Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Een dollarstroom naar Europa

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Een dollarstroom naar Europa

Marshallplan geeft aanzet tot naoorlogse welvaart

7 minuten leestijd

„Aanpakken en og eens aanpakken. Als we tenminste in 1952 weer het goede oude land tussen Dollard en Schelde willen worden ei niet het land tussen dollar en schulde willen blijven”. Met dat onderschrift hij een tekening spoorde de Nederlands overheid eind jaren veertig de bevolking aan binnen het kader van het Marsallplan de naoorlogse wederopbouw vortvarend ter hand te nemen.

„Zonder die hulpkunnen de schoorstenen niet meer roken. In u ook niet”, luidde de enigszins propagindistische boodschap bij een andere prent. Ter aanmoediging kreeg de burger verde te horen: „Kop op, de schouders eronder, de handen uit de mouwen, op eigen binnen, niet op grote voet: zó hoort het”. En ports: „Als er geen pit in ons zit, zitten we over een paar jaar ’s avonds weer met een pitje”.

Een brochure net dit soort teksten en van papier dat door zijn kleur de indruk wekt dat het decennilang op een rommelzolder heeft gelegenis heruitgegeven ter gelegenheid van diviering van het feit dat vijftig jaar geleen het Marshallplan werd aangekondig. Nederland organiseert in dit verband en reeks festiviteiten binnen diverse sectoen van de samenleving. Bedrijfsleven, cultuur, onderwijs en wetenschappen schenken elk op eigen wijze aandacht aan net succesvolle, door de Amerikaner bekostigde project van destijds.

Hoogtepun in het programma is een feestelijke heronking op woensdag 28 mei in de Ridderzal. Daarbij zal als voornaamste gast de Amerikaanse president Clinton van de partij zijn. Hij voert tijdens de bijeenkomst herwoord; evenals premier Kok, die tevens de functie bekleedt van voorzitter van de EU.

Verpawering

Europa ligt er na de Tweede Wereldoorlog zwaargelavend bij. Vanaf de Britse eilanden tot voor achter de Oeral verkeert de economie in deplorabele toestand. Niet alleen in het overwonnen Duitsland treffen we chaos e verpaupering aan. De situatie bij de overwinnaars is niet veel beter. De productiecapaciteit en de infrastructuur zijn voor ein belangrijk deel verwoest. Bombardementen, kanongebulder en geweervuur lebben een hoge tol geëist.

Tussen 1943 en 1946 verstrekken de Verenigde Staten al 3 miljard dollar aan scherkingen en kredieten. De grootste nood wordt even gelenigd, maar niet definitief opgelost. De wederopbouw stokt door gebrek aan financiële middelen. Een structureel herstel van de bedrijvigheid blijkt uit. De zorgen nemen eerder toe dan af, zeker als in 1947 op ons continent misoogsten optreden. Er blijkt langdurige ondersteuning van buitenaf nodig.

Op 5 juni 1947 presenteert de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, oudgeneraal George C. Marshall (1880-1959), het met zijn naam verbonden plan om de landen aan de overzijde van de Atlantische Oceaan er bovenop te helpen. Hij doet dat in een rede op de Harvard-universiteit.

„In Europa reikt de komende drie tot vier jaar de behoefte aan voedsel en andere essentiële producten -in hoofdzaak in te voeren vanuit Amerika- ver uit boven de huidige mogelijkheden om te betalen, zodat aanzienlijke aanvullende hulp vereist is om een totale economische, sociale en politieke ontreddering af te wenden”, verklaart de ex-legeraanvoerder. De door president Truman geleide regering toont bereidheid diep in de buidel te tasten om de armoede terug te dringen en een fase van voorspoed te doen aanvangen.

Samenwerking

Zij verbindt aan die actie wel een voorwaarde. De Europese landen dienen bij het opstellen en uitvoeren van het programma intensief samen te werken. De Amerikanen willen het benodigde kapitaal verschaffen, maar de berooide naties moeten eerst met elkaar overeenstemming bereiken over een concrete aanpak, met afspraken over verdeling en coördinatie.

Engeland en Frankrijk nemen het voortouw. Zij starten besprekingen om te bevorderen dat snel de spade de grond in kan. Een eerste poging om onderling de zaken te regelen strandt echter. De Russische minister van buitenlandse zaken, Molotov, loopt weg uit de onderhandelingen. De scheidslijn tussen Oost en West tekent zich af.

Dan maar praten zonder betrokkenheid van Moskou en zijn satellietstaten, vindt de rest. Op 12 juli 1947 begint in Parijs een conferentie, met rond de tafel de vertegenwoordigers van zestien West-Europese overheden. Duitsland wordt op dat moment niet aangemerkt als een afzonderlijk land, maar als een geheel van bezette zones. Het overleg resulteert op 16 april 1948 in het Verdrag tot Europese Samenwerking. Daaruit zal later de OESO, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, voortkomen. Verdeling

De Foreign Assistance Act legt in de VS de wettelijke basis voor de grootscheepse hulpverlening. Tussen 1948 en 1952 zal Washington 12 miljard dollar overboeken naar Europa. Marshall ontvangt in 1953 als blijk van internationale waardering voor zijn initiatief de Nobelprijs voor de vrede.

Het gulle gebaar van Witte Huis en Congres vraagt een offer van de Amerikaanse burger. Die moet in genoemde periode, omgerekend, 85 gulden per jaar extra aan belasting afdragen om het omvangrijke pakket te financieren.

Groot-Brittannië int het grootste bedrag, 24 procent van het totaal. Daarna volgen Frankrijk (21,2 procent), Italië (11,8 procent) en Duitsland (10,8 procent). De andere landen die delen in de beschikbare pot zijn: België, Denemarken, Griekenland, Ierland, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, Turkije, IJsland, Zweden en Zwitserland.

Nederland heeft in Parijs een aandeel van bijna 1,13 miljard dollar weten te bedingen. Bij een wisselkoers van 3,52 gulden komt dat neer op 3,97 miljard gulden. Uitgedrukt in de waarde van het geld anno 1997 en dus gecorrigeerd voor de inflatie in de voorbije halve eeuw, stemt dat overeen mét bijna 22 miljard gulden.

Minister-president Willem Drees reageert enthousiast en spreekt op voorhand van „eèn succesvol nieuw experiment in de internationale betrekkingen”. „Laat ons het Marshallplan in gedachten houden, omdat het een symbool is van wat daadwerkelijke samenwerking voor vredelievende doeleinden in de wereld tot stand kan brengen”, zegt hij in 1948.

Handelsbalans

Ons land zit op zwart zaad. De handelsbalans vertoont in 1947 een tekort van ongeveer 17 procent van het nationaal inkomen. We aanvaarden het aangeboden kapitaal dan ook als een welkom geschenk. „Zonder Marshallhulp konden we de machines en de wederopbouw wel stoppen. En de kousen niet meer”, om nog eens een tekst te citeren die onder de bevolking de betekenis van de Amerikaanse handreiking verwoordt.

Voor het weer op gang brengen van de industrie zijn we sterk afhankelijk van grondstoffen en productiemiddelen uit het buitenland, met name uit de Verenigde Staten. Maar doordat de economie platligt, stelt onze export weinig voor We beschikken daardoor niet over voldoende deviezen om de noodzakelijke invoer te betalen. Het uitzicht op herstel dreigt achter de horizon te verdwijnen. De Marshalldollars -in 1948 omvatten zij 5 procent en in 1949 8,4 procent van het nationaal inkomen- zorgen echter voor een kentering van het tij.

Projecten

Circa 4100 bedrijven krijgen geld om elders in de wereld goederen te kopen. Zo laat binnen de voedingsmiddelenbranche Koopmans Meelfabrieken in Leeuwarden grote hoeveelheden graan aanvoeren. NKF legt met behulp van geïmporteerd koper bovenleidingen voor de NS en telefoonkabels voor de PTT aan.

KLM geniet voorrang in het economisch beleid, omdat met het vervoeren van buitenlandse passagiers deviezen zijn te verdienen. De luchtvaartmaatschappij schaft met de geschonken dollars toestellen aan. Hoogovens in IJmuiden breidt er zijn walserij mee uit. DAF en Fokker profiteren er eveneens van en AKU (later opgegaan in Akzo) zet een grote vestiging neer in Zuidoost-Drenthe. Hotel Krasnapolsky in Amsterdam en de TH te Delft renoveren.

Ten behoeve van de agrarische sector worden kunstmest en werktuigen gekocht. In de sfeer van de infrastructuur zijn talloze projecten verbonden met het Marshallplan, waaronder de bouw van de Velsertunnel, de aanleg van wegen en spoorlijnen en het herstel van beschadigde woningen.

Opbloei

Het Marshallprogramma geeft in Europa de aanzet tot economische opbloei. In Duitsland voltrekt zich het zogenaamde Wirtschaftswunder. Deze week stonden onze oosterburen stil bij de honderdste geboortedag van Ludwig Erhard, de geestelijke vader van dat mirakel. Maar als de Amerikanen niet financieel over de brug waren gekomen, had de voormalige bondskanselier waarschijnlijk nooit die rol kunnen spelen.

Nederland begint eveneens aan een periode van grote welvaart. Afgelopen Prinsjesdag merkte koningin Beatrix in de Troonrede erover op: „Volgend jaar is het een halve eeuw geleden dat met de aankondiging van het Marshallplan de kiem werd gelegd voor Europese samenwerking. Door prioriteit te geven aan wederopbouw werd het toen mogelijk ons beproefde land op te stuwen naar een hoog peil van welvaart. Met het herstel van onze economie, waaraan door zovelen is bijgedragen, is de basis gelegd voor de opbouw van een harmonieuze samenleving. Laten we inspiratie putten uit de naoorlogse ervaring en opnieuw investeren in de toekomst”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 8 februari 1997

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

Een dollarstroom naar Europa

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 8 februari 1997

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

PDF Bekijken