Bekijk het origineel

Bloedbad versterkt positie zapatisten

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Bloedbad versterkt positie zapatisten

Drama in Mexicaanse deelstaat Chiapas teken van een uit de hand gelopen politiek proces

6 minuten leestijd

SAN CRISTOBAL - Het bloedbad in het Mexicaanse dorp Acteal dat aan 45 mensen het leven kostte, is de ergste tragedie in Chiapas sinds begin 1994 plotseling de zapatistische rebellen (EZLN) op het toneel verschenen. Toch zijn het de zapatisten die politieke munt slaan uit het drama.

Hoewel aanvankelijk het Zapatista Nationaal Bevrijdingsfront (EZLN) geen lang leven werd voorspeld, duidt de slachtpartij in Acteal erop dat de onrust in de onderbuik van Mexico heviger is dan vermoed.

De EZLN begon op nieuwjaarsdag 1994 een guerrilla om het lot van de indianen in Chiapas, de armste staat in Mexico, te verbeteren. Dat bracht de EZLN rechtstreeks in conflict met de machthebbers. Sedertdien zijn bij een stille en vuile oorlog ongeveer tweehonderd tot driehonderd mensen omgekomen. De strijd in het zuiden van Mexico is uiterst ondoorzichtig, mede doordat het gebied vrij ontoegankelijk is. De zapatisten verschansten zich in het Lacandona-oerwoud.

Na de verkiezingen van augustus 1994 was er evenwel op hoog niveau een redelijke pacificatie bereikt tussen Mexico-stad en de zapatisten onder aanvoering van subcomandante Marcos. Dat wilde echter niet zeggen dat het aan de basis pais en vree was. In dorpen en gemeenten die waren verstoken van bisschop of journalisten, gingen de lokale bonzen hun gang. Paramilitairen konden zodoende het gebied ten noorden van San Cristobal hermetisch afsluiten. In Chilón, Tumbalé, Tila en Sabanilla werd permanent gevochten.

Landeigenaren

Lokale bronnen voeren aan dat de rijke landeigenaren de indianen willen straffen voor hun steun aan de zapatisten. Want „ze worden opgehitst door leiders die zeggen dat wij rijk zijn en zij arm”. Ze huren milities in om indianen en boeren te intimideren of hun voor altijd het zwijgen op te leggen. Het bericht dat gewapende bendes honderden dorpelingen (overwegend indiaanse) maandenlang als slaven hebben afgebeuld, past dan ook in dit plaatje. Bendes nemen de indianen hun koffiebonen af, leggen willekeurige boetes op en bedreigen mensen die zij ervan verdenken sympathie te koesteren voor de rebellen.

Dezelfde bendes, waarvan er negen in Chiapas actief zouden zijn, worden er nu van beschuldigd vorige week 45 dorpelingen te hebben vermoord in het dorpje Acteal. De daders waren in dit geval leden van een paramilitaire groep die onder de naam Het Rode Masker opereert.

Afgelopen zaterdag gingen konvooien van regeringsmilitairen, kerkelijke hulpwerkers en vrijwilligers op weg naar het afgelegen gebied om zo’n 1500 Tzotzil-indianen op te halen uit drie dorpen waar de bendes sinds maart hebben huisgehouden. „Zij werden gedwongen tot arbeid, zij werden afgeperst en leefden in angst”, aldus de dominicaner priester en mensenrechtenactivist Pablo Romo.

Nat, arm en blootsvoets stroomden de vluchtelingen, meest vrouwen en kinderen, met hun bezittingen in koffiezakken het stadje in. Indianen die op een pad zaten te wachten, stapten zonder aarzelen in de legertrucks toen die verschenen. Kinderen en bezittingen werden meteen aan de soldaten aangereikt.

Doodseskaders

De duistere paramilitaire groepen en doodseskaders die in het gebied actief zijn, staan bekend als “PRI-istas” ofwel aanhangers van de regerende Mexicaanse Institutionele Revolutionaire Partij (PRI). Hun bestaan is het sinistere uitvloeisel van een politiek proces dat volkomen uit de hand is gelopen.

De bendes werden in maart actief en begonnen de lokale koffieboeren aan de grens met Guatemala af te persen en de oogst in in beslag te nemen, aldus de boeren. Bewoners zeiden ook dat zij „boetes” van wel 1200 gulden moesten betalen om met rust te worden gelaten. Overal werden mensen lastiggevallen, werd er geschoten en gingen ‘s nachts huizen in vlammen op. Slachtoffer waren vooral mensen die neutraal wilden blijven in de strijd tussen het EZLN en de overheid of mensen die steun voor de rebellen uitspraken.

Een woordvoerder van de federale overheid, Alejandro Carrillo Castro, zei zondag dat de overheid pas na de moordpartij in Acteal van de problemen hoorde. „Wij wisten er wel globaal iets van, maar het was de verantwoordelijkheid van de deelstaatautoriteiten”, aldus de woordvoerder.

Maar de leden van het reddingskonvooi zeiden dat de moorden in Acteal en het optreden tegen de indianen deel uitmaken van een opzettelijke en systematische campagne. „Zij willen dat dit gebied door angst en intimidatie de PRI gaat steunen”, aldus afgevaardigde Antonio Cabello Sanchez van de oppositionele Democratische Revolutie Partij, dezelfde partij die in Mexico-stad de burgemeesterspost voor haar rekening neemt. Zijn argument lijkt meer hout te snijden dan de vage excuses van Carril lo Castro, mede omdat zijn woorden door meer bronnen kunnen worden bevestigd.

Zapatisten en hun aanhangers stellen de regering en president Ernesto Zedillo verantwoordelijk voor het geweld. Het EZLN beschuldigt de Mexicaanse regering van medeplichtigheid aan het bloedbad. Volgens subcomandante Marcos kochten de moordenaars de uniformen die ze droegen met geld van het federale ministerie van sociale ontwikkeling en probeerde de politie in Chiapas het bloedbad te verdoezelen door de hchamen van de slachtoffers in grotten te verstoppen en snel te begraven.

Machtsvacuüm

De meeste slachtoffers van het bloedbad, dat maandag voor Kerst door met automatische geweren gewapende, gemaskerde mannen werd aangericht, waren weerloze vrouwen en kinderen. De slachtoffers, Tzotzil-indianen, werden aangevallen in een kerk en een schoolgebouw. Zij hadden na bedreigingen met de dood sinds enkele dagen hun toevlucht gezocht in het dorp Acteal, verklaarde vicaris Ituarte, werkzaam in het diocees van de ‘rode’ bisschop van San Cristobal, Samuel Ruiz.

Volgens de Mexicaanse media zijn inmiddels tientallen verdachten van het bloedbad aangehouden, onder wie de leider van de groep. De burgemeester van Chenalhó, Jacinto Arias Cruz, is in staat van beschuldiging gesteld wegens moord en lidmaatschap van een criminele organisatie.

Naar aanleiding van het bloedbad is eveneens het aftreden geëist van de gouverneur van Chiapas, de minister van binnenlandse zaken en zelfs president Ernesto Zedillo, tegenover wiens paleis werd betoogd.

Zedillo is ernstig in verlegenheid gebracht door het bloedbad nu aan het licht komt dat de politie van Chiapas de andere kant opkeek toen de moordenaars hun gang gingen. De slachting plaatst Mexico in internationaal opzicht wederom in een ongunstig daglicht. De Europese Unie, die aan het LatijnsAmerikaanse land onlangs een speciale status verleende, zal er zeker niet blij mee zijn.

Gunstig

Het EZLN is terug in de publiciteit en kan het imago als de Robin Hooctvan Chiapas opvijzelen. Net als ir1994, lijkt de opinie voordelig uit te vallen voor de rebellen. De zapatisten zullen in politiek opzicht munt slaan uithet bloedbad in Acteal. Want opnieuv komt de repressie tegen boeren en in-J dianen uit de koker van de PRI en niej uit die van de zapatisten.

Voorts toont het bloedbad in Actealonmiskenbaar de onmacht van de PRI aan. Zowel de federale overheid als de regering van de deelstaat heeft niets on-dernomen om het escalerende geweldvroegtijdig te bezweren. Het lijkt aannemelijk dat zij de doodseskaders in verregaande mate hebben getolereerd.

Kennelijk heeft de PRI alle controle over de zetbazen in het land verloren. Deze onderkoningen kunnen straffeloos hun gang gaan en nemen het heft in eigen handen. Het drama in Acteal duidt op een machtsvacuüm in Chiapas. Steeds meer stemmen gaan dan ook op om alle met elkaar rivaliserende partijen, inclusief het EZLN, te ontwapenen en de dialoog vlot te trekken die vorigjaar na driejaar van slepende onderhandelingen werd gesaboteerd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 30 december 1997

Reformatorisch Dagblad | 58 Pagina's

Bloedbad versterkt positie zapatisten

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 30 december 1997

Reformatorisch Dagblad | 58 Pagina's

PDF Bekijken