Bekijk het origineel

Stemmen zonder alternatief

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Stemmen zonder alternatief

Noren kiezen op 15 september nieuw parlement

6 minuten leestijd

APELDOORN - De parlementsverkiezingen in Noorwegen staan voor de boeg. De regerende Arbeiderspartij staat er in de peilingen slecht voor. Een alternatief is nauwelijks voorhanden. Voor de Conservatieven lopen weinig mensen warm. De uiterst rechtse Vooruitgangspartij staat er wél goed voor, maar wordt als paria gemeden. Drie centrumrechtse partijen die hebben aangekondigd een coalitie te willen vormen -Centrum Partij, christen-democraten, liberalenkunnen electoraal nauwelijks een vuist maken.

rtemier Thorbj0m Jagland heeft bekendgemaakt dat zijn minderheidsregering zal aftreden als zijn partij bij de verkiezingen een slechter resultaat behaalt dan vier jaar geleden. Zijn voorgangster, de populaire Gro Harlem Brundtland, waagde toen dezelfde riskante stap. Of het de premier zal lukken, valt nog te bezien. Jagland mist ten enenmale de kwaliteiten die Brundtland tot een ware ‘verkiezingsmachine’ maakten.

Sinds de machtsoverdracht van Brundtland aan Jagland, vorig jaar oktober, is de steun voor de sociaaldemocraten teruggelopen. Jagland voert een sober beleid, dat erop is gericht oververhitting van de economie te voorkomen. Ondanks de stabiele economie en de overvloedige olie-inkomsten weigert de regering de sociale uitgaven op een hoger en de lasten voor de burger op een lager plan te brengen. Een aanzienlijk deel van het kiezerspubliek kan daarvan het nut niet helemaal inzien.

De Noorse pers publiceert een stortvloed aan peilingen. De uitkomsten wijzen overwegend in dezelfde richting. De sociaal-democraten staan op verlies. Tegenover de 36,9 procent van de stemmen bij de vorige van 1993 staat 30 procent van de stemmen bij de komende verkiezingen van 15 september. Jagland zit op hete kolen. Sinds de jaren twintig is een dergelijk resultaat niet meer voorgekomen.

Vorige week berichtten twee Noorse kranten dat Jagland in de jaren zeventig en tachtig contacten had gehad met de Russische geheime dienst KGB. Hoewel de dagbladen niet suggereerden dat de contacten illegaal waren -het hoofd van de Noorse inlichtingendienst bevestigde dat- kwam het bericht op een electoraal bezien ongelukkig tijdstip. Jagland, die destijds de jeugdorganisatie van de sociaal-democraten leidde, heeft de contacten toegegeven. „Het was in die tijd de politiek van de Arbeiderspartij de best mogelijke informatie te geven over de politieke situatie in Noorwegen, zodat de SowjetUnie die niet verkeerd zou kunnen begrijpen”, aldus Jagland, die van de KGB de codenaam “Juri” had gekregen.

Breuklijn

De Arbeiderspartij draagt de electorale problemen niet alleen. Ook de conservatieven, jarenlang tegenspelers van de sociaal-democraten, dreigen met een geschatte 14 procent van de stemmen in hèt politieke niemandsland te geraken. Eerder dit jaar wees een peiling uit dat slechts eenderde van de Noren Jan Petersen wist aan te wijzen als leider van de conservatieven. Zelfs binnen zijn eigen partij moest 20 procent van de ondervraagden het antwoord schuldig blijven.

Minstens zo pijnlijk voor de saaie Petersen is dat 40 procent van de conservatieven in de leider van de christen-democraten, Kjell Magne Bondevik, een betere premier ziet dan in de eigen politiek leider. De vijftiger Bondevik is een handige tacticus die zelden op een misstap valt te betrappen.

De conservatieven dreigen uit de boot te vallen. Een coalitie tussen de conservatieven en de Centrum Partij is momenteel een weinig reële optie. De Centrum Partij is sinds de coalitie met de conservatieven in 1990 uiteenviel naar links opgeschoven. Het alternatief is een centrumrechtse coalitie van de Centrum Partij, de christen-democraten en de liberalen.

In feite is rechts onderling hopeloos verdeeld. Bovendien lijkt de voor een coalitie noodzakelijke steun van de kiezers voorlopig bedroevend laag. Een parlementaire meerderheid in de 165 zetels van de StoTting zit er niet in. Maar de genoemde centrum rechtse samenwerking zou volgens de peilingen zelfs op nog geen 15 procent van de stemmen kunnen rekenen. Los daarvan loopt er een breuklijp tussen de Centrum Partij en de twee andere coalitiegenoten.

Politiek leidster vart de Centrum Partij is Anne Enger Lahnstein. Zij is de ongekroonde koningin van het Noorse verzet tegen de Europese Unie. Na het “nee” in het referendum van 1994 bleef Noorwegen voor de tweede keer buiten staan een referendum in 1972 had tot hetzelfde uitkomst geleid.

Martelaar

Maar om de handelsbelangen veilig te stellen, trad Noorwegen wel toe tot de Europese Economische Zone (EEZ). En daar ligt een lastige hobbel voor de veronderstelde centrumrechtse coalitie die de sociaaldemocraten zou moeten opvolgen. Want waar de liberalen en de christen-democraten voorstanders van het handelsverdrag zijn, staat de Cen trum Partij op zijn minst sceptisch tegenover de EEZ.

Omdat het land geen lid is van de Europese Unie, heeft het bij de beslissingen in Brussel uiteindelijk geen vinger in de pap. Maar door het EEZ-lidmaatschap moet Oslo in de praktijk veel ‘Europese’ wetgeving slikken. „Het is alsof je bevelen krijgt van een landheer”, brengt politiek waarnemer Henry Henriksen de visie van critici van de EEZ onder woorden. De Centrum Partij heeft al gedreigd met een toekomstig veto op EEZ-beslissingen die de partij onjuist lijken. Vooralsnog is dit dreigement vooral een papieren tijger.

Van al deze onvrede profiteert de Vooruitgangspartij. Onder leiding van de charismatische veteraan Carl I. Hagen stevent de uiterst rechtse partij op misschien wel 20 procent van de steinmen af Dat is heel wat meer dan de 6,3 procent die de verkiezingen van 1993 opleverden. Maar de overige partijen wijzen eensgezind een coalitie met de Vooruitgangspartij af

Hagen probeert kiezers te trekken met een programma dat minder rechts en meer populistisch -lagere belastingen én hogere uitkeringen is dan dat van de vorige keer. Politieke waarnemers menen dat Hagens partij vooral mensen trekt op basis van vreemdelingenhaat. Premier Jagland heeft Hagen tot vijand nunmier 1 verklaard gedurende de verkiezingscampagne. Maar volgens verkiezingsexpert dr. Henry Valen vergroot dat juist de kans voor Hagen zichzelf als politiek martelaar te afficheren.

Met de verkiezingen in gedachten presenteerde de regering-Jagland onlangs het plan “Het Noorse huis anno 2000”. Dit -door behulpzame opponenten al voor de oplevering zwart geschilderde- huis heeft vier muren. Zaken en industrie leveren de bouwstenen voor de eerste muur, onderwijs en cultuur voor de tweede. Welzijn is de derde muur, buitenlandse politiek en veiligheid vormen de vierde.

Duizelingwekkend

“Het Noorse Huis” van de volgende eeuw moet ouderen betere medische zorg bieden. Ook de huisvesting van de uitdijende groep gepensioneerden, die vaak te wensen overlaat, krijgt aandacht, belooft de regering. Verder moeten volwassenen de kans krijgen gedurende hun werkzame leven cursussen te volgen om bij te blijven. En voor alle jonge Noortjes moet een plaats in een dagopvangcentrum beschikbaar zijn, wanneer de ouders dat willen.

De minister van nationale planning en coördinatie, Bendik Rugaas, lanceerde in het kader van “Het Noorse Huis” een ambitieus plan om de almaar stijgende overheidsuitgaven, zoals pensioenuitkeringen, in de toekomst te waarborgen. In een rapport formuleerde de minister de verwachting dat de Noorse economie komende jaren zal groeien, de welvaart zal toenemen en de werkloosheid zal dalen.

Ook de inkomsten van de staat blijven toenemen, en wel voor een groot deel vanwege de winstgevende oliesector. Het rapport stelt voor een deel van de opbrengst in een fonds te storten. Over een paar jaar zou de omvang van het fonds tussen een

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 27 augustus 1997

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Stemmen zonder alternatief

Bekijk de hele uitgave van woensdag 27 augustus 1997

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken