Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Zaak-Letelier weer actueel

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Zaak-Letelier weer actueel

Washington kan om uitlevering Pinochet vragen

6 minuten leestijd

WASHINGTON - Een oude kwestie is ineens weer actueel geworden. Het is de moord op de Chileense balling Orlando Letelier. Deze kwam op 21 september 1976 in de diplomatenwijk van Washington bij een aanslag met een autobom om het leven.

Tijdens het proces tegen de moordenaars kwam vast te staan dat de Chileense geheime dienst DINA (Dirección de Inteligencia National) achter de moord zat. Maar de openbare aanklagers Eugene Propper en Larry Barcella lieten Pinochet buiten schot. Zij meenden dat de moordaanslag op Letelier een initiatief van kolonel Manuel Contreras, het toenmalige hoofd van de DINA, was geweest. Contreras zou Pinochet niet in zijn plannen hebben gekend.

Maar deze week verklaarde Larry Barcella in de actualiteitenrubriek 2Vandaag dat er nu voldoende bewijzen zijn dat Pinochet zelf tot de moord op Letelier opdracht had gegeven. Dus zouden de Verenigde Staten om de uitlevering van de Chileense generaal, die in september 1973 met hulp van de CIA een militaire coup pleegde, kunnen vragen, meent Barcella. Want de moord op Letelier vond op Amerikaans grondgebied plaats en was een daad van terrorisme tegen een persoon die daar bescherming had gezocht. Barcella wordt hierin bijgevallen door minister Pronk en door Ter Beek, de huidige commissaris van de Koningin in Drenthe. Beide PvdA-politici hadden in 1975 en 1976 veelvuldig contact met Letelier.

Orlando Letelier was ten tijde van de linkse regering van president Salvador Allende de Chileense minister van buitenlandse zaken. Toen generaal Augusto Pinochet Ugarte in september 1973 de macht greep was het gedaan met Allende en de democratie in Chili. Letelier werd gevangen genomen en kwam in een van Pinochets concentratiekampen terecht. Na een jaar kreeg hij gratie en mocht naar de Verenigde Staten. Daar ontwikkelde hij zich tot een zeer effectieve lobbyist tegen de politieke en economische belangen van de Chileense militaire junta.

Nederland

Letelier reisde regelmatig naar Nederland, waar hij contact zocht met ministers uit het kabinet-Den Uyl, vooral met Van der Stoel (Buitenlandse Zaken) en Pronk, en met Ter Beek, toen voorzitter van de vaste kamercommissie voor buitenlandse zaken.

Pronk herinnert zich het optreden van Letelier nog heel goed. "Letelier was zeer effectief. Hij sprak alsof hij nog minister van buitenlandse zaken was. Hij wilde dat Nederland zijn invloed zou aanwenden om leningen van de Wereldbank aan Chili te annuleren. Ik ben ervan overtuigd dat Letelier zo'n geducht tegenstander van de Chileense junta was, dat besloten werd hem te vermoorden", aldus Pronk.

Ter Beek vertelt dat Letelier ervoor gezorgd heeft dat een contract van 62 miljoen dollar dat het bedrijf Stevin met Chili wilde sluiten niet doorging. De Chileense junta had er toen groot belang bij dat westerse en vooral Nederlandse bedrijven in Chili gingen investeren, want dat leverde internationale erkenning op. Toen de order aan Stevin niet doorging, moet Pinochet zo woedend zijn geworden dat hij persoonlijk besloot wraak te nemen op Letelier. Hij gaf daarop de chef van zijn geheime dienst opdracht een moordplan uit te werken.

Ter Beek zegt dat hij altijd heeft geloofd dat Pinochet zelf achter de aanslag zat en dat het dus niet een losse actie van Contreras is geweest. "Contreras en Pinochet hadden dagelijks overleg met elkaar over allerlei veiligheidszaken. Ik kan mij niet voorstellen dat zo'n belangrijke kwestie als de moord op Letelier niet tussen deze beide heren -tussen aanhalingstekens- besproken is", aldus Ter Beek.

Op 9 januari 1979 begon in Washington het proces tegen de moordenaars van Letelier. Een van de getuigen bij dat proces was het toenmalige Tweede-Kamerlid Ter Beek. Terugkijkend op dat proces -nu precies 20 jaar geleden- verklaart hij er toch verbaasd over te zijn dat de beide aanklagers Propper en Barcella juntaleider Pinochet zelf niet in de beklaagdenbank hebben willen zetten. Ze hadden een deal gesloten met een van moordenaars, Michael Townley.

Proces

Townley was van oorsprong een Amerikaans staatsburger, die in Chili tot de geheime dienst DINA was toegetreden en in opdracht van de DINA moordaanslagen pleegde. Hij gebruikte allerlei schuilnamen en valse paspoorten, maar werkte niet voor de CIA, zeggen John Dinges en Saul Landau in een goed geschreven boek over de moord op Letelier. Townley was het die in september 1976 de plastic explosieven onder Leteliers auto aanbracht. Zijn mededaders waren Cubaanse ballingen, die op het kritieke moment de explosieven door middel van afstandsbediening tot ontploffing brachten.

Townley had met Propper en Barcella een afspraak gemaakt dat hij tegen de drie Cubaanse medeplichtigen zou getuigen, maar dan wel in ruil voor strafvermindering. Onderdeel van deze kroongetuigendeal was verder dat op het proces geen andere acties van de DINA of van Townley ter sprake zouden mogen komen. Het mocht alleen over de moord op Letelier gaan.

Townley verklaarde tijdens het proces dat zijn opdrachtgever Contreras geheel op eigen houtje had gehandeld en dat Pinochet van niets wist. De aanklagers geloofden die versie. "En daar begreep ik toen niets van", zegt Ter Beek later. "Ik denk dat er grotere belangen meespeelden en dat met name de Amerikanen het toen niet op een rechtstreekse confrontatie met Pinochet hebben willen laten aankomen."

Ter Beek herinnert zich nog een voor hem persoonlijk schokkend moment tijdens het proces. "De moordenaar van Letelier, Michael Townley, zat niet in de beklaagdenbank. Hij was immers op dit proces de belangrijkste kroongetuige. Op een gegeven moment zag ik in een van de ruimtes een lange man staan die zich niet onder de aangeklaagden bevond. Ik drukte hem de hand en we spraken even met elkaar. Later realiseerde ik me dat het Michael Townley was. Ik had de man die Letelier had vermoord, de hand geschud. Ik was geschokt en zou er nog nachten van wakker liggen..."

Rechtsgrond

Volgens Barcella is er sinds het proces van januari 1979 veel meer over de rol van Pinochet bij de moord op Letelier bekend geworden. Contreras viel in ongenade en hij werd in Chili berecht. In een beëdigde verklaring voor de Chileense rechtbank heeft Contreras laten weten dat hij het bevel tot de moord op Letelier rechtstreeks van Pinochet en van niemand anders heeft ontvangen. "Dat betekent", aldus Barcella, "dat Pinochet in Amerika wegens moord kan worden aangeklaagd. Hij kan zich er niet op beroepen dat hij handelde in zijn hoedanigheid van staatshoofd. Het gaat om een strafbaar feit, dat op het grondgebied van de Verenigde Staten werd gepleegd. In zo'n geval kan er geen beroep worden gedaan op wat juridisch wel "soevereine immuniteit" wordt genoemd."

"Spanje", vervolgt Barcella, "heeft een goede rechtsgrond om de uitlevering van Pinochet te vragen, maar de Verenigde Staten hebben een nog betere rechtsgrond. Er is namelijk in Amerika zelf een daad van terreur gepleegd tegen iemand die hier een veilig heenkomen heeft gezocht. En wij hebben hier een traditie dat terreurdaden worden bestraft en dat om uitlevering van de daders wordt gevraagd. Het zou hypocriet zijn als we dat in het geval van Pinochet zouden nalaten."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 27 januari 1999

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Zaak-Letelier weer actueel

Bekijk de hele uitgave van woensdag 27 januari 1999

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken