Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Leerplicht niet handhaven met leerstraf

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Leerplicht niet handhaven met leerstraf

Strafrechtelijke aanpak van ouders van spijbelende leerlingen werkt averechts

4 minuten leestijd

Begin oktober meldde het ANP dat Justitie zogenaamde leerstraffen wil invoeren voor ouders van "notoire spijbelaars". In april van dit jaar merkte de toenmalige staatssecretaris van onderwijs, cultuur en wetenschappen, mevrouw Netelenbos, mede namens haar collega van Justitie al op dat "consequente handhaving van de Leerplichtwet" voor het openbaar ministerie de komende jaren een beleidsprioriteit zou zijn.

Sinds medio 1997 experimenteert Justitie overigens al met leerstraffen voor de spijbelaars zelf. De vakgroep onderwijsstudies van de Universiteit Leiden was door Justitie gevraagd een cursus te ontwikkelen voor ouders en verzorgers van hardnekkige spijbelaars.

Spijbelgedrag wordt wel als voorbode van een criminele carrière gezien en des te meer als het gaat om schoolverzuim van allochtonen. Daarvan getuigt de nota "Criminaliteit in de relatie tot de integratie van etnische minderheden", de zogenaamde Criem-nota, die in november vorig jaar aan de Tweede Kamer werd aangeboden. Daarin wordt vastgesteld dat spijbelen en het voortijdig de school verlaten onevenredig veel voorkomen onder jongeren uit de minderheidsgroepen.

In een aantal gevallen zal er een relatie tussen spijbelen en (ernstig) strafbaar gedrag gelegd kunnen worden, maar recent Amerikaans onderzoek door David Huizinga en Cynthia Jacob-Chien (Loeber en Farrington, 1998) naar een verband tussen ernstige criminaliteit van jeugdigen en schoolverzuim wijst uit dat niet alle ernstige jeugddelinquenten gespijbeld hebben of van school zijn gestuurd en dat lang niet alle spijbelaars zich aan ernstige criminaliteit schuldig maken.

Drie partijen

In Nederland verbiedt de Leerplichtwet spijbelen. Drie partijen kunnen strafrechtelijk worden vervolgd als een jongere spijbelt. Ten eerste is dat degene die het gezag over de jongere uitoefent én degene die zich met de feitelijke verzorging van een jongere heeft belast. Ook de spijbelaar zelf is strafbaar, mits ouder dan 12 jaar. Niemand kan namelijk worden vervolgd voor strafbare feiten die hij beging voordat hij de leeftijd van twaalf jaar bereikte. Ten slotte zijn ook de schoolhoofden strafbaar, namelijk als zij wat het registreren en melden van spijbelgedrag betreft zich niet aan de regels van de Leerplichtwet houden.

Overtredingen van de Leerplicht zijn geen misdrijven maar overtredingen. Men komt niet voor de rechtbank en 'slechts' voor de kantonrechter, maar toch is de handhaving van de Leerplichtwet uiteindelijk aan het -altijd stigmatiserende- strafrecht toevertrouwd.

Falende ouders en schoolhoofden riskeren daarbij een hechtenis van minimaal een dag tot ten hoogste een maand of een geldboete van maximaal 5000 gulden. De spijbelende jeugdige kan (uitsluitend) een geldboete, eveneens van maximaal 5000 (!) gulden, worden opgelegd. Voor het goede begrip: al die straffen kunnen ook voorwaardelijk worden opgelegd.

Leerstraf

Met (de dreiging van) deze sancties bereikt Justitie kennelijk niet het gewenste doel, vandaar de huidige wens om voor dit soort gevallen een nieuwe strafsoort in te voeren, namelijk een leerstraf. Daarbij zal met meer dan een schuin oog zijn gekeken naar een van de alternatieve sancties die het jeugdstrafrecht kent: het volgen van een leerproject. De vraag die bij dit alles door niemand gesteld wordt is of een strafrechtelijke aanpak van ouders, hun spijbelende kinderen en eventueel de schoolhoofden überhaupt wel zinvol is. Het (kostbare) strafrechtelijk apparaat staat helaas bekend om zijn traagheid en zijn onvermogen om maatschappelijke problemen tot een werkelijke oplossing te brengen.

Strafrechtelijk optreden is het uiterste redmiddel: als alle andere middelen hebben gefaald, kan er wel eens niets anders overschieten dan de inzet van het strafrecht. Het is natuurlijk ook een kwestie van simpele psychologie: als sommige ouders en/of hun kinderen de leerplicht al als een 'straf' zien, zullen zij door het optreden van het strafrechtelijk apparaat gemakkelijk in die mening bevestigd kunnen worden. De aard van de op te leggen straf zal er dan weinig toe doen: een leerstraf blijft een straf.

Het zou het overwegen waard zijn de handhaving van de leerplicht helemaal uit handen van het strafrecht te halen en over te laten aan het (gemeente)bestuur en eventueel de burgerlijke kinderrechter. De leerplichtambtenaren behouden daarbij hun belangrijke wettelijke taak om jongeren te motiveren tot geregeld schoolbezoek en zo nodig hun ouders of verzorgers daarbij de betrekken.

Daar waar het echt dreigt fout te lopen dient er niet meteen aangifte bij het openbaar ministerie te worden gedaan, maar zou het probleem eerst eens aan de Raad voor de Kinderbescherming kunnen worden voorgelegd. De raad kan de betrokken ouders en jeugdigen primair op vrijwillige basis naar lopende opvoedingsondersteuningsprojecten verwijzen.

Motiveren

In uiterste gevallen kan de raad een ondertoezichtstelling van de minderjarige uitlokken, waarna een gezinsvoogdij-instelling kan proberen ouders en kinderen tot nakoming van de Leerplichtwet te motiveren. Laten we het strafrecht bewaren voor de werkelijk ernstige ontsporingen van jongeren en hun ouders.

De auteur is hoofddocent van de vakgroep strafrecht en criminologie aan de Universiteit Maastricht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 14 oktober 1998

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Leerplicht niet handhaven met leerstraf

Bekijk de hele uitgave van woensdag 14 oktober 1998

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken