Bekijk het origineel

De welluidende taal van de kerk

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

De welluidende taal van de kerk

Jan Kuipers: In reformatorische kringen is luidklok vaak sluitpost

6 minuten leestijd

STEENWIJK - De kerk heeft een welluidende boodschap en dat mag ze ook naar omstanders laten horen, vindt Jan Kuipers uit Steenwijk. Een luidklok moet geen sluitpost zijn op de begroting. Kuipers voert een adviesbureau voor de aanschaf of restauratie van klokken en torenuurwerken.

Op het gebied van luidklokken zijn er in ons land nauwelijks deskundigen, constateert Jan Kuipers. „Kerkenraden zijn bij de aanschaf of het herstel van een klok vaak overgeleverd aan een installateur. Die zoekt een oplossing die financieel aantrekkelijk is, maar die niet altijd recht doet aan de authentieke waarde van een klok. Je komt de gekste dingen fègen. Zo hoort in een klok een smeedijzeren klepel. Dat geeft een eigen geluid. Maar soms hangt in zo’n klok een goedkoop alternatief. Als het maar klappen geeft, is dan de gedachte”.

Geen looppad

Ook onder architecten stuit Kuipers op gebrek aan kennis van luidklokken. „Bij de bouw van een kerk moet de architect goed rekening houden met de veiligheid rond de klokkentoren. Het luiden van een klok gaat gepaard met heel wat geweld. Dan moet je geen looppad onder de klok aanleggen, of een parkeerplaats rond de toren.

Soms maken architecten duidelijke missers. Ik weet zelfs van klokken die niet kunnen luiden. Reden: de klok slaat tegen het dak aan. Dan denk ik: Is hier nog nagedacht? Het onderhoud van een klok is bij architecten vaak een vergeten post. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat je voor het onderhoud een complete hoogwerker nodig hebt, omdat je anders niet bij de klok kunt? Als kind luisterde de Fries al geïnteresseerd naar luidende kerkklokken. „Ik las ook regelmatig over de schade die de Tweede Wereldoorlog heeft aangericht aan het Nederlandse klokkenbestand. Tijdens de invordering in 1943 hielden de Duitsers heel grondig huis. Talloze oude klokken gingen naar de smelterij. Alleen als er weinig brons aan een klok zat, bleef deze hangen om dienst te doen als alarmklok”.

Ook de twee klokken van Steenwijkerwold, waar Kuipers een tijdlang heeft gewoond, werden in de ooriogsjaren gestolen. Een ervan is later teruggevonden. Kuipers bood de kerkvoogdij aan om uit te zien naar een tweede exemplaar. „Dat werd een hele speurtocht. Het is belangrijk dat de klank van de twee klokken bij elkaar past”. Inmiddels hangen er weer twee klokken in Steenwijkerwold.

De Steenwijkse adviseur probeert ook zo veel mogelijk na te gaan of luidklokken van kerken die onder de slopershamer gaan een bestemming krijgen. „Vaak is het de moeite waard om de betere exemplaren naar elders te verslepen. Anders leveren zij Op zijn hoogst de schrootprijs op”. Op dit moment loopt er een aanvraag voor twee klokken voor een Oekraïens kerkgebouw.

Scheuren

Ruim twintig jaar geleden kreeg Kuipers een verzoek om plaats te nemen in het bestuur van de Stichting Restauratie Hulpfonds Klokkestoelen. Als technisch adviseur van de stichting kwamen hem sindsdien vele klokken onder ogen. Op die manier deed Kuipers veel praktijkervaring op, die hij voor nieuwe restauratieprojecten gebruikt. Een opleiding voor zijn vak is er niet.

Als voorbeeld waar een reparatie niet goed is uitgevoerd, noemt de Steenwijker het Friese dorp Donkerbroek. „De kroonarmen waarmee de klok aan de balk hangt, zijn bijna doorgesleten. Gelukkig is er nu een restauratieplan. Ook de rooms-katholieke kerk van Tilligte zat met versleten ophangpunten van een klok. In het verleden waren daarvoor in de plaats ijzeren ophangpunten bevestigd. Die gingen roesten en dus uitzetten. Gevolg: grote scheuren in de klok zelf.

Soms laat een restauratie lang op zich wachten. In het Friese Wirdum hangt al vele jaren een kapotgeslagen klok in de kerktoren. Het beroemde exemplaar dateert uit de veertiende eeuw. „Niemand weet meer hoe deze klok klinkt. De klepel heeft namelijk een scheur van tachtig centimeter in het bronzen gevaarte geslagen. Overal kun je lezen dat de klok kapot is, maar niemand doet er wat aan. Tien jaar geleden is de kerktoren gerestaureerd. Dan kun je gemakkelijk een klok eruit halen, maar orn een of andere reden is het niet gebeurd. Gelukkig wordt er nu aan gewerkt om de klok haar stem weer terug te geven”.

Filosoferen

Als een kerkenraad advies inwint, gaan er vaak weken overheen voordat een concreet plan op tafel komt. „Al die tijd loop ik geregeld te filosoferen hoe ik een probleem het beste kan aanpakken. Ik kan nauwelijks overleg voeren. Mijn werk is tamelijk uniek”. Kuipers beschouwt zijn restauratievoorstellen als praatstukken. „Ik zet geen dwingende lijnen uit, maar probeer kerkenraden op het juiste spoor te zetten”.

Het dichtstbijzijnde bedrijf dat professioneel klokken restaureert, bevindt zich in Zuid-Duitsland. Daar weten ze raad met een klok met scheuren. De klok wordt na een voorbewerking verhit tot een temperatuur van ruim 400 graden. Vervolgens last het bedrijf de scheur met vloeibaar brons. De precieze details van de reparatie kan Jan Kuipers niet vertellen. „Dat is geheim”.

De adviseur uit Steenwijk vindt het „heel triest” als kerken hun klok nietmeer mogen luiden om reden van geluidsoveriast. „Ach, wat scheelt dat, die vijf minuten op een zondagmorgen? Dergelijke argumenten storen mij echt. Als kerk kom je zo in een hoek te staan. Sportlawaai en muziek uit disco’s veroorzaken veel meer overlast dan het luiden van een klok”.

Rustig gebeier

Het valt Kuipers op dat in de gereformeerde gezindte een luidklok geen ho ge prioriteit heeft. „Mijn overtuiging is dat een kerk een of meer klokken hoort te hebben. Dat baseer ik op Numeri 10 vers 1 tot 10. Het volk Israël moest in de woestijn twee zilveren trompetten maken om de vergadering samen te kunnen roepen. Dit geldt nog steeds. De kerk moet van zich laten horen en niet op een pietluttige manier. Kerkenraden willen soms een kleine klok. Dat staat bescheiden, vinden ze. Maar de snelle harde slag van een kleine klok is veel irritanter dan het rustig gebeier van een grote luidklok. Ook bij een modem kerkgebouw zal dat echt niet misstaan.

Een luidklok mag geen sluitpost op de begroting worden. Als de kerk ervan overtuigd is dat de prediking van het Evangelie waarde heeft, moet zij ook van zich laten horen”.

Dit is het negende deel in de serie “De kerk als klant”. Volgende week dinsdag het laatste deel: “Onderhoud voorkomt restauratie”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 26 augustus 1997

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

De welluidende taal van de kerk

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 26 augustus 1997

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken