Bekijk het origineel

Westerse concurrentieslag om Iran

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Westerse concurrentieslag om Iran

VS streven ten koste van Europa naar exclusieve invloed in de Golfregio

7 minuten leestijd

KEULEN - Een nieuwe president, een nieuwe roering in Teheran. Binnen- én buitenlandse hoop, verwachtingen van een mflder politiek klimaat in de I mitische Republiek Iran. Soms kans op een dooi in de diepvriesrelatie tussen Amerikanen en Perzen? Soms mceUjkheden de huidige diplomatieke impasse tussen Europese Unie (EU) en Iran te dooriireken? We legden deze vragen gisteren voor aan insider Navid Kermani, Iraans staatsburger op Duitse bodem.

Hoe kun je van een Iraanse politieke ommekeer spreken, wanneer de States aldaar nog immer de “grote satan” heten? Daarom stelt Washington zich vooralsnog zeer terughoudend op tegenover de jongste politieke mutaties in Teheran, informeren waarnemers aan de overzijde van de Atlantische Oceaan.

Gaan de VS inderdaad nog onverkort door voor dé vijand voor de regerende moUahs? „Die uitdrukking is tot op heden noch door president Khatami, noch door een van zijn ministers gebezigd”, informeert Kermani. „Ik heb inmiddels veel redevoeringen van Khatami onder ogen gehad, maar nergens rept hij over de “grote satan” wanneer de VS ter sprake komen. En die gewraakte benaming “grote satan” behoort toch tot het standaardvocabulair in Iran”.

Irans officiële revolutieleider, Khamenei, blijft overigens wel harde woorden aan Amerika’s adres richten: ‘s lands grote vijand. „Feit is dat president Khatami zelf een andere toon aanslaat tegen het Westen”, brengt de analist uit Keulen in.

Veel Amerikanen zien Iran onveranderd als een „schurkenstaat”. Het aantreden van de gematigde Khatami en zijn kabinet ten spijt. „Die beeldvorming vloeit eenvoudig voort uit de geschiedenis van de specifieke Amerikaans-Iraanse betrekkingen. De Amerikanen hebben de sjah aan de macht gebracht en dertig jaar lang gesteund. De Iraanse revolutie en daarop volgende bezetting van de Amerikaanse ambassade in Teheran hebben deze nauwe staatsbetrekkingen in hun tegendeel doen omslaan. Massieve propaganda van beide zijden schiep een wederkerig vijandbeeld. In de jaren tachtig verbleef ik in de VS. Mij werd destijds aangeraden vooral te zwijgen over mijn Iraanse afkomst. Anders zou het tot agressie kunnen komen”.

Contra verkettering

Tegenstanders in de VS van een herziening van de relaties met de Islamitische Republiek Iran argumenteren dat de opkomst van gematigde krachten in Teheran louter op bedrog berust. Een kosmetische verandering. Meer niet. Een forse onderschatting van Khatami’s verrassende en overtuigende verkiezingszege op de voorman van het conservatieve kamp, Nateq Nuri? „Ik denk van wel. Strijdpunt is vandaag wat de nieuwe regering in Teheran vermag. Dat is nog niet duidelijk. De wens van president Khatami fundamentele veranderingen door te voeren, staat evenwel als een paal boven water. Ik heb zojuist zijn rede gelezen, die hij vorige week in het parlement heeft gehouden ter verdediging van zijn kabinetsformatie. Daarin komen passages voor die nagenoeg revolutionair klinken! De heb van Iraanse politici nog nooit tevoren zulke uitspraken gehoord”. Bij voorbeeld...

„Khatami veroor deelt het verketteren van andersdenkenden tot ongelovigen. Per slot rekejiing werden vele geestelijke autoriteiten van dit ogenblik in hun tijd als ongelovigen bestreden. Controversiële boeken en afwijkende denkbeelden dienen door geschriften en argumenten weerlegd te worden. Niet met andere middelen. Zo’n 80 procent van Khatami’s parlementsspeech handelde over de noodzaak van grotere vrijheden, een burgerlijke samenleving en de handhaving van ‘s lands wetten”.

„Wellicht geen spectaculaire aanpak. Maar het feit dat de president elke openbare gelegenheid aangrijpt om deze thema’s centraal te stellen in zijn toespraken, overtreft reeds alle verwachtingen. Het ontbreekt Khatami, kortom, niet aan moed noch aan hervormingswil. Hoe zijn kansen op succes staan, is weer een andere zaak. Daarover lopen de meningen van de Iraniërs uiteen”.

De tegenkrachten zullen niet gerin zijn. „Ik ga er niet vanuit dat Khatami in korte tijd opvallende resultaten weet te boeken. Anderzijds verwacht ik evenmin zijn spoedige afzetting. In de binnenlandse politiek en op cultureel gebied zal er een verbetering optreden. Overigens vergt een wezenlijke verandering in Iran jaren, niet maanden”.

Zullen interne wijzigingen zich ook paren aan een herijking van Irans buitenlandse beleid? „Daarover verneem ik sceptischer geluiden”, antwoordt Kermani direct. „Revolutieleider Khamenei deelt de zienswijze van president Khatami niet. Aan de andere kant heeft begin deze week Irans bewindsman van buitenlandse zaken, Kamal Khazari, de wens te denken gegeven zijn Duitse ambtgenoot, Klaus Kinkel, te treffen. Bovendien, en dat is nog van groter belang, noemde vorige week de nieuwe minister voor veiligheidszaken het Mykonos-proces een afgedane zaak. Hij voegde daar gisteren aan toe dat juist zijn benoeming voor ontspanning moest zorgen in de kille verhoudingen met Duitsland en andere EU-lidstaten”. Tussen haakjes: In het slepende Berlijnse Mykonos-proces oordeelde de Duitse justitie prominente politici in Teheran schuldig aan de moord op vier oppositieleiders van Koerdische origine. Dat vonnis in april leidde tot een diplomatieke breuk tussen Teheran en Bonn/Brussel.

Ondertussen tonen ambtenaren van het Amerikaanse departement van buitenlandse zaken zich in bedekte termen tegenover de media geporteerd voor een intensivering van de contacten met Teheran. De reden? De exploitatie van de immense olieschatten van Kazachstan en Azerbeidzjan. Voor het transport van het “zwarte goud” is de coöperatie van buurland Iran (evenzeer vooraanstaand olieproducent) welhaast onontbeerlijk.

Geo-strategisch spel

„Ja, natuurlijk”, valt onze gesprekge noot meteen in. „Voor zowel Amerikanen als Europeanen staat Irans grote strategische betekenis voorop. Of Teheran de mensenrechten in eigen land respecteert of zorg draagt voor een vrij levensklimaat is voor beiden echt niet wezenlijk van belang. Die strategische betekenis van Iran hangt enerzijds samen met toestand in de Golfregio en anderzijds met de situatie in de Centraal-Aziatische staten. In de optiek van het Westen draait het bij beide regio’s om zeer gevoelige internationale locaties”.

„Na Amerika’s pogingen Iran te isoleren, is Washington tegenwoordig beducht dat derde staten het gat vullen en zaken gaan doen met Teheran. Dat laatste willen de Amerikanen toch liever aan zichzelf voorbehouden. Financiële, economische aspecten verstrengelen zich hier met strategische facetten. Naar mijn idee overwegen de VS serieus om een strategisch partnerschap met Iran aan te gaan. In dat geval dijt Washingtons invloedssfeer in het Midden-Oosten aanzienlijk uit. De optieAfghanistan schijnen de Amerikanen immers af te schrijven. Washington heeft tevergeefs gepoogd de Talibaan vast in het zadel te helpen in Kaboel. De pacificatie van Afghanistan zal al met al niet snel lukken. Rest Washington nu te pogen zich met Teheran te arrangeren”!

„Zeer sterke krachten in Amerika staan dat óók voor. Maar evenals in Iran zal er vanuit ideologische motieven fel verzet rijzen tegen een eventuele toenadering. Nogmaals, daarbij heeft voor Washington het geo-strategische uitgangspunt beslist de prioriteit boven financieel-economische afwegingen. Handel drijven kunnen de Amerikanen evengoed zonder betrekkingen met Teheran. De Golfregio hebben zij op Iran na sowieso reeds in handen. Irak geldt als uitgeschakeld. Alle Golfstaten schikken zich naar de States. De VS hebben het Mykonos-proces consequent aangegrepen om Iran los te weken van de Europeanen. Dan zouden zij de gehele Golfregio domineren. Verliezen de Europeanen werkelijk hun invloed op Iran, dan staan zij in de Golf letterlijk buiten spel. Vandaar Europa’s interesse -welbegrepen eigenbelang !in goede betrekkingen met Teheran”.

Een westerse concurrentieslag dus om Iran? „Absoluut! Merkwaardigerwijze voelen nogal wat conservatieve lieden in Iran veeleer voor een opening naar de VS dan naar Europa. De nawerking van het Mykonos-proces, dat als zij als een persoonlijke belediging opvatten. Voor een diplomatieke opening tussen Washington en Teheran dienen de voorstanders in beide staten vooreerst de scherpe interne discussie in hun voordeel te beslechten. Of het zo ver komt, blijft ongewis”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 28 augustus 1997

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Westerse concurrentieslag om Iran

Bekijk de hele uitgave van donderdag 28 augustus 1997

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken