Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Met twee maten gemeten bij belediging

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Met twee maten gemeten bij belediging

Bij de ene rechter doen bedoelingen er wel toe, bij de andere niet

6 minuten leestijd

DEN HAAG - Met het hoger beroep tegen zijn veroordeling door de Haagse rechtbank lokt RPF-fractievoorzitter Van Dijke belangrijke rechtspraak uit. Spannend wordt het ook in de zaak van de Rotterdamse politieman Van der Wende. De uitkomst van deze strafzaken lijkt in ieder geval een eind te maken aan de verwarring die door de rechterlijke macht zelf is gezaaid.

Toen in 1988 bekend werd dat de Hoge Raad het evangelistenechtpaar-Goeree had veroordeeld vanwege het opzettelijk beledigen van Joden, veroorzaakte dat in de gereformeerde gezindte nauwelijks beroering. Dat was op zich wel begrijpelijk want het echtpaar, inmiddels gescheiden, was hoogst omstreden. Hun agressieve methoden vonden in evangelische noch in reformatorische kringen weerklank.

Holocaust

Toch gaf de uitspraak van de Hoge Raad alle aanleiding de stormbal te hijsen. Dat het rechtscollege de uitlatingen van de Goerees beledigend vond voor Joden, was daarbij het probleem niet. Veel opzienbarender waren de overwegingen die aan de veroordeling ten grondslag lagen.

De Goerees hadden een folder verspreid waarin ze Joden ertoe opriepen zich tot het christendom te bekeren. In de folder herinnerden zij aan de kruisiging van Jezus en aan de gruwelen tijdens de Tweede Wereldoorlog, de holocaust. Volgens de Goerees bestond tussen die twee een nauw verband. Alles wat de Joden in de loop der eeuwen was overkomen, inclusief de holoc aust, was hun eigen schuld.

Dat was, zeker in de ogen van een buitenstaander, een buitengewoon grof verwijt. Het was dan ook geen wonder dat de Hoge Raad tot de conclusie kwam dat hier sprake was van belediging. Dat de Goerees een beroep deden op de vrijheid van godsdienst, lag voor de hand. En dat de Hoge Raad dat niet accepteerde, valt ook nog te volgen. Maar dat het rechtscollege zelfs niet de bedoelingen van de Goerees in de overwegingen wilde betrekken, ging wel erg ver.

De Hoge Raad gaf zonder omwegen aan dat de bedoelingen van de Goerees er niet toe deden. Dat bleek volgens de raad uit wetsartikel 137e van het Wetboek van Strafrecht. Uitsluitend de aard van de uitlating was bepalend bij de vraag of er sprake was van belediging.

Welke consequenties die uitspraak kon hebben, gaf directeur drs. R. Naftaniel van het Centrum Informatie en Documentatie over Israël (CIDI) aan in een interview met deze krant in 1988. Boeken waarin eenzelfde mening zou worden verkondigd als van de Goerees, stonden wat hem betreft voortaan op de zwarte lijst, vooral als ze voor catechisatie en godsdienstonderwijs op scholen zouden worden gebruikt.

Een voorbeeld daarvan is de bekende kinderbijbel van Vreugdenhil, die volgens Naftaniel in de buurt komt van de Goerees als het gaat over de holocaust en de schuld van de Joden. De CIDI-directeur heeft overigens nooit de daad bij het woord gevoegd. Maar het zal duidelijk zijn dat een strafklacht bij Justitie tegen een dergelijk boek niet bij voorbaat in de prullenbak zal verdwijnen. Geldt de lijn die de Hoge Raad voor belediging van Joden heeft uitgezet, ook voor belediging van homo's? Is dan ook de aard van de uitlating bepalend en doen de bedoelingen er dan ook niet toe?

Prof. mr. J. Remmelink meent van niet. De oud-procureur-generaal bij de Hoge Raad kan zich niet voorstellen dat de vrijheid van godsdienst door het Goeree-arrest over de hele linie aan banden is gelegd.

Toch heeft de Haagse rechtbank gemeend in de zaak-Van Dijke de lijn uit het Goeree-arrest te moeten aanhouden. De gebruikte formulering in het vonnis komt vrijwel woordelijk overeen met die in de uitspraak van de Hoge Raad.

"De beantwoording van de vraag of een uitlating beledigend is voor een groep mensen wegens hun homoseksuele gerichtheid is afhankelijk van de aard van die uitlating en niet mede van de bedoelingen van degene die de uitlating doet", stelt de rechtbank.

Nu Van Dijke besloten heeft in hoger beroep te gaan, mag worden aangenomen dat ook de Hoge Raad het dossier op zijn bordje krijgt. Is het Van Dijke niet dan is het wel het openbaar ministerie dat daarvoor zal zorgen. Dan zullen we weten of ons hoogste rechtscollege het criterium uit het Goeree-arrest ook zal toepassen in de zaak-Van Dijke.

Van der Wende

Als de horloges gelijk blijven lopen, zal de Hoge Raad zich vrijwel tegelijkertijd over de zaak-Van der Wende moeten buigen. Hij werd enkele weken geleden vrijgesproken van het beledigen van homo's, maar het openbaar ministerie ging in beroep bij het hof. Uit oogpunt van rechtspleging is het te wensen dat deze zaak ook bij de Hoge Raad terechtkomt.

Van der Wende maakte in de Justitiekrant zijn bezwaren kenbaar tegen het homohuwelijk. "Homoseksualiteit wordt gelijkgesteld aan heteroseksualiteit. Dat is zo ongeveer diefstal gelijkstellen met het schenkingsrecht of mishandeling met verpleging", schreef hij.

Anders dan bij Van Dijke liet de Rotterdamse politierechter mr. A. van Essen de bedoelingen van politie-inspecteur Van der Wende zwaar meewegen. Sterker nog, hij kon zich voorstellen dat de uitlatingen van de verdachte bij homo's beledigend overkwamen maar Van der Wende had dat niet op het oog gehad, zo bleek uit de context van de uitlatingen van de Rotterdamse politieman. Zijn ingezonden brief aan de Justitiekrant was een bijdrage aan het publiek debat en dat diende mogelijk te blijven.

Die overwegingen staan haaks op die van de Hoge Raad in het Goeree-arrest. Toch zijn ze geen vrucht van Van Essens akker. De Rotterdamse politierechter kan zich beroepen op eerdere uitspraken van de Hoge Raad waarbij de context waarin omstreden uitlatingen zijn gedaan wel degelijk zijn meegeteld.

Bovendien heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens een serie uitspraken over dit soort kwesties op zijn naam staan waarbij steeds is gekeken naar de kenbare bedoelingen. Anders gezegd: Wordt uit de context, uit het geheel duidelijk dat verdachte de bedoeling had te beledigen? Het heeft er veel van weg dat de Rotterdamse politierechter zich sterk door het Europees hof heeft laten leiden.

Holman

Ook Van Dijkes raadsman, mr. drs. S. O. Voogt, appelleerde in zijn pleidooi sterk aan de uitspraken van het Europees hof. Eerder was dat kennelijk gebeurd door het Amsterdamse gerechtshof in de zaak-Holman. Holman schreef in Het Parool dat hij "iedere christenhond" nog steeds een misdadiger vond.

Noch de rechtbank noch het hof zag hierin reden om tot veroordeling over te gaan. Daarbij overwoog het hof dat Holman niet de kenbare bedoeling had gehad om te beledigen. In de gereformeerde gezindte werd de uitspraak in de zaak-Holman met verontwaardiging ontvangen. Begrijpelijk, maar er dient wel te worden bedacht dat de ruimte die Holman kreeg, nu in eerste aanleg ook Van der Wende is gegund.

Duidelijk zal zijn dat de rechterlijke macht tot nu toe in beledigingszaken met verschillende juridische maten meet. Daarom is des te belangrijker dat de Hoge Raad en vervolgens het Europees hof klare wijn schenken. Helaas zijn we dan vele, vele jaren verder. Al die tijd blijft ongewis wat er nu wel en wat er nu niet mag op dit gebied. En dat is op zijn minst onbevredigend.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 15 oktober 1998

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Met twee maten gemeten bij belediging

Bekijk de hele uitgave van donderdag 15 oktober 1998

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken