Bekijk het origineel

Om het laatste Russische staatsporselein

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Om het laatste Russische staatsporselein

Nieuwe fase ‘privatisering roept machtsvraag in Moskou weer helemaal op

6 minuten leestijd

BONN - „In Rusland is de beslissende eindronde van de privatisering begonnen en daarmee ook de strijd om het laatste ‘porselein’ van het vroegere staatsvermogen van de Sowjet-Unié”. In het jongste nummer van GUS-Barometer stelt Kremlinkenner dr. Alexander Rahr (Bonn) die slag aan de orde onder het veelzeende kopje “herverdelingsgevechten in Rusland”.

De Russische regering zit dringend om geld verlegen om ‘s lands sociale gaten te stoppen. De toestand in het leger is bijvoorbeeld hoogst explosief Het gevaar van een militaire muiterij is zeer reëel. Al maanden wachten Ruslands zonen onder de wapenen op hun soldij. De Russische regering dient, kortom, haar aandelen in de lucratieve energie-, metaal- en telecommunicatiesector -om er een paar te noemen- te verzilveren.

Het nieuwe hervormingsgezinde kabinet, aangevoerd door de beide eerste vice-premiers Tsjoebais en Nemtsov, heeft voor de beslissende fase van de laatste privatisering nieuwe regels gesteld. Dat laatste geschiedde trouwens onder druk van westerse financiële instellingen.

Punt is dat de privatisering „door zichtiger” moet verlopen, dat wil vooral zeggen in „een eerlijker concurtentie”. Tot dusver hing er rond de Russische privatisering een penetrant politiek luchtje. Moskous vorige regering had tot 1996 „een pure insiderprivatisering” bedreven, stelt Rahr.

Zijn lezing is duidelijk. Tegen afbraakprijzen speelden kabinetsleden het beste ‘porselein’ uit de staatskast in handen van bevoordeelde financiële groepen. Van deze verkoop van meer dan 123.000 staatso,nderneraingen profiteerde de schatkist in feite weinig. „Slechts enkele financiële groepen en banken, die over de betere contacten met regeringsambtenaren beschikten, verwierven daarentegen reusachtige kapitalen”.

De staatsinkomsten uit de privatisering beperkten zich tot 0,3 procent van het jaarlijks bruto nationaal product. Een opbrengst die dik onderdoet voor de privatiseringsresultaten in Polen, Tsjechië en Hongarije. Buitenlandse investeerders waren daarenboven van de Russische privatisering nagenoeg uitgesloten. Conclusie van de Duitse analist: „De markteconomie ontving van deze soort insiderprivatisering geen doorslaggevende impulsen”.

Tegenwicht

Inmiddels heeft de nieuwe aanpak van de privatisering al snel tot een ernstig conflict geleid. Daarin vinden de jonge hervormingsgezinde politici de machtigste financiële groepen van het land tegenover zich. Met name de per soon van vice-premier Nemtsov vormt vandaag het mikpunt van de kritiek. Twee grootheden in het kleine, besloten wereldje van Ruslands financiël elite, te weten Boris Berezowski en Wladimir Goesinski, beschuldigen hem van eenzijdige bevoordeling van hun concurrent, de Oneksimbank.

Zij voelen zich bij de privatisering van de staatsonderneming voor telecommunicatie benadeeld. Idem bij de aandelenverkoop van de grootste nikkelen platinaproducent ter wereld, Norilsker Nickel en de aanstaande privatisering van de aardoliemaatschappij Rosneft.

Alexander Rahr plaatst hun grote on genoegen in historisch en politiek perspectief: „Berezowski en andere grote financiers hadden in het verleden het grootste deel van de winstgevende staatsbedrijven opgekocht. Door Jeltsins verkiezingscampagne te steunen, verzekerden zij zich voor de toekomst van een beduidend inspraakrecht bij regeringszaken. Zij slaagden erin hun geld in macht om te zetten. Een manoeuvre die hen weer hielp hun verworven eigendom definitief veilig te stellen. Tot hun grootste verrassing evenwel trokken ze bij de laatste, veelbelovende veilingen van staatsbezit tegen de Oneksimbank aan het kortste eind”.

Aan het hoofd van de succesvolle Oneksimbank staat Wladimir Potanin. Tussen haakjes: de bank behoort al sinds jaren tot de machtigste financiële instellingen binnen de Russische Federatie.

Na Jeltsins herverkiezingszege als president in juli 1996 maakte Potanin enkele maanden deel uit van de regering, als eerste vice-premier, belast met economische hervormingen. Logisch genoeg benutte de bankier die korte periode om zijn politieke macht te versterken. Vervolgens kocht de Oneksimbank twee van de belangrijkste nationale kranten op: de Izwestija en de Komsomolskaja Prawda. Daarnaast bezit Potanins bank aandelen in energiegiganten als Gazprom en Sidanko.

Wat zweeft bankier Potanin met deze opstapeling van kapitaalbezit precies voor ogen? „Waarnemers vermoeden”, schrijft Rahr, „dat Potanin het strategische doel volgt óf zelf naar het presidentschap te grijpen, óf voor zijn bondgenoot Nemtsov in het jaar 2000 de weg naar de top van de staatsmacht te effenen”.

Hoe dit zij, Potanin waagt zich tegen woordig op het tertein van Berezowski.

Daarbij heeft hij blijkbaar de ruggensteun van de vice-premiers Tsjoebais en Nemtsov. Hun oogmerk? Het scheppen van een nieuwe machtsbalans binnen de hoogste financiële kringen in Rusland.

Naar de mening van Tsjoebais en Nemtsov was Berezowski’s financiële imperium al te machtig ‘geworden. Als plaatsvervangend secretaris van de Russische Nationale Veiligsheidsraad oefent Berezowski aanzienlijke politieke invloed uit. En passant heeft de bankier/politicus de laatste maanden ook nog eens de hand weten te leggen op het olieconcern Sibneft. Andei-maal een staaltje van insiderprivatisering.

Het jonge hervormersduo heeft evenmin veel op met het financiële rijk van Goesinski, de president van de Mostbank. Goesinski geldt weer als de beschermer, de steunpilaar van Moskous burgemeester, Joeri Loezjkov. Vandaag valt de naam van Loezjkov veelvuldig naast die van Nemtsov als potentieel opvolger van president Jeltsin.

Generaal Rochlin

Berezowski is er de man niet naar een inperking van zijn invloed te dulden. Vandaar zijn samengaan met pre mier Tsjernomirdin en diens aardgaslobby. Met vereende krachten doorkruisten zij het streven van Nemtsov naar beëindiging van het monopolie van Gazprom, het nationale aardgasbedrijf Ondanks pressie van Nemtsov kreeg de Oneksimbank geen zetel in de raad van toezicht van Gazprom.

Het nieuws dat de Oneksimbank met buitenlands kapitaal opereerde’ tijdens de laatste privatiseringsronde, zette het conflict tussen Nemtsov en de verongelijkte financiële kringen op scherp. Die kapitaalinjecties waren afkomstig van de bekende Amerikaanse multimiljardair George Soros, de Russische emigrant Boris Jordan en de Duitse dochterbank Morgan Grenfell.

Rahr: „Dit betekent dat financieel krachtige buitenlandse investeerders voortaan aan de privatiseringsbeurs met Russische financiële clans openlijk om het ‘porselein’ konden concurreren”.

Die ontdekking luidde een waar persoffensief in van door Berezowski en Goesinski opgekochte massamedia contra Nemtsov én de Oneksimbank. Nemtsov heette daarin corrupt en een lobbyist voor het Westen. Hij zou president Jeltsin opzettelijk om de tuin hebben geleid.

Nemtsovs tegenstrevers poogden de laatste veilingen van staatsbezit ongedaan te maken. In feite wensten zij het „opkopen” van politieke macht door de Oneksimbank met terugwerkende kracht te blokkeren. Daarin hadden zij minister-president Tsjernomirdin mee, maar niet -en dat was beslissend- het staatshoofd zelf! Nemtsov doorzag hun strategie, diende zich vliegensvlug bij president Jeltsin in diens vakantieoord aan de Wolga aan en verkreeg nogmaals een publieke presidentiële bevestiging van zijn politieke mandaat.

Een interventie van de onderliggende financiers bij zijn ambtgenoot Tsjoebais -ook op vakantie, in Frankrijkmocht niet meer baten. Het nieuwe privatiseringsproces viel niet terug te draaien.

R%hr ziet in het recente machtsspel twee voorlopige winnaars, Tsjoebais en Nemtsov, Met bankier Potanin hebben zij een belangrijke bondgenoot aan hun zijde. Verliezer is vooralsnog premier Tsjernomirdin.

Het gevolg? „De politieke verzwakking van Tsjernomirdin raakt diens partij. Ons Huis Rusland, direct. Die partij staat op instorten. Een van zijn oprichters, generaal Lev Rochlin, heeft een brede beweging van ontevreden militairen in het leven geroepen.

Rochlins beweging kent een enorme toeloop. Vandaag dingen zowel de communisten als ook generaal Alexander Lebed naar Rochlins gunst. Voor hët Kremlin wordt Rochlins protestbeweging tot een gevaarlijke uitdaging”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 3 september 1997

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Om het laatste Russische staatsporselein

Bekijk de hele uitgave van woensdag 3 september 1997

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken