Bekijk het origineel

De meesters van Stad en Ommelanden

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

De meesters van Stad en Ommelanden

Kunstwerken uit Gouden Eeuw van Groningen terug in het land van herkomst

5 minuten leestijd

Hermannus CoUenius, Albert Meijer, Jan de Rijk, Arp Schnitger en Rombout Verhulst. Het zijn de namen van meesters die Groningen een gouden eeuw bezorgd hebben. De zomermanifestatie “Gouden Eeuw in Groningen” richt op grootse wijze de schijnwerpers op een rijke periode in de kunstgeschiedenis van het Noorden. /

OncLer de Gouden Eeuw verstaan de samenstellers van de manifestatie niet -zoals gangbaar- de zeventiende ttuw, maar de culturele bloeiperiode die Groningen aan het eind van de zeventiende en het begin van de achttiende eeuw meemaakte. Welvarende borgbewoners verstrekten royaal kunstopdrachten aan hun favorieten. De schilder Hermannus Collenius (16501723) was toentertijd stellig de centrale figuur in de Groninger kunstwereld. Hij domineert dan ook de culturele manifestatie die deze zomer in de provincie plaatsheeft.

Collenius’ naam is een afgeleide van KoUum, de Friese plaats waar hij als zoon van een goudsmid ter wereld kwam. Als zestienjarige verliet hij KoUum en ging naar Amsterdam. Het is mogelijk dat hij in zijn Amsterdamse tijd een reis naar Italië heeft gemaakt. Zijn kennis van Italiaanse kunst werd zo hoog ingeschat dat hij samen met enkele andere schilders de aangewezen persoon was om voor een notaris de authenticiteit van Italiaanse schilderijen te bepalen.

Plafond uit New York

Rond 1608 woonde Collenius bij Nienoord (Leek) om daar voor een rijke borgheer te werken. Hij schilderde verscheidene panelen en portretten. Bewaard zijn drie wanden uit de danszaal met voorstellingen uit de Grieks-Romeinse wereld. Vervolgens trok hij naar de stad Groningen. Hier vervaardigde hij voor het stadsbestuur drie allegorische werken, die steeds in het provinciehuis hangen.

Zijn allegorieën maakten goede reclame voor de schilder. In meer huizen in de stad mocht hij grote schilderingen aanbrengen. Het “Huis met de Dertien Tempels” -genoemd naar zijn gotische opbouw met dertien, stenen zuiltjes- in de Oude Boteringestraat bevatte een hele CoUenius-kamer. Het huis staat er nog steeds, maar de bewuste kamer werd in het begin van deze eeuw ontmanteld en de schilderingen zijn naar Amerika verkocht. Het is de samenstellers van de manifestatie gelukt vier wandschilderingen en het plafond terug te vinden en voor deze gelegenheid uit New York naar Groningen te halen.

Talloze Groninger stadspatriciërs en jonkers zijn door Collenius op doek gezet. Het zijn zwierige portretten van rijke en voorname mensen. Om de geportretteerden extra allure te geven, fantaseerde Collenius de kleding en achtergrond erbij. Aan het eind van de zeventiende en in het begin van de achttiende eeuw was Collenius dé schilder van Groningen. Het zullen echter vooral de door hem vervaardigde historiestukken zijn geweest die hem deze waardering hebben bezorgd. Een schilder van historiestukken werd in de late zeventiende eeuw immers als voornaamste onder zijn vakgenoten beschouwd van wege zijn kennelijke kennis van de klassieke geschiedenis.

Als voornaam schilder kon de protestant Collenius, kleinzoon van een predikant, opdrachten krijgen vanuit rooms-katholieke kringen. Hij schilderde een “Maria tenhemelopneming” en maakte een soort altaarstuk voor de in 1704 opgerichte “Broederschap van de zalige dood”. Het Groninger Museum bewaart het grote middenpaneel met een sterfscène. De zijen bovenpanelen zijn slechts bekend van andere afbeeldingen.

Barok

Collenius past in de barokke smaak van destijds. Zijn werk is groots en kleurrijk. Als voornaamste schilder van zijn tijd krijgt hij terecht grote aandacht op de Groninger kunstmanifestatie. Aanleiding voor de manifestatie vormde de voltooiing van een monografie van Hermannus Collenius door Freek J. Veldman, conservator van de Menkemaborg en de borg Verhildersum. Veldman heeft ruim twintig jaar onderzoek gedaan naar de tot nu toe zo onbekende Collenius.

Collenius’ tijd was echter ook een bloeitijd voor talloze andere kunstenaars en ambachtslieden, die de manifestatie eveneens voor het voetlicht haalt. Het Groninger Museum toont behalve Collenius’ historische en allegorische stukken ook werken van andere schilders, zoals Wolff, Symons en Van Grevenbroeck, beeldhouwers en zilversmeden. Samenwerking tussen de diverse métiers blijkt bijvoorbeeld op de Menkemaborg, waar schilderingen van Collenius zijn opgenomen in fraaie schouwen ontworpen door Albert Meijer(l6451722) met beeldhouwwerk van Jan de Rijk (1661-1738).

Wooncultuur

Het houtsnijwerk, het zilver (waaronder een fraaie collectie avondmaalszilver), de grafmonumenten, tuinen, orgels en exotische objecten die in Groningen te bewonderen zijn, maken duidelijk dat niet alleen de schilderkunst Groningen een gouden eeuw heeft bezorgd. Daarbij mag ook de bouwkunst, die onder meer tot uiting komt in de borgen zelf, niet over het hoofd gezien worden. Tevens is er in het Groninger Museum aandacht besteed aan de trotse wijze waarop het Gronings Ontzet van 1672 gedurende de Gouden Eeuw werd gevierd.

De grootste opzet van de manifestatie “Gouden Eeuw in Groningen” maakt de diversiteit aan kunstuitingen uit die periode duidelijk. De Menkemaborg (Uithuizen), Borg Verhildersum (Leens), Fraeylemaborg (Slochteren), het Nationaal Rijtuigmuseum de Nienoord (Leek), het Groninger Museum en de Stichting Oude Groninger Kerken vormen voor deze gelegenheid een uniek samenwerkingsverband.

De vijf musea tonen een zo compleet mogelijk overzicht van het werk van Collenius. Op de Fraeylemaborg hangen tientallen portretten, op de borg Verhildersum hangen interieurstukken en op de Menkemaborg en de Nienoord zijn schilderingen te zien die Collenius destijds speciaal voor deze borgen heeft geschilderd. De drie Groninger borgen geven door middel van architectuur, interieur en tuinaanleg overigens een mooi beeld van de vroegere wooncultuur van hun bewoners.

Groninger kerken

Veel rijkdom uit de tijd van Collenius bevindt zich in de vele Groninger kerken. Bezoekers kunnen de verschillende kerken met hun (Schnitger-)orgels en andere kunstwerken, zoals het praalgraf gemaakt door Rombout Verhulst in Midwolda, bezichtigen. De diverse exposities worden op bepaalde dagen bovendien nog opgeluisterd met activiteiten zoals concerten, lezingen, historische dansen, openluchtspelen en een kunstmarkt. De zogenaamde Gouden Eeuw Express, een speciale touringcar, maakt de kunstschatten in de borgen van de Ommelanden bereikbaar.

De manifestatie “Gouden Eeuw in Groningen” is tot 14 september op verschillende locaties in de provincie Groningen te zien. Informatie: 0503666555.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 25 juli 1997

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

De meesters van Stad en Ommelanden

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 25 juli 1997

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken