Bekijk het origineel

Computer verstaat stem steeds beter

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Computer verstaat stem steeds beter

Aan veel informatielijnen komt geen telefoniste meer te pas

5 minuten leestijd

LEIDSCHENDAM (ANP) - Mobiele bellers die met hun stem een telefoonnummer kiezen. Een NS-informatielijn waar geen telefoniste aan te pas komt. Na jaren onderzoek en met vallen en opstaan begginnen ze het te leren: computers verstaan wat mensen zeggen. De ergste kinderziektes zyn inmiddels achter de rug, waardoor verdergaande toepassingen in het verschiet liggen.

Al in 1991 introduceerde de Postbank de automatische Koerslijn, die vorig jaar ingrijpend is verbeterd en uitgebreid. Beleggers bellen het speciale nummer (020-4 00 30 30), roepen een beursfonds en krijgen de actuele koers’. Op topdagen voorziet de Koerslijn 16.000 bellers van informatie. Het systeem is razendsnel, maar feilloos is het niet: wie „eeh ... Ahold” zegt, krijgt de koers van Gist-brocades. Het fonds Philips herkent het wel.

Het nummer van de Spoorwegen (070-3 04 04 18) werkt al een stuk beter. De beller hoeft geen korte, afgemeten plaatsnamen te zeggen, maar mag ook een hele zin uitspreken. „Ik wil graag morgen van Rotterdam naar Rijswijk” levert direct een keurig reisadvies op.

In het najaar komt zowel PTT Telecom als Libertel, die nog de laatste hand legt aan de ontwikkeling, met eèn nieuwigheidje voor bezitters van een digitale draadloze telefoon (GSM). De bellers hoeven slechts een vooraf ingeprogrammeerd woord of combinatie van woorden te roepen, en de computer draait het nummer. Vooral bedoeld voor automobilisten, als antwoord op de beschuldiging dat een autotelefoon gevaarlijk is in het verkeer.

KPN Research

Het treininformatiesysteem en het stemgestuurd nummer kiezen van PTT Telecom komen beide uit de koker van KPN Research, de onderzoeksafdehng van Koninklijke PTT Nederland. De software die de spraak herkent wordt elders ingekocht; KPN Research leert de programmatuur Nederlands en stemt die af op de situatie waarin ze gebruikt wordt.

Voor pc-bezitters bestaan al dicteerprogramma’s. Deze vorm van stemherkenning is volgens M. Damhuis, onderzoeker bij KPN Research, niet te vergelijken met de toepassingen die zijn instituut levert. „Wij kijken vooral naar telefoontoepassingen. Het telefoonnet heeft een beperkte bandbreedte, tussen de 300 en 3400 hertz (zeer hoge en lage tonen worden dus niet doorgegeven). Dan heeft de spraakherkenner het al een stuk moeilijker. Bovendien moet je bij veel dicteerprogramma’s nog met korte pauzes tussen de woorden spreken en moet de computer een aantal dagen wennen aan elke nieuwe stem”.

Toepassingen die op de massa zijn gericht, zoals de Koerslijn en de NScomputer, moeten de beller meteen kunnen verstaan. „Voor de treinreis computer is het daarnaast gebruikersvriendelijk als mensen één zin kunnen zeggen. Het alternatief is dat de computer veel vragen moet stellen: vanaf welk station wilt u vertrekken, antwoord, waar wilt u aankomen, antwoord, enzovoort”, legt Damhuis uit. „We hebben heel veel dialogen getest en volledig uitgeschreven. Zo konden we precies bekijken wat mensen zeggen”.

Als bekend is welke woorden de coniputer in ieder geval moet kennen, worden die door een legioen proefpersonen ingesproken. Zo hebben voor de stemgestuurde telefoondienst drieduizend mensen woorden als „instellen” en „voeg toe” geroepen.

Filler

De opzet van de reiscomputer is heel anders dan die van de GSM-dienst. De bellers naar het NS-nuimner gebruiken telkens andere woorden en zinnen. De informatiecomputer weet al welke informatie voor hem van belang is (in onderzoekstaak concepten) en welke hij gerust kan overslaan (opvulling). Damhuis: „De computer weet dat na „van” een plaatsnaam volgt. „Ik wil graag” herkent hij als een “filler””.

De stemgestuurde telefoondienst stuitte op andere hobbels. Iedereen die wel eens mobiel belt, weet dat de kwaUteit van een draagbare telefoon nog niet kan tippen aan het vaste net. Ruis, storingen en achtergrondlawaai zijn voor een menselijke luisteraar hooguit vervelend, maar de stemcomputer kan de woorden nog maar nauwelijks uit elkaar houden.

Daardoor zijn de mogelijkheden veel beperkter. De slechte verstaanbaarheid is een van de redenen waarom een GSM-abonnee aan een maximum van veertig namen is gebonden die hij mag programmeren. „De verwarring wordt groter naarmate het vocabulaire groter wordt”, aldus Damhuis.

KPN Research heeft ook onderzocht met welke apparatuur de GSM-stemsturing het beste werkt en op welke afstand de microfoon moet worden gehouden. Een pop met een luidspreker in de mond heeft eindeloos alle woorden geroepen die de computer moet verstaan. Onderzoekers verplaatsten telkens de GSM-toestel.

Begin

Hoe moeizaam de ontwikkeling van de stemgestuurde GSM en de NS-computer ook verliep, ze vormt nog maar het begin van een hele reeks automatische diensten, voorspelt Damhuis. „De spraakherkenning heeft enkele jaren terug een grote sprong gemaakt door de komst van snelle rekenprocessoren die “real time” (zonder vertraging) werken. Die worden steeds beter”. Instituten voor fundamenteel onderzoek, zoals universiteiten, werken aan stemherkenning via neurale netten, die meer overeenkomsten hebben met de hersenen.

In de Verenigde Staten bestaan in en-kele steden proefprojecten waarbij de diensten van 0900-80 08 (informatie over telefoonnummers) zonder telefonistes werken. Een andere denkbare toepassing is het telefonisch bankieren. Damhuis: „Concrete plannen zijn er nog niet, maar wij experimenteren er al wel mee”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 16 augustus 1997

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Computer verstaat stem steeds beter

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 16 augustus 1997

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken