Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Op zoek naar een eigen psychiatrie

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Op zoek naar een eigen psychiatrie

Drs. R. Schoonhoven: „Met behulp van de christelijke liefde kun je veel beschadigde mensen helen"

13 minuten leestijd

D, e vraag naar het verschil tussen roomse en reformatorische chirurgie lijkt absurd. Die naar het onderscheid tussen algemene en gereformeerde psychiatrie klinkt vertrouwder in de oren. Het antwoord is daarmee niet gegeven. Het Gereformeerd Psychiatrisch Ziekenhuis gebruikt dezelfde theorieën als de seculiere Jelgersmaklinlek. Ligt het onderscheid alleen in de sfeer, of is er meer? Christenpsychiater R. Schoonhoven en GPZ-voorzitter M. Douma.

Jarenlang zette M. Douma zich in voor ae realisering van een psychiatrische kUniek op gereformeerde basis. Met de komst van het GPZ werd dat doel bereikt. De ouddirecteur van het (vrijgemaakt) gereformeerde verpleeghuis De Wijngaard werd verkozen tot voorzitter van het bestuur, dat invulling probeert te geven aan het beoogde ideaal: beoefening van de psychiatrie vanuit een gereformeerde levensovertuiging Psychiater R. Schoonhoven uit Vee

nendaal deelt die wens, al hecht hij minder aan het predikaat gereformeerd. Liever noemt hij zich bijbelgetrouw. Hij voelt zich verwant met dr. Martyn Lloyd Jones, die op het snijpunt van de reformatorische en evangelische wereld stond. Ook zijn visie op de mens als een onlosmakelijke eenheid van lichaam, ziel en geest heeft hij met de “doctor” gemeen. „De biologie houdt zich bezig met het lichaam, de psychologie met de ziel en het pastoraat richt zich vooral op de geest: de antenne waarmee we in verbinding staan met God. Maar die drie aspecten kun je niet scheiden".

Gereformeerd klimaat

Als het om de eerste letter van het GPZ gaat, moet volgens Douma vooral aan de werkers worden gedacht. „Die zijn gereformeerd. Mensen die in hun dagelijks handelen uitgaan van het Evangelie, zoals dat is samengevat in de Drie Formulieren van Enigheid. Die geven aan hoe wij de Schriften lezen en liefhebben. Aan een patiënt, die meestal ook tot een gereformeerde geloofsgemeenschap behoort, bieden we de hele organisatie aan, als een therapeutisch milieu waarin hij zich herkent. De “Umwelt", het gereformeerde klimaat, stemt overeen met dat van thuis. Dat is heel belangrijk".

Wordt het verschil in behandeling niet zozeer bepaald door de gereformeerde lemaar door de bijbehorende sfeer?

Douma: „Dat is een complexe vraag. Ik denk dat je die twee niet van elkaar los kunt maken. Psychiatrische hulpverlening mag je gereformeerd noemen als die plaatsvindt vanuit een gereformeerde levensovertuiging. Tegelijk is de psychiater een ambachtsman, die zich vakmatig een aantal zaken heeft eigen gemaakt, r.et als een seculiere psychiater. Hij gebruikt dezelfde bouwstenen. Maar die biedt hij aan vanuit een gereformeerd hart. Daardoor krijgen ze een andere vorm, een gereformeerde kleur".

Klaagvrouwen

Ik heb de indruk dat dokter Schoonhovenz’n vragen heeft bij de bouwstenen zelf.

Schoonhoven: „Tien jaar geleden ben ik begonnen als doorsnee psychiater. Ik gaf pilletjes als mensen manisch waren, pilletjes als ze depressief waren, nog weer andere pilletjes als ze manisch-depressief waren... Maar gaandeweg ben ik steeds meer gaan luisteren naar de verhalen van patiënten. Daardoor ontdekte ik dat veel stoornissen niet helemaal passen binnen het gangbare, medisch-biologisch getinte model. Daarmee doe je mensen tekort. Heel veel psychiatrische beschadigingen zijn te herleiden tot twee factoren: affectieve verwaarlozing in de jeugd en traumatische ervaringen. Dergelijke be schadigingen vragen vooral een luisterend oor. Vandaar dat we de klaagvrouw in het leven hebben geroepen, die troost, nabijheid en liefde biedt. Dat zijn belangrijke voorwaarden om mensen met psychiatrische klachten weer op het goede spoor te brengen".

Christelijke gemeente

Douma: „Ik vind dit een gezond schriftuurlijk verhaal van een vakman die vanuit zijn christen-zijn een eigen invulling wil geven aan de gangbare psychiatrie. Een invulling die ik als een verrijking beschouw. Een klagende, vragende patiënt kunnen wij weer in aanraking brengen met wat-ie verloren heeft: de ^meenschap. Daaraan wordt ook in het GPZ grote betekenis toegekend".

r, Waarbij GPZ-directeur Heij een duidelijke scheiding tussen psychiatrie en patoraat bepleit? Bij Schoonhoven zijn beide sterk vervlochten.

Schoonhoven: „Dat is juist. Als ik het in een schema aangeef, met op de ene as de beschadiging door affectieve verwaarlozing en op de andere as die door trauma’s, kan het werk aan de uitersten van de assen niet binnen de gemeente gebeuren. De behandeling van zeer ernstige tekorten of traumatische ervaringen moet op professionele basis geschieden. Maar op het veld dat overblijft, kunnen ook anderen worden ingezet. Steeds meer zijn we het belang gaan zien van de christelijke gemeente. Dat is, als het goed is, bij uitstek de plaats waar mensen naar elkaar omzien en tijd, aandacht en liefde aan elkaar geven".

Freud

Douma: „Die opvatting deel ik. Psychiatrie en pastoraat zijn te onderscheiden, maar niet te scheiden. Dat stelt overigens ook de heer Heij in “Een boekje open over het GPZ". Hoewel de dokter en de dominee elk een eigen taak hebben, horen ze aan eikaars werk ruimte te geven. In de psychatrie ben je bezig met beschadigingen van de geest, het eigene van de mens. Een mens die binnen de christelijke psychiatrie doorgaans tot de kerkgemeenschap, het lichaam van Christus, behoort, maar zich desondanks eenzaam, verloren, verlaten voelt. Vanuit de gemeente mag dan zorg, liefde en ondersteuning worden verwacht. Om een stukgelopen individu terug te brengen tot de kerkgemeenschap, en door die gemeenschap tot God. Dat is een prachtige vorm van christelijke mantelzorg".

Komt deze visie in de praktijk niet heel dicht in de buurt van Adams, met z’n pastorale antwoord op psychiatrische ziekten?

Schoonhoven: „Nee! Adams vindt de Bijbel als handboek voor de hulpverlening voldoende. Dat is te simpel. Zeker ernstige psychische beschacfingen vereisen ook professionele kennis. Wel ben ik het met hem eens als hij de mogelijkheden van de christelijke gemeente benadrukt. Ook een aantal van zijn bezwaren tegen de gangbare psychiatrie deel ik. Met het meeste van Freud kan ik niks. Helemaal niks. Ik hoop er ook nooit wat mee te kunnen".

Verschil

„Wij zijn er hier van overtuigd geraakt dat je met behulp van de christelijke liefde, als een weerspiegeling van de liefde van God, heel veel beschadigde mensen kunt helen. Zonder gebruik te maken van de ideeën van Freud en de verworvenheden van de biologische psychiatrie".

Hoe ziet u binnen deze visie erfelijk bepaalde psychiatrische ziekten als schizofrenie en bepaalde vormen van depressiviteit?

„Als biologische afwijkingen. Maar dan hebben we het over een minderheid van de psychiatrische stoornissen, die echter niet onbelangrijk is en een gedegen psychiatrische kennis vereist. Verder kaïi ik heel weinig met wat ik in m’n opleiding heb meegekregen. Ernstige trauma’s kan ik er nauwelijks mee aanpakken en voor affectieve tekorten heb ik er al helemaal niks aan. Als psychiater mag ik niet eens een arm om de schouder van een patiënt slaan".

Uw collega Heij van het GPZ is juist van mening dat het overgrote deel van de psychiatrische wetenschap ook voor de christen-psychiater bruikbaar is? Douma: „Ik meen dat er tussen de op

vattingen van de heer Schoonhoven en de heer Heij meer sprake is van verschillen dan van tegenstellingen. Ook in het GPZ wordt met patiënten gebeden, als ze dat willen. Dan wordt de liefde van God als het ware naar beneden gebeden. Omdat wij klinisch bezig zijn, kan het bieden van liefde, nabijheioen gemeenschap bij ons in teamverband gebeuren. Dat ligt voor dokter Schoonhoven, als zelfstandig psychiater, anders".

Gods liefde

Schoonhoven: „Ik vind wat meneer Douma zegt heel fijn. Toch denk ik dat we er niet onderuit kunnen dat er een wezenlijk verschil is. De christelijke liefde komt er bij ons niet bij, maar maakt deel uit van de behandeling zelf Als ik weer met de gangbare psychiatrische behandelingsvormen zou moeten gaan werken, zonder klaagvrouwen, dan zou ik me heel erg ongelukkig voelen. Waarbij het overigens niet zo is dat alle patiënten door klaagvrouwen worden begeleid. Verhoudingsgewijs gaat het om een kleine groep patiënten, bij wie het gevoelsleven ernstig is beschadigd.

Rebel schrijft in zijn boek “Pastoraat in pneumatologisch perspectief: „Het is onvoorstelbaar hoe veel perspectieven voor de mens geopend worden, en tot welke krachten de door Gods Geest wederomgeboren mens in staat blijkt. Hierbij is wat psychologie, psychiatrie en psychotherapie -hoe waardevol ook- vermogen nog maar kinderspel".

Gelovigen kunnen, vanuit de liefde Gods die in hun hart is uitgestort, in hun omgeving geweldige dingen doen. Omdat net niet hun eigen liefde is, maar Gods liefde. Aan de gemeente van Korinthe, nota bene een slechte gemeente, schrijft Paulus dat het hen aan geen gave ontbreekt. Ook vandaag heeft de christelijke gemeente, als het lichaam van Christus, in principe alles in huis om tot eer van God te leven en elkaar te helpen".

Gods geboden

„Wezenlijk is voor mij ook de realiteit van de boze. We hebben met een vijand te maken. Zeker in de psychiatrie worden we heel vaak met zijn duistere werken geconfronteerd. Incest, kindermishandeling, verwaarlozing... Deze tegenstander kan alleen worden overwonnen als strijd en gebed samengaan. Denk aan de slag tegen de Amalekieten. Het gebed van Mozes was even noodzakelijk als de strijd van Jozua". Belangrijk in uw behandelingsmodel is de bevrijding van verdrongen emoties en agressie. Leveren de grenzen die Gods wet aangeef daarbij spanningen op? Schoonhoven: „Gods geboden vor men een heilzame leidraad voor ons leven, uitgaande van de normale situatie. Daarnaast biedt de Schrift uitzonderingen. Het gebod is: Gij zult niet echtbreken. Maar in uitzonderlijke situaties mag het wel. Zo geldt dat ook voor mijn werk als psychiater. Als je met uitzonderlijke situaties wordt geconfronteerd, mag en moet je soms afwijken van wat normaal gangbaar is. Dat deed God Zelf ook, bijvoorbeeld door vrijsteden in te stellen voor hen die iemand hadden gedood, maar zonder moedwil".

Douma: „Ik denk dat deze zienswijze juist is. De Tien Geboden zijn liefdesregels, die de Heere in Zijn Woord heeft gegeven. Maar neem nu het geval van incest. Ik moet vader eren, maar z’n verschrikkelijke zonde hoef ik niet te eren. Die moet ik haten..."

Misbruikt

De praktijk is dat veel incestslachtoffers vader zelp haten. Mag je daar als christenpsychiater ruimte aan geven?

„Dat kan ik als leek moeilijk beoordelen. Ik weet niet of je daarmee over de schreef gaat. Incest is wel zo iets verschrikkelijks..."

Schoonhoven: „In de therapie beoog je deze mensen te bevrijden van hun boosheid, verdriet, angst, agressie. Als die eruit komen, ben ik heel blij. Er zijn natuurlijk grenzen. Je mag je vader niet vermoorden. Maar op een symbolische wijze je woede uiten, ik denk dat dat alleen maar goed is. We hebben hier een vrouw gehad die verschrikkelijk gewelddadig is misbruikt. Door verschillende daders. Jaren is ze onder behandeling geweest.

Op een gegeven moment was ze zo ver dat ze afscheid wilde nemen van het verleden. Ze kwam toen zelf met het idee om een pop te maken, als symbool van de daders, en die in de fik te steken. Dat is ook gebeurd, in het weiland hiernaast. In de rook die omhoog steeg, zag ze iets van Gods wraak over de zonde. Daarna kwam ze terug. Om er iets positiefs tegenover te stellen, heeft ze vervolgens een regenboog getekend. Met die tekening ging ze naar huis. En terwijl ze naar huis reed, verscheen tot haar verwondering een echte regenboog aan de lucht. Toen ze ons dat vertelde, dachten we allemaal: Zou dat niet een knipoog van God zijn geweest?"

Symboliek

Douma: „Dat vind ik aangrijpend. Je ziet daarin de helende kracht van symboliek. Dat is een bijbels gegeven".

Maar nu het geval dat de uiting van agressie gepaard gaat met vloeken?

Alsof hij de vraag voorzien heeft, legt Schoonhoven een werkstuk op tafel. Een tekening van hoog oplaaiende vuurtongen. Daarop een zwarte klauw van klei boven een onbeholpen figuurtje, herkenbaar als meisje door het omhoog geschoven rokje. Door de vlammen is met grote letters een vloek geschreven. „Dit is gemaakt door een slachtoffer van incest, dat zich bij de verwerking ervan weer door de hel voelde gaan. Ik heb niet gezegd: Die vloek had je niet moeten schrijven. Het hoort bij de verwerking".

Ontstaat zo niet een spanning tussen professie en confessie?

„Dat spanningsveld kan er zijn. Ik zou het moeilijk vinden als mensen in een gesprek gingen vloeken. Ik hou van de Heere God. Wanneer Zijn naam ijdel wordt gebruikt, doet me dat pijn. Maar ik doe er geen absolute uitspraak over. Ik kan me situaties voorstellen waarin je zegt: Vloek het maar uit! Om ervan af te komen. Het gaat om je intentie. Wat beoog je ermee? Het is voor mij niet zonder meer strijdig met de bijbelse principes vanwaaruit ik wil werken".

Evenwicht

Het GPZ heef bewust gekozen voor een grondslag waarin ook de gereformeerde blijdenis is opgenomen. Geef dat een meerwaarde boven een psychiatrie die alleen de Bijbel als norm aanvaardt?

Douma: „Zo zou ik het niet willen zeggen. Ik denk dat de gereformeerde belijdenis de bijbelse leer het zuiverst weergeeft. De vóUe raad van God is erin vervat. Maar of dat onze behandeling een meerwaarde geeft, durf ik niet beweren. De gereformeerde dogma’s komen daarin niet altijd concreet naar voren. Wel bepalen ze het Godsbeeld en het mensbeeld van de psychiater".

Schoonhoven: „Wat is specifiek gereformeerd? Dan denk ik aan het “Sola Fide", “Sola Scriptura” en “Sola Gratia". Theologisch sta ik daar achter. Maar in de psychiatrie kan ik er weinig mee. Ik zeg niet: Therapie door het geloof alleen. Dan kom je bij Adams. Ik zeg ook niet: Door het Woord alleen. Daarnaast zijn medicijnen nodig. En het is in mijn praktijk niet alleen genade, er moet ook gewerkt worden. Nog minder kan ik met de gereformeerde belijdenis dat de mens onbekwaam is tot enig goed en geneigd tot alle kwaad. Ik doe er juist alles aan om patiënten weer zelfreèpect te geven, daarin ondersteund door mensen die hulpvaardig, vriendelijk en liefdevol zijn".

Douma: „Dat is nou juist voluit gereformeerd: de mens nul komma nul, Christus alles. Maar Hij geeft mensen door Zijn Geest wel nieuwe mogelijkheden. Dat moet ook gezegd. Anders verliezen we het gereformeerde evenwicht tussen het een en het ander".

Rulm honderd jaar geleden begon in Nederland de zoektocht naar een op de Bijbel gebaseerde psychiatrie. Het doei werd niet bereikt Christen-psychiaters hebben geen eensluidend antwoord gevonden op de vraag naar de verhoudintussen psychiatrie, theologie en pastoraat.

Wel is er een Gereformeerd Psychiatrisch Ziekenhuis gekomen. Maar daarmee is er nog geen gereformeerde psychiatrie. In “Een boekje open over het GPZ” neemt direaeur P. A. l-leij duidelijk afstand van de gedachte dat die bestaat Het eigene van het GPZ ligt in de grondslag vanwaaruit gewerkt wordt en het klimaat van de instelling. In de behandeling zelf worden de gangbare psychiatrische inzichten toegepast. Psychiatrie, theologie en pastoraat dienen volgens Heij duidelijk onderscheiden te blijven.

Drs. R. Schoonhoven, zelfstandig gevestigd psychiater in Veenendaal,neemt een tegengesteld standpunt in. Een groot deel van de psychiatrische wetenschap acht hij van weinig nut Welbewust ging hij op zoek naar een alternatief geschoeid op de leest van de Heilige Schrift Via jay Adams met z’n “pastorale counseling” kwam hij tot een eigen behandelmodel, waarin psychiatrie en pastoraat nauw zijn verweven.

De visie van de theologisch geschoolde psychiater leidde in 1992 tot de oprichting van de Stichting voor Psycho Pastorale Hulpverlening (PPH). Leden vade christelijke gemeente kunnen via deze stichting worden opgeleid tot klaagvrouw (ofklaagman). De wens von Schoonhoven is dat de gemeente niet alleen als geloofsgemeenschap functioneert, maar ook als een therapeutische gemeenschap voor beschadigde zielen. Zijn eigen plaats daarin is die van klaagman met een specifieke deskundigheid.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 8 maart 1996

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

Op zoek naar een eigen psychiatrie

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 8 maart 1996

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

PDF Bekijken