Bekijk het origineel

Grootsheid van het alledaagse

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Grootsheid van het alledaagse

Vijf eeuwen Nederlandse schilderkunst in vogelvlucht

5 minuten leestijd

Als je tegenwoordig als argeloze kunstliefhebber op zoek bent naar een nieuw boek om je kunstkennis te verrijken, dan is de kans groot dat je verdwaalt in een doolhof van boeken over kunstenaars, kunstvormen, kunststijlen en aanverwante zaken. Als schrijver heb je het al niet veel gemakkelijker. Verzin maar eens een onderwerp waarover nog niet dertig andere werken zijn verschenen. Maar nu is er toch een boek op de markt dat een gat vult In de kunstboekenkast: “Nederlandse schilderkunst; tussen detail en grandeur”.

Wat dit boek in eerste instantie zo bijzonder maakt, is dat het in vogelvlucht vijf eeuwen Nederlandse schilderkunst beschrijft. Geen gemakkelijke klus, want de Nederlandse kunstenaars hebben niet stilgezeten en ook internationaal veel furore gemaakt. En hoe vat je zo veel schilders, kunstwerken en alle invloeden die ertoe leiden dat zo’n werk totstandkomt, in 285 pagina’s samen? Je loopt het risico dat je informatie te weinig diepgang biedt.

Ad van der Blom, Ernest Kurpershoek en Claudia Thunnissen, de schrijvers van “Nederlandse schilderkunst”, zijn zich goed bewust van dat gevaar. „In de eerste plaats is het onderwerp zo omvangrijk dat een beknopt overzichtswerk bij lange na niet alle interessante aspecten kan behandelen”, schrijven ze in de inleiding.

Burgercultuur

Ondanks die neiging tot oppervlakkigheid hebben overzichtboeken als “Neder landse schilderkunst” één groot voordeel. Ze geven een duidelijk overzicht van de ontwikkeling die de schilderkunst door de eeuwen heen heeft doorlopen. Heel terecht hebben de samenstellers zich ten doel gesteld die ontwikkeling te schetsen. Dat blijkt meteen al uit de ondertitel: “Tussen detail en grandeur”.

De ondertitel geeft in vier woorden globaal weer waar het in de Nederlandse schilderkunst om draait: het verschil tussen schilders die de nadruk leggen op het detail en zij die de grootsheid van het onderwerp en het werk belangrijker vonden. Het detaillistische valt vooral op bij de Noord-Nederlandse schilders. Hun kunst vertoont een hang naar het alledaagse. Het gaat hen om een exacte weergave van de werkelijkheid, zoals we duidelijk zien in bijvoorbeeld de kerkinterieurs van Saenredam en de huiselijke doeken van Pieter de Hooch. Veelal zit in deze werken ook een onderliggende moralistische boodschap verscholen. Om die reden wordt deze kunst ook wel cynisch de “Noord-Nederlandse burgercultuur” genoemd.

Daartegenover staan de schilders die zich lieten inspireren door de Zuid-Europese schilderstraditie. Hier is het de grandeur die centraal staat. De schilderijen moesten meestaf uitdrukking geven aan de grootsheid van de opdrachtgever. Een voorbeeld ervan is een van de hoogtepunten van de Nederlandse schildercultuur: “De Nachtwacht” van Rembrandt van Rijn. Hij was een groot bewonderaar van de zestiendeeeuwse Italiaanse schilder Carravaggio, vooral wat zijn licht- en donkerwerking (clair-obscur) betreft.

Buitenlandse invloed

Er schuilt natuurlijk een gevaar in zo’n tweedeling, namelijk dat je er als schrijver van wordt beschuldigd dat je generaliseert. Van der Blom, Kurpershoek en Thunnissen zijn zich hiervan bewust en gaan dan ook verder dan het enigszins arbitraire verschil tussen detail en grandeur. Ze voegen toe dat het wellicht beter is de Nederlandse schilderkunst te karakteriseren als een kunst die openstaat voor de invloeden van andere culturen.

De eeuwenoude Nederlandse handelstraditie zorgde immers voor een open houding ten opzichte van het buitenland. Ook in de kunst, bij uitstek een weerspiegeling van de maatschappij, drong die houding door. “Nederlandse schilderkunst” laat keer op keer zien hoe in de loop van de geschiedenis de Nederlandse schoonheidsidealen veranderden door wat men in het buitenland mooi vond.

“Nederlandse schilderkunst” legt veel nadruk op deze invloeden: het buitenland. politiek, persoonlijke inbreng of die van opdrachtgevers. Veel werken komen zo in een historisch perspectief te staan. Er wordt bijvoorbeeld uitgelegd hoe de Eerste en de Tweede Wereldoorlog invloed hebben gehad op het gevoel van nationalisme, dat vervolgens doorsijpelde in de kunst. Zo is er in de kunstwereld van kort na de bevrijding in 1945 een hang te zien naar vernieuwing, vooral bij de kunstenaars binnen de Cobra-groep (Appel, CornellIe).

Actualiteit

Veel kunsthistorici zouden het daarbij hebben gelaten. Maar de schrijvers van “Nederlandse schilderkunst” durven het aan ook de ontwikkelingen na de jaren zestig op te nemen. Zoals de Beeldende Kunstenaars Regeling (BKR), die kunstenaars de financiële vrijheid gaf om ook in hun kunst vrij te zijn. Of de rebelse invloed van de kraakbeweging in de jaren tachtig.

Het zijn deze verhalen die het boek actueel en interessant maken, maar ook het toegankelijke taalgebruik. Al te veel kunstboeken zijn wollig en omslachtig. Van der Blom, Kurpershoek en Thunnissen hebben ervoor gekozen hun boek zo begrijpelijk mogelijk te maken. En omdat kunstgeschiedenis nu eenmaal haar eigen jargon kent en dat nauwelijks te omzeilen valt, is er achter in het boek een begrippenlijst opgenomen.

“Nederlandse schilderkunsjt” is niet het enige boek over de kunstgeschiedenis van de Lage Landen. Maar wat toegankelijkheid en actualiteit betreft heeft het weinig gelijken.

N.av. “Nederlandse schilderkunst; tussen detail en grandeur”, door Ad van der Blom, Ernest Kurpershoek en Claudia Thunnissen; uitg. Atrium, Alphen aan den Rijn, 1997; ISBN 9061137721; 304 blz.; ƒ49, 95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 25 juli 1997

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Grootsheid van het alledaagse

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 25 juli 1997

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken