Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Verdelende rechtvaardigheid nog niet in zicht

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Verdelende rechtvaardigheid nog niet in zicht

Eenheid in vreemdelingenbeleid Europese Unie is een kwestie van lange termijn

5 minuten leestijd

De massale komst van vreemdelingen stelt het absorbtievermogen van de Europese Unie behoorlijk op de proef. Als Europa zich een vooraanstaande rol op het wereldtoneel wil aanmeten, is het zaak ook op dit terrein met één mond te spreken. Maar met name de spreiding van asielzoekers is een heikel punt.

In het Oostenrijkse Pörtschach kwamen de Europese regeringsleiders begin deze week overeen het vreemdelingenbeleid beter op elkaar af te stemmen. Veel concrete resultaten leverden de besprekingen niet op. Aanvankelijk zal vooral het uitwisselen van informatie over opvang en documenten verhoogde belangstelling krijgen. De netelige discussie over een evenwichtige spreiding van asielzoekers over de lidstaten, een zogeheten burden-sharing, is volgens premier Kok, een van de deelnemers aan de informele top, pas van later orde. "Belangrijk is dat we dit punt, dat veel burgers bezighoudt, hoger op de Europese agenda te zetten", zei hij na afloop.

Over de noodzaak van coördinatie bestaat in theorie een redelijke consensus. Maar staatssecretaris Cohen van justitie sprak onlangs de verwachting uit, dat een integraal Europees asielbeleid nog lang op zich zal laten wachten. Op sommige deelterreinen bestaat al overeenstemming. Zo verplicht het Verdrag van Dublin (1990) -dat overigens nog niet alle landen hebben geratificeerd- tot het serieus onderzoeken van asielaanvragen en deze te honoreren, indien de bevoegde instantie een positieve beslissing neemt. Belangrijk ook is dat de uitkomst van de asielprocedure alle verdragspartijen bindt. In de uitvoeringspraktijk vertoont de uitvoering van 'Dublin' echter gebreken.

Als op het deelterrein van het asielbeleid geen eenheid bestaat, dan is er al helemaal geen sprake van een samenhangend, algemeen Europees vreemdelingenbeleid. De vele voorstellen die sinds eind jaren zeventig vanuit Brussel en Straatsburg het licht zagen, zijn meestal voor het merendeel in het onbestemde verdwaald. Europese Commissie en Europees Parlement kunnen vergaderen zoveel als ze willen, de lidstaten voelen niet bijzonder veel voor het afstaan van soevereiniteit op dit gebied.

Eén lijn

Toch is in de jaren negentig ten aanzien van de derde pijler -Binnenlandse Zaken en Justitie- wat beweging te bespeuren. Het Verdrag van Maastricht (1992) betekende een doorbraak. Het creëren van vrije binnengrenzen binnen de Unie heeft als directe consequentie een aanzienlijk toename van het aantal zaken van gemeenschappelijk belang. Het beleid ten aanzien van asielzoekers, vluchtelingen, (illegale) immigranten en overschrijding van de buitengrenzen heeft een duidelijk Europese dimensie gekregen.

Ook het verdrag van Schengen, dat via het Verdrag van Amsterdam in het Europese recht is opgenomen, heeft de noodzaak van meer samenwerking sterker gemaakt. Het wegvallen van controle aan de binnengrenzen van de deelnemende lidstaten betekent voor asielzoekers dat zij asiel kunnen aanvragen in het land van voorkeur, als ze eenmaal binnen het 'Schengengebied' zijn. Dat heeft een vervelende bijkomstigheid.

Als andere landen de toelatingsnormen verscherpen, kunnen asielzoekers vrij eenvoudig elders terecht. Vooral landen met een relatief soepel vreemdelingenbeleid ondervinden daarvan de gevolgen. Nederland is een treffend voorbeeld van wat er gebeurt, als de lidstaten van de EU in deze context niet één lijn trekken. In Genève is Intergovernmental Consultations gevestigd. Dit overlegorgaan van westerse landen heeft becijferd, dat in de periode januari tot oktober 1998 ruim 14 procent van de 220.000 asielzoekers in Europa een aanvraag in Nederland heeft gedaan. De totale bevolking van Nederland bedraagt nog geen 5 procent van het totaal van de desbetreffende landen.

Misverstand

Harmonisatie is dus noodzakelijk, zeker bezien vanuit de noordelijke landen, die het gros van de opvang voor hun rekening nemen. Op sommige terreinen, bijvoorbeeld op het gebied van visumbeleid, is vooruitgang waarneembaar. Ook proberen de lidstaten criteria ten aanzien van kennelijk ongegronde asielverzoeken nauw op elkaar te laten aansluiten. Hiermee hangt samen, dat er meer overeenstemming moet komen over de vraag onder welke omstandigheden een land van oorsprong als "veilig" kan worden aangemerkt. Is van een onvoldoende onderbouwd verzoek sprake, dan is een versnelde procedure van toepassing. Asielzoekers moeten naar zogeheten derde landen (waarin zij voor het eerst zijn opgenomen, alvorens verder te reizen) worden teruggestuurd, als zij daar tenminste veilig zijn.

Oostenrijk, tot januari voorzitter van de EU, kwam vorige maand met een plan om meer lijn in het versnipperde asielbeleid te krijgen. Na vluchtige lezing ontstond echter de indruk, dat het individueel asielrecht op de tocht kwam te staan. Hoewel dit volgens de Oostenrijkse minister van binnenlandse zaken Karl Schlögl op een "misverstand" berustte, mocht zijn verbale reanimatie niet baten. Geen van de Europese partners toonde zich bereid het fundament van het VN-vluchtelingenverdrag uit 1951 -dat de EU onderschrijft- onderuit te halen. Het discussiestuk veegde bovendien asielzoekers, vluchtelingen en illegale migranten ten onrechte op één hoop, meenden de critici.

Wenen zat niet bij de pakken neer, en lanceerde een nieuw voorstel. Daarin komt aanpassing van het vluchtelingenverdrag niet voor. Daarentegen moet er wel een aanvulling komen, omdat het Verdrag van Genève tekortschiet en geen antwoord heeft op de gevolgen van bloedige etnische en binnenstatelijke conflicten, een ontwikkeling van de laatste jaren. Momenteel bespreken de ministers van justitie tijdens hun informeel beraad in Wenen de gewijzigde discussienota. De regeringsleiders krijgen het uiteindelijke resultaat op top in december ter beoordeling voorgelegd.

Verdeling

De Europese landen moeten volgens de Oostenrijkers nog strakker omspringen met het beoordelen van ongegronde asielaanvragen. Het plan voorziet verder in de bestrijding van mensensmokkel en een strengere aanpak van illegalen. Aan de andere kant kan het asielbeleid in sommige opzichten ruimhartiger worden. Ook mensen die formeel niet onder het VN-verdrag vallen, zoals Algerijnen die door moslimfundamentalisten worden bedreigd, kunnen aanspraak op asiel maken.

Om doeltreffend op vluchtelingenstromen te kunnen reageren, stelt het plan voor in tijdelijke opname van vluchtelingen te voorzien. Zo zou de EU beter kunnen reageren op plotselinge grote vluchtelingenstromen zoals uit voormalig Joegoslavië. Geen van de vijftien lidstaten beschikt momenteel al over een centrale opvang. Wenen koppelt het voorstel aan een eerlijker verdeling van de lasten over de lidstaten. En dat is nu net het hete hangijzer dat volgens Kok weliswaar een hogere plaats op de agenda verdient, maar pas later aan de orde zal komen. Een eenparig beleid kan op warme bijval rekenen, zolang de rekening maar uitblijft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 30 oktober 1998

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Verdelende rechtvaardigheid nog niet in zicht

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 30 oktober 1998

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken