgelaaid.

Mandela, die de angst voor een zwarte regering wist weg te nemen bij de blanken door zich altijd gematigd op te stellen, vond vorige week blijkbaar dat de veranderingen in een al te rap tempo verliepen toen hij de aanbeveling van het parlement verwierp om het Engels tot enige taal te verheffen in het leger, dat nog altijd een Afrikaans bolwerk is.

„Er is genoeg goodwill bij president Mandela. Daar is geen twijfel aan”, zegt Pieter Mulder van het Vrijheidsfront. ,JVlaar diep in hun hart voelen de Afrikaners zich bedreigd. We zijn Afrikanen die zich inzetten voor Afrika, maar ze moeten wel een beetje ruimte voor ons maken”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 8 februari 1996

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Taalstrijd dreigt in Zuid-Afrika

Bekijk de hele uitgave van donderdag 8 februari 1996

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

PDF Bekijken