Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Brit dacht Berlijnse luchtbrug uit

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Brit dacht Berlijnse luchtbrug uit

Op hoogtijdagen van grootste luchtoperatie aller tijden landde er één vliegtuig per anderhalve minuut

6 minuten leestijd

"Om technische redenen is Berlijn via weg-, water- en railtransport niet meer bereikbaar". Met deze eufemistische proclamatie kondigen de Russen op 23 juni 1948 de blokkade van West-Berlijn af, die de dag erna al ingaat. Rusland wil door middel van uithongering de bevolking op de knieën voor het communisme krijgen. Bij Sowjet-leider Stalin heeft de gedachte postgevat dat de voormalige westerse bondgenoten dan vanzelf uit de westelijke corridor van de stad zullen verdwijnen. Het gevolg van de blokkade is echter de start van de grootste luchtoperatie die ooit ter wereld heeft plaatsgehad.

Amerika en Engeland zetten direct alle beschikbare transportvliegtuigen in om de ruim 2,2 miljoen inwoners van West-Berlijn door de lucht te bevoorraden. Melk, meel en medicijnen behoren tot de eerste goederen, spoedig gevolgd door een breed scala aan andere levensbehoeften. Om per vliegtuig zo veel mogelijk mee te kunnen nemen, worden vrijwel alle levensmiddelen in gedroogde vorm aangevoerd: van groenten tot vlees.

Bij het afkondigen van de blokkade heeft West-Berlijn nog slechts voedsel en brandstof voor achtereenvolgens zo'n 35 en 45 dagen. De aanvoer van steenkool krijgt, na voedsel, daarom de hoogste prioriteit. Tijdens de duur van de werkelijke blokkade, van 24 juni 1948 tot 12 mei 1949, wordt op meer dan 195.000 vluchten in totaal ruim 1,5 miljoen ton goederen naar Berlijn getransporteerd.

Koude Oorlog

Na de oorlog was Duitsland in vier zones verdeeld, die bestuurd werden door de Amerikanen, Engelsen, Fransen en Russen. Berlijn lag in de Russische zone (in het latere Oost-Duitsland) en was ook in vier sectoren verdeeld onder de respectieve overwinnaars van nazi-Duitsland. De ideologische verschillen tussen democratie en communisme kwamen toen duidelijk aan de oppervlakte. Door de grote verschillen in staatsbestel werden de bondgenoten in 1945 uit elkaar gedreven. Rusland en de westerse geallieerden leefden nu op voet van vijandschap met elkaar: de Koude Oorlog was geboren.

Tot 1948 liep de spanning rond de verdere indeling van Duitsland gestaag op. Directe aanleiding tot de blokkade was de door de westerse mogendheden ingestelde geldhervorming voor Berlijn, die eerder al in het westen van Duitsland was ingevoerd. De westerse mark bleek veel sterker dan de oude Reichsmark, waardoor de economische groei in het westen sneller verliep. Stalin greep de geldhervorming aan om de crisis over de verdere inrichting van Duitsland op de spits te drijven.

Volgens zijn inschatting zouden de westelijke sectoren zich snel gewonnen geven, want hoe moest de bevolking aan de dagelijks benodigde hoeveelheid van circa 5000 ton voedsel en goederen komen? Alle grond- en waterwegen waren immers afgesloten, evenals de elektriciteit die normaliter vanuit de oostelijke sector van Berlijn werd geleverd.

Drie luchtcorridors

Amerika, Engeland en Frankrijk waren echter vastbesloten West-Berlijn niet op te geven. Zowel Amerika als Engeland maakte zich uiterst sterk voor deze zaak. De opperbevelhebber van de Amerikaanse strijdkrachten in Europa, generaal Lucius Clay, wilde zich in eerste instantie met een groot legerkonvooi een weg door de versperringen banen. Clay ging ervan uit dat de Russen bluften en dat ze geen oorlog wilden riskeren. De Britse generaal sir Brian Robertson was echter overtuigd van het tegendeel en stelde een luchtbrug voor, een plan dat door zijn luchtmachtgeneraal Reginald Waite was opgesteld.

Clay liet zich overtuigen en op 26 juni 1948, twee dagen na de feitelijke blokkade, ging de luchtoperatie van start. Een dag eerder vlogen de Engelsen al met acht vliegtuigen goederen naar Berlijn. Rusland kon op de grond alle toevoerwegen naar Berlijn afsluiten omdat de geallieerden daarover, na de euforie van de overwinning in 1945, geen onderlinge afspraken hadden gemaakt. Voor het Berlijnse luchtruim waren uit vliegveiligheidsoverwegingen wel overeenkomsten gesloten. Hierbij waren drie luchtroutes aan de westerse mogendheden toegewezen, elk zo'n 32 kilometer breed.

Het beroemde werkpaard van de Tweede Wereldoorlog, de Douglas DC-3 Dakota, vloog in de luchtbrug letterlijk voorop. Van dit tweemotorige type werden er in de eerste weken al 140 ingezet. Amerika bracht snel de grotere Douglas C-54 Skymaster weer naar Europa. Engeland zette alle toestellen in die maar konden vliegen. Toentertijd bekende Engelse vliegtuigen die hun waarde in de oorlog al hadden bewezen, zoals de Halifax, Hastings, Bristol Freighter, Lincoln, Tudor, York en Sunderland, vormden mede de basis van het succes dat de luchtbrug werd.

Klok rond

De Sunderland was een vliegboot die naar het Havelmeer in Berlijn vloog. Medio december 1948 moest dit type de vluchten staken omdat het meer bevroren was. De landvliegtuigen vlogen inmiddels in zo'n goed geoliede operatie dat het verloren volume van de Sunderland-vliegboten geen echte hiaat in de aanvoer van goederen opleverde. Vanuit het westen werd op elk moment vanaf minimaal acht vliegvelden naar Berlijn gevlogen; onder meer vanaf Lübeck, Fassberg, Wiesbaden en Frankfurt.

Bestemmingen in Berlijn waren in eerste instantie de vliegvelden Gatow en Tempelhof. Eind 1948 werd bij Tegel, in de Franse sector, speciaal voor de luchtbrug een vliegveld aangelegd. Hiermee werd de druk op de andere velden verminderd, waar per 24 uur in totaal soms duizend starts en landingen werden gemaakt. Op hoogtijdagen landde er in Berlijn elke anderhalve minuut een vliegtuig.

Wie als vlieger zijn minutieuze schema niet kon aanhouden, moest met kunst en vliegwerk in de stroom ingepast worden of zelfs naar de startbasis terugkeren. Achter in de rij aansluiten kon niet, omdat er simpelweg geen eind was. De luchtbrug was een continue operatie: 24 uur de klok rond. Op 'normale' vliegdagen landde er elke vijf minuten een vliegtuig.

Verblinden

Hoewel de Engelse luchtmacht alles op alles zette om "de lucht naar Berlijn met vliegtuigen te vullen", waren voor die enorme taak te weinig militaire toestellen beschikbaar. Toen dat duidelijk werd, huurde men de Britse burgerluchtvaart in. In een jaar tijd vlogen ruim honderd vliegtuigen van 25 maatschappijen meer dan 145.000 ton goederen naar Berlijn. Een van de grootste deelnemers aan de civiele operatie was Freddy Laker met zijn maatschappij Aviation Traders. Alleen Lakers onderneming voerde al meer dan 2500 retourvluchten uit. Later maakte hij met Laker Airways furore met goedkope lijnvluchten van Londen naar Amerika.

Bij de start van de luchtbrug was er niet alleen gebrek aan vliegtuigen, maar ook aan vliegers. Daarop sprongen andere westerse bondgenoten snel te hulp. Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika stuurden tientallen bemanningen. Rusland kon de stroom vliegtuigen niet tegenhouden, maar probeerde de operatie wel te hinderen. 's Nachts werden zoeklichten op de toestellen gericht om de vliegers te verblinden. Overdag vlogen Russische jachtvliegtuigen regelmatig recht op de westerse vrachtvliegtuigen af, waarbij ze op het laatste moment afbogen. Engeland besloot daarop jagers als escorte gereed te houden. Tot een treffen in de lucht is het echter nooit gekomen.

Wintermaanden

Tijdens de wintermaanden moest de luchtbrug vanwege weersomstandigheden enkele keren onderbroken worden, waardoor de stad opnieuw krap in de goederen kwam. Toen het weer opklaarde, werd met vereende krachten de achterstand ingehaald. Uiteindelijk gaven de Russen zich gewonnen en werd de blokkade op 12 mei 1949 opgeheven. Het Westen nam echter geen risico en hield de luchtbrug nog ruim vier maanden in stand.

De laatste hulpvlucht landde op 30 september 1949. In totaal was toen met ruim 690 vliegtuigen 2.326.205 ton goederen op 277.728 vluchten vervoerd. Deze grootste luchtbrug aller tijden eiste zestig mensenlevens. Bij zestien ongevallen kwamen 31 Amerikanen en 29 Britten om het leven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 29 mei 1998

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

Brit dacht Berlijnse luchtbrug uit

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 29 mei 1998

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

PDF Bekijken