Bekijk het origineel

De dominees uit grootvaders schrift

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

De dominees uit grootvaders schrift

J. Kuiper verzamelde 25.000 foto’s van predikanten uit deze eeuw

6 minuten leestijd

DRIEBERGEN - Van zün grootvader kr e J. Kuiper uit Driebeien een schrifye met predikantsportretten. Dertien jaar was hij toen. Veertig jaar later is de verzameling uitgegroeid tot ongeveer 25.000 foto’s van twintigste-eeuwse predikanten, onder wie de lOO-jarige ds. J. E. Westertiuis en ds. J. P. KerkhoK Maar ook Iieeft Kuijper een afbeelding van ds. A. H. Couvée, die op Sl-jare leefdjd oveiieed.

„Mijn opa verzamelde foto’s van predikanten uit radiogidsen. Toen in 1926 de eerste radiobode verscheen, was Nederland nog’ een leraarlievend volk. Heel wat mensen verzamelden deze predikantsportretten. Het was toen een rage. Grootvader was wel selectief. Als hij vond dat een predikant voor de radio niet mooi had gesproken, kwam deze niet in zijn verzameling terecht. Via mijn moeder kwam opa’s schriftje in mijn bezit. Dat was in 1956. Dertien jaar oud was ik toen. De eerste foto die ik zelf uit een radiobode knipte, was die van ds. J. Gillebaard uit Zeist. Deze naam sprak vooral mijn moeder aan. Zij had nog bij ds. Gillebaard op catechisatie gezeten. Inmiddels was de dominee wel dertig jaar ouder geworden”.

Wettig bevestigd

De begrafenisondernemer uit Driebergen bakent de grenzen van zijn collectie nauwkeurig af. „Alle wettig geordende predikanten die in de twintigste eeuw een kerk of groep gediend hebben of nog dienen, neem ik op. Dat betekent dus dat ze op 1 januari 1900 of daarna predikant moeten zijn geweest, dienstdoend of emeritus, dat maakt niet uit. Ik ga niet in discussie of de bevestiging helemaal volgens de kerkorde was. In sommige afgescheiden gemeenten bijvoorbeeld zijn wel predikanten door ouderlingen bevestigd. Een godsdienstonderwijzer met preekbevoegdheid krijgt geen plaats in de collectie. Van de hervormde ds. J. D. Heikamp heb ik alleen een foto opgenomen uit de tijd nadat hij in Nieuwleusen tot predikant is bevestigd”.

„Er komen verder alleen foto’s in de verzameling. Schilderijen, pentekeningen en etsen neem ik niet op. Deze geven slechts een impressie van een predikant en vaak nog een te mooie ook. Eens stond ik bij een schilderij van prof. G. C van Niftrik. Toen ik het zag, dacht ik: ‘t Is dat de naam eronder staat... Ook onduidelijke afbeeldingen, gehaald uit gezinsfoto’s, laat ik schieten.

In de tijd voor de Tweede Wereldoorlog was het maken van een foto overigens een heel gebeuren. Nu loopt een fotograaf even de tuin in, zoekt een mooie struik en binnen een paar minuten staat de dominee op de foto. Vroe ger moest een predikant een tijdlang stilstaan voor de camera. Je ziet ze ook bijna allemaal ernstig kijken. Als ik de oude foto’s bekijk, constateer ik dat predikanten vroeger meer waardigheid uitstraalden. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat ze altijd ver van de mensen af stonden. Het waren echter zowel in gelaat als in gewaad echte weleerwaarde heren. Of dit verlies of winst is, laten we maar in het midden”.

8359 dominees

Van een groot aantal predikanten heeft Kuiper inmiddels verscheidene foto’s. „Daarop zie je een dominee vaak verouderen. Soms ook nauwelijks. Toen ds. H. Harkema uit Onstwedde, toen nog student, in mijn verzamehng bladerde, zei hij: Het mooie is dat je bijna alle predikanten ouder ziet worden, behalve mijn vader”.

Intensieve speurtochten in radiogidsen, kerkelijke jaarboeken, kranten en tientallen kerkbodes brachten het aantal foto’s in Kuipers verzameling op zo’n 25.000. Het betreft de afbeeldingen van 8359 predikanten, van wie er nog 3747 in leven zijn. Alle predikanten kregen een plaats in een kaartsysteem. Daarop staan onder andere vermeld de gemeenten die de dominees dienden, plus de datum van intrede en de bevestiger, alsmede informatie over een eventueel geschreven proefschrift en de begraafplaats waar de voorganger zijn laatste rustplaats heeft.

„Het kaartsysteem bevat ook minder aangename informatie, zoals een datum waarop een predikant is afgezet. Als het een leergeschil is, vermeld ik dat. Een tuchtkwestie rond het zevende, of zelfs het zesde, gebod niet. Het is, denk ik, niet goed als bepaalde schandvlekken tot in lengte yan jaren worden genoemd”. Een tijdlang werkte Kuiper mee aan het blad “Kerknieuws”, dat N. Scheps op de markt bracht. „Soms werd daar wel eens wat smalend over geschreven, alsof er vooral onbetekenende berichtjes over predikanten in zouden staan. Toch blijkt juist dit blad een uitstekende bron te zijn voor de zogenaamde kleine kerkgeschiedenis. Heel jammer dat dit blad er niet meer is”. Ook aan “Van Alphens Nieuw Kerkelijk Handboek” werkte Kuiper mee. Redacties van kerkelijke jaarboekjes krijgen wel eens een lijstje met onjuist vemelde gegevens.

Verschrijvingen gaan soms jaren en zelfs generaties lang mee, constateerde Kuiper. Zo zou ds. W. Chr. Hpvius volgens een vooraankondiging op tweede paasdag van het jaar 1961 in zijn eerste gemeente Nieuw-Lekkerland worden bevestigd. “Van Alphen” heeft jarenlang als datum de zondag daarvóór opgegeven. Ook het nieuwe hervormde jaarboek heeft weer de onjuiste datum. Dan schiet er niets anders over dan de dominee zelf op te bellen. Ds. Hovius reageerde verrast. Een andere predikant zei in een dergelijk geval: „Wat kan inij een precieze datum schelen”. „ Ja maar dominee”, hield ik aan, „als u nog eens jubileert, is het belangrijk”. „Ik jubileer niet”, zei hij. Dan houdt alles op.

Voorzichtig

De verzamehng van Kuiper telt vele duizenden foto’s. Toch zullen er ook manco’s zijn. „Je zult altijd wel foto’s blijven missen. Sommige predikanten waren er pertinent op tegen om op de foto te gaan. Van een van de huidige oud gereformeerde predikanten heb ik ook nog geen portret. Soms loop je op een verrassende wijze tegen een onbekende afbeelding aan. Dit gebeurt vooral in herdenkingsboekjes van plaatselijke kerken.

Ik kom ook foto’s op het spoor waarvan de familie niets weet. Dan ben ik heel voorzichtig om zo’n afbeelding voor pubhcatie uit te lenen. Soms komen foto’s uit privé-verzamelingen via via in een boek te staan. Dat kan pijnlijk zijn. Een andere keer willen faniilieleden pertinent geen publicatie toestaan. Daar houd ik me aan. Een uitzondering zijn foto’s die al eens geplaatst zijn. Bijvoorbeeld die van de vrije predikant H. Siegers, die ooit in een radiogids verscheen. Dan voel ik me vrij om die voor publicatie af te staan”.

De hobby van Kuiper is breder dan het verzamelen van foto’s van predikanten uit de twintigste eeuw met de bijgehorende gegevens. Hij stelde ook de naamlijsten samen van alle predikanten die na de Reformatie gediend hebben, beginnend bij Aagtekerke en eindigend bij Zijpe.

Kuiper noteert de gegevens per predikantsplaats. Dat levert soms schrijnende informatie op. In één oogopslag zien we dat de predikant P. Zandt in Delft vyerd opgevolgd door H. P. Brandt, politiek gezien bepaald geen geestverwant. Ook blijkt uit de lijsten dat in steden een groot aantal predikantsplaatsen niet meer is vervuld of dat er hele gemeenten zijn verdwenen. Nederland is niet zo’n leraarlievend volk meer als hetin 1926 was. Anders gezegd: Nederland is geen christelijke natie meer.

Dit is de zesde aflevering van een zevendelige serie over kerkelijke verzamelaars. Volgende week donderdag het laatste deel: “De domtoren is één meter tien hoog”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 21 augustus 1997

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

De dominees uit grootvaders schrift

Bekijk de hele uitgave van donderdag 21 augustus 1997

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken