Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Vrije markt biedt boeren ook kansen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Vrije markt biedt boeren ook kansen

LEI-medewerkers vinden inkomenstoeslagen erg gevaarlijk

7 minuten leestijd

DEN HAAG - Iedere verandering van het huidige Europese landbouwbeleid betekent in feite een verslechtering voor de Nederlandse boer, vindt ir. C. van Bruchem van het Landbouw-Economisch Instituut (LEI). Maar de agrarische wereld weet ook telkens weer in te spelen op die veranderingen. "Het tekent de marktgerichtheid van de sector", luidt de visie van zijn collega dr. ir. H. J. Silvis. De Nederlandse landbouw krijgt de komende tijd heel wat voor de kiezen.

Het LEI houdt de hervormingsplannen voor het EU-landbouwbeleid van de Europese Commissie voortdurend kritisch tegen het licht. Wat betekent het voor de boereninkomens wanneer de prijzen voor granen, rundvlees en melk drastisch naar beneden gaan, zoals wordt voorgesteld door EU-landbouwcommissaris Fischler? In hoeverre worden de boeren hier via de inkomenstoeslagen voor gecompenseerd?

Tussenstation

Silvis en Van Bruchem waken ervoor een al te hard oordeel uit te spreken over het hervormingsbeleid. "Wij bekijken alleen de consequenties en onderzoeken mogelijke alternatieven." Toch is Silvis van mening dat de ontwikkelingen niet in het voordeel zijn van de Nederlandse landbouw. "Maar je kunt er ook niet veel tegen doen." De LEI-medewerker wijst op de druk van de partners binnen de Wereldhandelsorganisatie (WTO), waarin wordt onderhandeld over een liberalisering van onder meer het landbouwbeleid. "Vooral de Europese steun aan de boeren is veel landen een doorn in het oog, omdat dit concurrentievervalsend werkt. Europa zal zijn beleid dan ook moeten aanpassen."

De discussie over de hervorming is behalve door de WTO-onderhandelingen ook ontstaan als gevolg van de toenemende overschotten op de graan- en rundvleesmarkt en de uitbreiding van de EU met landen uit Midden- en Oost-Europa. Vooral met het oog op dit laatste moet volgens Silvis het landbouwbeleid worden gewijzigd. "De hervorming is een tussenstation op weg naar een vrije markt in een uitgebreide Europese Unie."

Liberalisering op wereldschaal is nog nauwelijks aan de orde. Alle WTO-uitgangspunten over vrijhandel ten spijt ziet Silvis op dit moment wereldwijd een "gecontroleerde landbouwpolitiek." Niet meer en niet minder. "De excessen zijn er een beetje uit. Niemand mag bijvoorbeeld nog met exportsubsidies de wereldzuivelmarkt domineren, zoals de EU lange tijd heeft gedaan. Maar binnen WTO-regels kunnen landen nog best een beschermende landbouwpolitiek voeren."

Consument

Het LEI berekende dat het verlagen van de prijzen voor granen, rundvlees en melk de Nederlandse boeren hard in de portemonnee treft. In de plannen van EU-landbouwcommissaris Fischler krijgen de boeren de prijsdaling gedeeltelijk gecompenseerd door middel van toeslagen in de vorm van een premie per hectare of per dier. Zo kan de premie voor Nederlandse melkveehouders uitkomen op ongeveer 575 gulden per koe, terwijl akkerbouwers 1300 gulden voor een hectare wintertarwe kunnen ontvangen. Maar ondanks deze inkomenstoeslagen leveren akkerbouwers jaarlijks gemiddeld 6250 gulden in, melkveehouders ruim 15.500 gulden en vleesveehouders maar liefst 22.790 gulden. Silvis plaatst hierbij echter wel een kanttekening. "Als de prijsontwikkeling gunstiger is, zal het inkomenseffect meevallen."

Qua financiering zit er tussen het oude en het nieuwe systeem van steun aan de boeren een essentieel verschil. Dankzij beschermende maatregelen van de EU ligt bijvoorbeeld de melkprijs in Europa nu ongeveer 20 cent hoger dan op de wereldmarkt. De consument betaalt dus meer. Bij de uitvoer naar landen buiten de EU geeft de Unie exportsubsidies om het grote prijsverschil met de wereldmarkt te compenseren. In het nieuwe systeem is het de bedoeling dat de prijs dichter in de buurt van die van de wereldmarkt komt te liggen. In ruil voor deze ingrijpende prijsverlaging krijgen de boeren inkomenstoeslagen uit Brussel, die moeten worden opgebracht door de lidstaten.

Het feit dat een groot deel van het boereninkomen na de hervorming is gebaseerd op toeslagen van de overheid, is volgens de LEI-medewerkers erg gevaarlijk. "Hierdoor worden de desbetreffende landbouwsectoren zeer gevoelig voor bezuinigingen."

De voorstellen van landbouwcommissaris Fischler zouden leiden tot hogere landbouwuitgaven. Deze bedragen nu bijna de helft van het totale budget van 187 miljard gulden. Vooral onder druk van Duitsland en Nederland wordt nu geprobeerd de lasten van de hervorming te drukken.

Slechte ruil

De Europese Commissie heeft het voorstel gedaan om de lidstaten 25 procent van de landbouwsteun die ze nu krijgen, zelf te laten betalen. Die steun mogen de landen dan ook zelf besteden, gekoppeld aan voorwaarden uiteraard. Bij deze zogenaamde cofinanciering komt de overige 75 procent van deze premies rechtstreeks uit Brussel. Deze optie lijkt op zich gunstig voor Nederland. Als nettobetaler draagt ons land jaarlijks immers meer af aan de Brusselse kas dan het in de vorm van subsidies en dergelijke terugkrijgt. Cofinanciering komt er dus op neer dat ons land niet meebetaalt aan de 25 procent die andere landen zelf moeten betalen, waardoor de Nederlandse uitgaven aan de EU per saldo lager uitkomen. Een tweede optie om de landbouwuitgaven via een systeem van inkomenstoeslagen terug te dringen, is het stapsgewijs afbouwen van deze premies. Vooral Frankrijk steunt dit plan. Voor de Fransen is dit aantrekkelijker dan het systeem van cofinanciering, want als zij ineens 25 procent zelf moeten gaan betalen kost hun dat jaarlijks 1,3 miljard gulden extra. Daarom kiest Parijs liever voor een geleidelijke vermindering. Bovendien biedt de gedeeltelijke renationalisatie van het landbouwbeleid hun de mogelijkheid om een eigen plattelandsbeleid op te zetten. De Nederlandse VVD-minister Zalm van Financiën is ook een voorstander van de tweede optie, omdat die leidt tot een snellere liberalisering.

De LEI-onderzoekers hebben er nog geen zicht op hoe de beide constructies uit zouden kunnen pakken. Silvis: "Daar hebben we nog geen onderzoek naar gedaan." Het voornemen van het kabinet om jaarlijks 1,3 miljard gulden te besparen op de afdracht aan Brussel (nu 10,7 miljard gulden), baart Silvis en Van Bruchem de nodige zorgen. "Door alleen te letten op het budget wordt vergeten dat de hervorming van het landbouwbeleid de Nederlandse agrarische sector wel eens veel meer geld kan gaan kosten dan ze aan bezuinigingen oplevert. Voor onze economie kan dat een slechte ruil zijn."

Tegenprestaties

Om het draagvlak in de samenleving voor de inkomenstoeslagen te vergroten, biedt de Commissie de lidstaten de mogelijkheid van de boeren een tegenprestatie te vragen. Deze zogenaamde cross compliance houdt in dat er inspanningen moeten worden geleverd op het gebied van onder andere natuur en milieu.

Het is de vraag of het systeem van cross compliance in Nederland wel goed toepasbaar is, meent Van Bruchem: "Ik heb het idee dat deze voorwaarden worden gebruikt om inkomenstoeslagen te voorzien van argumenten. Het is de vraag of dat voor ons land echt mogelijk is. Nu wordt er jaarlijks door de overheid aan de boeren zo'n 65 miljoen gulden voor natuurbehoud betaald, maar bij de Europese subsidies gaat het om circa 800 miljoen gulden. Hoe moet je een dergelijke groot bedrag vertalen in voorwaarden?"

De LEI-onderzoeker snapt ook wel dat een boer geen duizenden guldens kan verdienen met het schoonmaken van een sloot of het opknappen van houtwallen. "Ik schat dat de effecten van cross compliance in Nederland daarom heel beperkt zullen zijn. Tenzij je kapitalen voor een kilometer houtwal gaat uitbetalen natuurlijk... Het is bovendien een probleem dat het moeilijk is om al die voorwaarden in de praktijk goed te controleren." Het is voor Van Bruchem en Silvis eveneens de vraag of boeren wel zo happig zullen zijn om de genoemde tegenprestaties te leveren. Het systeem brengt immers eisen met zich mee. Van Bruchem: "Die kunnen voor de boer door allerlei beperkingen leiden tot lagere opbrengsten. Of tot hogere kosten, doordat hij er meer voor moet gaan doen. In dat geval zal hij de premies niet meer ervaren als compensatie voor prijsverlaging, maar voelt hij zich dubbel gepakt."

Pluspunt

De Nederlandse boerensector krijgt heel wat voor zijn kiezen de komende tijd. De LEI-onderzoekers zijn niet louter pessimistisch. "We moeten inspelen op nieuwe omstandigheden, dat is iedere keer weer de uitdaging", vindt Silvis. De sector is daar wat hem betreft ook toe in staat. "Dat heeft het verleden wel geleerd. Niemand klaagt meer over het melkquotum."

Van Bruchem vindt dat de interne Europese markt veel kansen biedt. "De huidige EU-markt telt een 400 miljoen consumenten. Met de toetreders erbij gaan we naar zo'n half miljard. We hebben zo langzamerhand een heel aardige thuismarkt."

Een pluspunt in de ogen van de LEI-medewerkers is bovendien dat het grootste deel van de Nederlandse agrarische productie -circa 60 procent- nauwelijks afhankelijk is van subsidies. Het gaat dan vooral om bloemen, groenten, fruit, varkens en aardappelen. Van Bruchem en Silvis wijzen er dan ook op dat de Nederlandse land- en tuinbouw al sterk geliberaliseerd is. "En dat hoeft niet altijd een bedreiging te zijn. De vrije markt biedt de boeren ook kansen."

Dit is het tweede deel in een serie over de hervormingen van het EU-landbouwbeleid. Vrijdag verschijnt het derde deel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 10 februari 1999

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Vrije markt biedt boeren ook kansen

Bekijk de hele uitgave van woensdag 10 februari 1999

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken