Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Pingpongen rond de moskee

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Pingpongen rond de moskee

Prof. Van Koningsveld: Islamitisch centrum kent breed scala van activiteiten

6 minuten leestijd

Het islamitisch centrum is steeds meer een bekend verschijnsel in de westerse samenleving, ook in Nederland. Het is een brandpunt van een breed scala van activiteiten die rondom de moskee uitgeoefend worden. Gemeentelijke subsidies aan moskeeën ondersteunen niet de religieuze handelingen van de moskee, maar de sociaal-culturele activiteiten die daarin plaatshebben, aldus prof. dr. P. S. van Koningsveld, islamoloog aan de Universiteit Leiden.

„De moskee is primair een gebedsruimte waar de islamitische eredienst wordt gehouden. Die is vijf keer per dag geopend en bovendien de hele vrijdagmiddag. Daaromheen hebben allerlei activiteiten plaats. Je ziet in Europa en Amerika de laatste tijd steeds meer een ontwikkeling dat de moskee ingebed wordt in een zogeheten islamitisch centrum. Dat is typerend voor de moslims die leven in een diaspora en migratiesituatie, dat wil zeggen in die landen waar de islam een minderheidspositie heeft”.

In het land van herkomst zijn voor de nevenactiviteiten ruimschoots allerlei voorzieningen, maar in Nederland, een niet-islamitisch land, is dat niet het geval, aldus prof Van Koningsveld. De functie van de moskee in Turkije en Marokko is geheel anders. „Daar heeft de moskee een specifiek religieuze functie, waar moslims heus niet gaan pingpongen of kaarten. In dat land zijn alle voorzieningen afzonderlijk beschikbaar. Als je deze activiteiten voor moslims in Nederland gaat opzetten, ligt het voor de hand dat je het in één pakket doet”.

Activiteiten

Rond de moskee groeperen zich dus allerlei activiteiten, waardoor de moskee een onderdeel van een cultureel en islamitisch centrum wordt. „Daar vinden gemeenschappelijke activiteiten plaats, variërend van naailes en pingpongen tot het geven van catechisatie. Soms is er ook een woonruimte van de imam. Een islamitisch centrum heeft vooral het karakter gekregen van een ontmoetingscentrum, dat intussen een enorme groei van functies kent”.

Het voornaamste motief om een centrum op te zetten, is niet de nauwe binding tussen kerk en staat, maar het economische motief, zo vat prof. Van Koningsveld samen. „Een islamitisch centrum heeft een multifunctionele dimensie. Het is ook een centrum dat zichzelf moet kunnen bedruipen. De activiteiten brengen inkomsten binnen die nodig zijn voor het reilen en zeilen van het centrum. In zo’n gebouw gebeurt van alles, maar dat heeft niet primair te maken met het samenvallen van religieuze en burgerlijke functies. Het komt vooral voort uit praktische behoefte”.

Subsidie

Wat betreft de subsidies benadrukt prof. Van Koningsveld dat in Nederland op geen enkele manier subsidie wordt gegeven aan religieuze activiteiten. „Het is onmogelijk in ons land een ruimte voor religieuze doeleinden te subsidiëren. Dat ligt anders voor sociaal-culturele activiteiten. Die komen wel in aanmerking voor gemeentelijke subsidie”.

„Dat geld komt dan indirect ten goede aan de exploitatie van het moskeegebouw. Op deze wijze krijgt het islamitisch centrum subsidie om een functie bij de gebedsruimte van de grond te tillen. Dus niet voor het onderhoud van de moskee als centrum van de eredienst of ten behoeve van catechisatie aan kinderen of van het salaris van de imam”.

Nestgeur

In Nederland worden sociale en culturele activiteiten ook als zodanig erkend wanneer zij op confessionele grondslag zijn gegrond, aldus de Leidse islamoloog. Hoe islamitisch zijn dan deze activiteiten in een moskee? Dat varieert volgens Van Koningsveld per plaats.

„Wat je wel ziet gebeuren, is dat er een sfeer gecreëerd wordt met mensen van dezelfde nestgeur. Er vindt een klein stukje verzuiling plaats. Moslims doen ten behoeve van hun islamitisch centrum ook een poging om uit de ruif van gemeentelijke subsidies te eten. Dat zie je niet alleen bij moskeeën, maar ook bij kerkgebouwen die geëxploiteerd worden voor allerlei doeleinden. Ook deze gebouwen organiseren activteiten om de kosten te bestrijden”.

Alleen grote centra

In Nederland zijn er zo’n 400 gebouwen of gebouwtjes die voor de buitenwacht moskee heten maar bij nader inzien niet voldoen aan de beschrijving van prof Van Koningsveld. „Veel van de kleine gebouwtjes zijn alleen gebedsruimten. Er zijn geen imams aan verbonden. Alleen als er een vaste imam aanwezig is, kun je een gebedsruimte een moskee noemen. En alleen de grote centra hebben de genoemde nevenactiviteiten”.

De verhouding tussen moskeeën en gebedsruimten is ongeveer fiftyfifty. De Turkse moskeeën vormen daarbij de meerderheid. Meer dan de helft van de Turkse imams wordt door de regering aangesteld en is in feite staatsambtenaar. Turkije kent een relatieve scheiding tussen godsdienst en staat, een richting die tendeert naar secularisme.

Prof. Van Koningsveld kan niet zeggen dat de ‘secularistische’ islam in Turkije zorgt voor een secularisatie van de islam in Nederland. Hij vergelijkt de islam met de kerken in Nederland. Globaal gezien bestaan daarin drie groepen: trouwe kerkgangers, rand- en buitenkerkelijken.

Er zijn geen cijfers over het moskeebezoek in dit opzicht, maar het aantal trouwe moskeegangers wordt geschat op ongeveer 25 procent. Een groot gedeelte bezoekt slechts een of twee keer per jaar de moskee -op hoogtijdagen- zoals christenen dat doen met Kerst of Pasen.

Markt verzadigd

Prof Van Koningsveld verwacht voor de toekomst geen belangrijke groei meer van het aantal moskeeën en gebedsruimten. Datzelfde geldt voor de islamitische scholen. „Het proces van institutionalisering van de Nederlandse islam is grotendeels voltooid. We kunnen zeggen dat het huidige aantal moskeeën en gebedsruimten voorziet in de behoefte”.

De functie van de moskee zal in sociale en culturele zin iets toenemen omdat de faciliteiten nog niet optimaal zijn. In ieder geval zijn er nog vrij veel moskeeën. Ook zal de functie van imam veranderen. „De imam krijgt steeds meer een pastorale functie, iemand die niet alleen voorgaat en de dienst in de moskee leidt, maar ook catechisatie geeft, aan counseling doet, zieken bezoekt. Een imam is een geestelijke ambtsdrager en juridisch en sociaal is hij een figuur op gelijk niveau als zijn collega uit de andere godsdienst”.

Niet laatste woord

De islamoloog kan niet zeggen dat de secularisatie van de samenleving het laatste woord heeft. Hij gelooft zeker niet in de ontwikkeling dat het aantal kerkgangers kleiner en dat van de moskeebezoekers groter zal worden.

„Ik behoor niet tot degenen die steeds maar zeggen: het gaat steeds meer naar beneden. In de Marokkaanse stad Casablanca bezoekt nog geen 4 procent op vrijdagmiddag de moskee, nota bene in zo’n islamitische stad. Het overgrote deel van de moslims in Nederland stuurt zijn kinderen naar gewone scholen. Slechts 4 tot 5 procent van de islamitische kinderen zit op een ‘eigen’ basischool”.

Tegenbeweging

Prof Van Koningsveld ziet echter tegelijkertijd een tegenbeweging bij jongeren die nadrukkelijk aansluiting zoekt bij de godsdienst, soms vanwege problemen in de migratiesituatie. Een orthodoxe richting binnen de Turkse islam, Milli Görüs, kent veel jongerenorganisaties die een bloeiend verenigingsleven hebben, ook in België en Duitsland. „Kortom, er is duidelijk een tegenstroom en zelfs sprake van een herleving van de islam onder jongeren, vooral sinds de tweede helft van de jaren tachtig. Maar natuurlijk niet over de hele linie. Het probleem is dat moslims niet of slecht georganiseerd zijn. Er is geen landelijk moskeeverband met een duidelijke belijdenis. Elke imam preekt weer anders, zoals dat ook geldt voor de predikanten. De Turkse islam is een zeer veelkleurig mozaïek. Het lijkt wel protestants Nederland!”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 12 april 1997

Reformatorisch Dagblad | 40 Pagina's

Pingpongen rond de moskee

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 12 april 1997

Reformatorisch Dagblad | 40 Pagina's

PDF Bekijken