Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Volkshuisvesting geen paradepaardje van paars

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Volkshuisvesting geen paradepaardje van paars

Vooral jonge startende huishoudens de dupe van grote schaarste aan bouwgrond

7 minuten leestijd

Het beleid op Volkshuisvesting is de afgelopen tijd bepad niet het paradepaardje van het paarse kabinet geweest Staatssecretaris Tommei werd geplaagd door woningcoiporaties die in financiële problemen kwamen en de retening trachtten te pre-senteren in Den Haag. Bovendien was er in de Tvede Kamer regelmatig oienadige kritiek op het beleid vanuit de regeriiracties zelf, vooral van de Party van de Arbeid.

Menigeen die de volkshuisvesting volgt, heeft de afgelopen twee jaar met kromme tenen zitten kijken naar de debatten in de Tweede Kamer. Tot overmaat van ramp kwamen enkele leden uit de Partij van de Arbeid met het ongelukkige idee om de sociale huursector verder te ontmantelen, door het recht op koop van woningen aan zittende huurders in te voeren.

In de vorige kabinetsperiode is onder leiding van Heerma het volkshuisvestingsbeleid ingrijpend veranderd. Dat was hard nodig, om drie redenen. De nationale overheid had, vooral in het begin van de jaren tachtig, grote financiële verplichtingen op zich genomen voor de bouw en exploitatie van sociale huurwoningen. Dat drukte als een loden last op de begroting van Volkshuisvesting en blokkeerde elk nieuw beleid op dit terrein.

Verder was de gedetailleerde regulering van de sociale huursector vanuit Den Haag niet langer van deze tijd. En ten slotte moest het imago van deze beleidssector door fors ingrijpen worden opgepoetst nadat er deuken in waren geslagen door de parlementaire enquête naar de fraude met bouwsubsidies.

Sanering

Het lukte Heerma wonderlijk snel om de financiën van Volkshuisvesting te saneren. De woningcorporaties werden daartoe verzelfstandigd en moeten het sindsdien zonder grote financiële steun van het Rijk doen.

Toekomstige schulden van het Rijk werden weggestreept tegen vorderingen die het Rijk had op de woningcorporaties (de zogenaamde brutering). Subsidies voor de nieuwbouw van sociale huurwoningen werden tot een minimum gereduceerd. De begrotingspost voor Volkshuisvesting op de rijksbegroting voor 1996 is daardoor spectaculair lager dan in 1995. Dit laatste heeft voor het huidige

kabinet mogelijkheden geschapen voor nieuw beleid. En nieuw beleid is ook hard nodig. Het is zeker niet zo dat door de beleidsaanpassingen onder het vorige kabinet nu een situatie van rust en eyenwicht op de woningmarkt is ontstaan. Nee, er zijn juist twee grote problemen ontstaan die om een oplossing schreeuwen.

Ontbreken visie

Het grootste manco van het huidige beleid is het ontbreken van een nieuwe visie op de functie en behandeling van de sociale huursector, nu die is verzelfstandigd. Veertig jaar lang werden de sociale huursector en de sector van de eigenaar-bewoners bevorderd. Sociale huurwoningen zorgden voor een goede en betaalbare huisvesting voor degenen met een laag en middeninkomen. De huisjesmelkers in de particuliere huursector werden daarvoor uit de markt gedrukt. Alleen in de grote steden speelt die sector nu nog een rol van betekenis. In de koopsector konden degenen terecht die niet in de sociale huursector werden toegelaten.

Nu is de behandeling van de sociale huursector en de koopsector volledig uit balans geraakt. De huren zijn sterk opgetrokken om het zelfstandig functioneren van de woningcorporaties mogelijk te maken.

Geen soelaas

Het instrument van de individuele huursubsidie (ihs) biedt wel enig soelaas aan huurders die een onevenredig groot deel van hun inkomen kwijt zijn aan woonkosten. Dat was gemiddeld 19,5 procent in 1993, en voor huurders van nieuwe woningen zelfs 24 procent. Het huursubsidie-instrument heeft niet kunnen voorkomen dat de lage inkomensgroepen hun woonlasten sterk hebben zien stijgen. Een neveneffect hiervan is dat huurders die het zich maar enigszins kunnen veroorloven, op zoek gaan naar een koopwoning.

Daar ligt bovendien een uiterst aantrekkelijke subsidie van de overheid in de vorm van een volledige aftrekbaarheid van hypotheeklasten van de belasting te wachten. De sociale huursector wordt daardoor sterker dan voorheen een sector waar vooral huishoudens met een laag inkomen wonen. De prijzen van koopwoningen

zijn door de toeloop naar deze sector sterk gestegen, ondanks de lage inflatie van de laatste jaren en de slechts geringe stijging van de koopkracht van huishoudens. De koopwoningenmarkt is op veel plaatsen in het land duidelijk overspannen en bij het minste of geringste liggen prijsdalingen op de loer.

Onbegrijpelijk

Om in een situatie van een verzelfstandigde sociale huursector en een overspannen markt van koopwoningen te komen met een voorstel tot het invoeren van het kooprecht voor huurders, zoals de Partij van de Arbeid heeft gedaan, is onbegrijpelijk.

De ervaringen in Engeland, waar zo’n systeem onder Thatcher werd ingevoerd, hebben laten zien dat de aantrekkelijkste delen van de huursector worden gekocht en andere delen niet. Dat heeft sterk bijgedragen aan het verval van het restant van de sociale huursector en het slechte imago dat die sector nu in Engeland heeft.

Bovendien is het blindelingse geloof in het altijd aanwezige voordeel van het bezit van een eigen woning onrustbarend. In alle Europese landen zijn de afgelopen decennia ook grote dalingen van de prijzen van woningen voorgekomen. Mensen die op de top van de markt voor het eerst een woning kochten, leden daardoor een aanzienlijk verlies op hun investering.

Nu de koopwoningenmarkt tekenen van overspanning vertoont, ligt het niet voor de hand huurders met relatief lage inkomens ertoe aan te zetten te kopen tegen marktprijzen en dit risico te lopen. Zonder dure garanties van het Rijk is dit onverantwoord.

Bezinning

Wat wel nodig is, is een bezinning op een beleid dat de sociale huursector zoveel mogelijk in stand houdt. De sector is intussen uitgegroeid tot een nationaal erfgoed waar we zuinig op moeten zijn. De herinvoering van bouwsubsidies in die sector als de koopwoningenmarkt afzwakt, zoals in Engeland en Duitsland, ligt meer voor de hand dan een uitverkoop van de beste delen van het woningenbestand in deze sector.

Onze buurlanden hebben bouwsubsidies opnieuw moeten opvoeren toen de nieuwbouw van woningen te ver achterbleef bij de woningbehoefte. Het zou goed zijn om na te denken over mogelijke acties voor het geval dat in Nederland ook gebeurt.

Een tweede probleem dat dringend om een oplossing vraagt, is de gespannen verhouding tussen het volkshuisvestingsbeleid en het beleid van RuimteUjke Ordening.

Vóór de beleidswijzigingen op Volkshuisvesting onder het vorige kabinet gingen volkshuisvesting en ruimtelijke ordening hand in hand. Beide’ beleidsterreinen werden sterk vanuit Den Haag gedirigeerd. De grote subsidies voor de nieuwbouw van woningen maakten het mogelijk de woningen daar neer te zetten waar dat uit het oogpunt van ruimtelijke ordening wenselijk leek. En de volkshuisvesting kon profiteren van de grote hoeveelheid bouwgrond die tegen een redelijke prijs via de ruimteüjke ordening beschikbaar kwam.

Uit elkaar

Nu zijn in de volkshuisvesting veel bevoegdheden gedecentraliseerd naar de woningcorporaties en de gemeenten. In de ruimtelijke ordening daarentegen wordt nog vanuit Den Haag ingegrepen tot op het niveau van de locatie van kleine bouwplannen van gemeenten. Bovendien wordt via de ruimtelijke ordening niet meer voldoende bouwrijpe grond tegen een redelijke prijs gegenereerd.

De Vinex-locaties komen moeizaam van de grond en de boeren verdienen een vermogen aan de verkoop van de grond. De volkshuisvesting is niet langer een goede kompaan van de ruimtelijke ordening, maar gaat nu gebukt onder het juk van dit beleidsterrein.

Veel gemeenten moeten op de onmogelijkste plaatsen binnen de bebouwde kom, op grote plantsoenen.op Sportvelden en dergelijke, bouwgrond zien te vinden om nog enigszins aan de lokale woningbehoefte te kunnen voldoen. Dat komt de kwaliteit van het woonmilieu niet ten goede. Vooral de jonge startende huishoudens worden de dupe van dit overdreven restrictieve beleid.

Weinig positiefs

Over twee jaar paars beleid op Volkshuisvesting is dus nog weinig positiefs te melden, behalve dat de huurstijgingen enigszins zijn gematigd en „ de individuele huursubsidie in stand is gehouden. Het is ongetwijfeld moeilijk, ook voor het Rijk, om zich in te stellen op de nieuwe situatie op de woningmarkt na alle veranderingen in het volkshuisvestingssysteem van de afgelopen vijf jaar.

Van geen enkel kabinet kan men verwachten dat het vroegere fundament van de volkshuisvesting van omvangrijke en continue bouwsubsidies wordt hersteld. Maar evenmin kan men ervan uitgaan dat de woningcorporaties en gemeenten langdurig in staat zullen zijn zonder hulp van het Rijk adequaat in de woonvoorziening van lage inkomensgroepen in onze samenleving te voorzien.

De problemen die het ruimtelijkeordeningsbeleid oproept voor de volkshuisvesting op gemeentelijk niveau, zullen ook in Den Haag niet onbekend zijn. Meer aandacht voor deze onderwerpen in de nog resterende periode van het paarse kabinet zou welkom zijn.

De auteur is hoogleraar sociale geografie, in het bijzonder stads- en plattelandsgeografïe en toegepaste demogre, aan de Universiteit Utrecht.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 27 augustus 1996

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

Volkshuisvesting geen paradepaardje van paars

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 27 augustus 1996

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken