Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Boeren gruwen van lagere graanprijs

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Boeren gruwen van lagere graanprijs

Akkerbouwvoorzitter Maarsingh ergert zich aan gedram over liberalisering

8 minuten leestijd

STADSKANAAL - De Nederlandse akkerbouwers gruwen van het voorstel van de Europese Commissie om de graanprijs met 20 procent te verlagen. "Hierdoor zullen onze inkomens fors dalen", stelt voorzitter A. Maarsingh van de vakgroep akkerbouw van de boerenorganisatie LTO-Nederland verontwaardigd. Hij verwacht dat de Europese landbouwministers het plan volgende week aanpassen. "De voorgestelde inkomenscompensaties kosten namelijk miljarden guldens extra."

De Europese Commissie wil de graanprijs fors verlagen. Op deze manier moet de prijs dichter in de buurt van die van de wereldmarkt komen te liggen. Om de klap bij de boeren niet al te hard te laten aankomen, worden zij voor de helft van de daling gecompenseerd door een verhoging van de toesla g per hectare graan.

In Nederland stijgt de hectarepremie met zo'n 150 gulden tot 726 gulden bij zandgrond en 1030 gulden bij kleigrond. Ondanks deze compensatie zullen de ruim 10.000 Nederlandse akkerbouwers er jaarlijks door de lagere graanprijs toch zo'n 6250 gulden in inkomen op achteruitgaan, zo blijkt uit berekeningen van het Landbouw-Economisch Instituut (LEI). Nederland is in Europa op graangebied overigens een kleine speler. Van de ruim 36 miljoen hectare graan in de EU komt 190.000 hectare uit ons land.

Fabrieksaardappelen

Maarsingh, die zelf in Stadskanaal een akkerbouwbedrijf heeft, is een fervent tegenstander van de daling van de graanprijs met 20 procent van 26,5 cent per kilo naar 21 cent per kilo. Volgens hem is dat voor veel bedrijven funest. "Voor een dergelijke prijs kunnen telers geen graan produceren. Dat geldt niet alleen in Europa, maar ook in tal van andere landen."

De prijsverlaging zal grote gevolgen hebben, waarschuwt de LTO-voorman. Hij wijst daarbij op de zogenaamde spilfunctie van graan. "Als graan minder opbrengt, zullen boeren meer andere gewassen zoals aardappelen en uien gaan verbouwen, waardoor de prijzen hiervan ook onder druk komen te staan. Dit zal eveneens gebeuren bij contractgewassen zoals wortelen en bruine bonen, omdat bij het vaststellen van de prijzen van deze producten scherp wordt gelet op die van graan."

Een groep akkerbouwers die sowieso zwaarder wordt getroffen door de voorstellen van de Europese Commissie zijn de telers van fabrieksaardappelen. Het gaat hier vooral om boeren in het gebied Veenkoloniën, in het noordoosten van het land. De ongunstige compensatieregeling voor aardappelzetmeel kost hen 500 gulden per hectare, waardoor het inkomen volgens het LEI gemiddeld met ruim 14.000 gulden per jaar daalt. Maarsingh vindt dat deze bedrijven volledig moeten worden gecompenseerd.

Concurrentievervalsing

Ondanks grote tegenstand van de boeren wil de Europese Commissie de graanprijs toch verlagen richting die van de wereldmarkt. Een belangrijke reden is dat Brussel met het oog op de eind dit jaar beginnende onderhandelingen in de Wereldhandelsorganisatie (WTO) over een vrijere landbouwhandel in de wereld zijn beleid wil aanpassen. Veel landen zoals Australië, Argentinië en de Verenigde Staten hebben grote kritiek op de concurrentievervalsende maatregelen in Europa.

De Europese graanmarkt wordt door Brussel nu afgeschermd van de huidige lagere prijzen op de wereldmarkt door de boeren een zogenaamde garantie- of interventieprijs te geven. Deze bedraagt momenteel 26,5 cent per kilo, terwijl de wereldmarktprijs 19 cent is. In Europa moet dus voor graan meer worden betaald. Om het prijsverschil bij de uitvoer naar landen buiten de EU te overbruggen, krijgen de handelsbedrijven exportsubsidies. De meeste boeren elders ter wereld krijgen ook steun, maar dan gaat het niet net zoals in Europa om prijssubsidies, maar om inkomenstoeslagen.

Met de steun in de EU voor de akkerbouw was vorig jaar een bedrag gemoeid van zo'n 36 miljard gulden, ofwel ongeveer 40 procent van de landbouwuitgaven. De kritiek van binnen en buiten Europa dat het landbouwbeleid te veel geld kost, vindt Maarsingh onzin. "Wat is veel?", zegt hij met nadruk. "De landbouw kost 330 gulden per inwoner in Europa. Dat is een gering bedrag, want in ruil daarvoor is er een stabiele aanvoer en krijgt de consument een goed en gevarieerd voedselpakket tegen een relatief laag bedrag. Graan kost nu net zo veel als 40 jaar geleden. Bovendien is het ook verkeerd om te denken dat als de graanprijs omlaaggaat, dat dan het brood goedkoper wordt. De praktijk leert dat de verwerkers zoals de graanhandel, broodfabrieken en bakkers het voordeel opstrijken."

Het voorstel voor de lagere graanprijs is de tweede ingrijpende aanpassing in vrij korte tijd. Na het ontstaan van enorme graanoverschotten besloten de Europese lidstaten in 1992 bij de zogenaamde MacSharry-hervormingen na felle discussies de graanprijs geleidelijk met 30 procent te verlagen van 41 cent tot 26,5 cent per kilo. Bovendien werd er een braaklegregeling ingevoerd om overschotten tegen te gaan. Jaarlijks mogen akkerbouwers een bepaald percentage van hun land niet bebouwen.

Voor de maatregelen zouden de boeren volledig worden gecompenseerd via hectaretoeslagen. Dit laatste is niet gebeurd, benadrukt Maarsingh. "De vergoeding bedraagt ongeveer 8 cent per kilo graan. We krijgen in totaal zo'n 34 cent, dus slechts 80 procent van de beloofde 41 cent per kilo."

Dat de Europese Commissie de graanprijs nu verder wil verlagen van 26,5 cent naar 21 cent per kilo is volgens de LTO-voorman een veel te grote stap. Hij onderbouwt zijn kritiek met het argument dat de voorstellen van Brussel gebaseerd zijn op verouderde gegevens. "De plannen zijn opgesteld in 1996. Toen werd verwacht dat de vraag naar graan zou stijgen. Inmiddels is de situatie drastisch gewijzigd. Door een stagnerende vraag, die mede is ontstaan door de problemen in Azië, is de prijs op de wereldmarkt gekelderd naar 19 cent per kilo. Desondanks gaat landbouwcommissaris Fischler nog steeds uit van een wereldmarktprijs van 23 cent. Voor hem is dat zelfs een reden om de prijsdaling niet volledig te compenseren. Maar waar baseert Fischler die prijs van 23 cent op?"

Een extra reden om te twijfelen aan een herstel van de graanprijs is het voorstel van de Europese Commissie om het verplichte braak leggen af te schaffen. "Als dat gebeurt, zal de productie stijgen, waardoor de prijs vanwege de stagnerende vraag verder onder druk komt te staan", aldus Maarsingh.

Overschotten

Een belangrijke reden voor de prijsverlaging van graan en het afschaffen van de braaklegregeling is ook het feit dat de EU de landbouwuitgaven wil beheersen. Door de verhoging van de hectaretoeslagen zal dat in ieder geval de komende jaren niet lukken. De uitgaven zullen door de compensaties voor graan al met bijna 5 miljard gulden per jaar stijgen.

Landbouwcommissaris Fischler erkent dit, maar stelt dat de voorgestelde hervorming toch nodig is. Bij ongewijzigd beleid zullen de kosten vanwege de toenemende overschotten volgens hem nog sneller toenemen. Bovendien verwacht hij dat de plannen op termijn zullen leiden tot lagere uitgaven. De commissaris gaat ervan uit dat de wereldmarktprijs boven de Europese garantieprijs van 21 cent per kilo komt te liggen, zodat het graan uit de EU zonder subsidie kan worden afgezet op de wereldmarkt.

Dat de vraag nu wereldwijd stagneert,heeft Fischler nog niet op andere gedachten gebracht. Hij houdt vast aan zijn voorstellen, omdat het volgens hem om een tijdelijk probleem gaat. Maarsingh is het daar volstrekt mee oneens. "Als de braak wordt afgeschaft, zal de productie toenemen en de prijs nog verder onder druk komen te staan." Hij pleit daarom voor het handhaven van een effectieve productiebeheersing. "Het heeft toch geen zin om graan te produceren waar geen vraag naar is?"

De ontwikkeling richting meer vrijhandel leidt tot grote problemen. "Van d e wereldmarkt hebben wij niets te verwachten, want dat is een dumpmarkt. Dat gedram over liberalisering heeft niets te maken met sociaal gevoel en duurzaam produceren, want op de wereldmarkt gaat het er alleen om wie het meeste kan produceren tegen de laagste prijs", aldus de voorzitter van de Nederlandse akkerbouwers.

Consumentenbedrog

Over de compensaties die de Europese akkerbouwers krijgen, is hij eveneens somber gestemd. "De inkomenstoeslag is eigenlijk een verderfelijk systeem. Het is niet duurzaam, omdat we zeer gevoelig worden voor de grillen van de politiek." Wat dat betreft heeft minister Zalm van Financiën vorige week al een schot voor de boeg gegeven door zich aan te sluiten bij het Franse voorstel om de vergoedingen jaarlijks af te bouwen.

Dat Zalm zijn stellingname onderbouwt met de opmerking dat "je moeilijk kunt verdedigen dat je één beroepsgroep permanent in de bijstand neemt", is bij Maarsingh zeer slecht gevallen. "Wij zijn geen steuntrekkers. Dat we een beleid met inkomenstoeslagen krijgen is de keus van de politiek en niet die van ons. De opvatting van Zalm is consumentenbedrog."

Afblazen

Volgende week moeten de Europese ministers van Landbouw een akkoord zien te bereiken over de hervormingen. Maarsingh verwacht dat de voorstellen worden aangepast. Hij hoopt dat de plannen gezien de veranderde situatie op de wereldmarkt worden uitgesteld. Ook met het oog op de toetreding van de Midden- en Oost-Europese landen tot de EU hoeft dat volgens hem geen probleem te zijn, want "dit wordt toch zeker vertraagd." Als er geen uitstel komt, hoopt Maarsingh dat de prijsverlaging voor graan wordt verminderd van 20 naar 10 procent en dat de boeren een volledige compensatie krijgen. "Door de iets hogere prijs is er veel minder geld voor de hectaretoeslagen nodig, terwijl dit voorstel voor de boeren beter is."

Er is een kans dat de bewindslieden de voorstellen wijzigen. Veel lidstaten zijn tegen de fors hogere uitgaven. Ook minister Apotheker is er volgens de LTO-voorman van overtuigd dat de huidige plannen niet kunnen. Dat de hervorming helemaal wordt afgeblazen verwacht Maarsingh echter niet. "Daar hebben ze de moed niet voor. Maar wat de uitkomst zal zijn, weet niemand. Het wordt een pokerspel."

Dit is het vijfde deel in een serie over de hervorming van het Europees landbouwbeleid. Vrijdag verschijnt het volgende artikel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 17 februari 1999

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Boeren gruwen van lagere graanprijs

Bekijk de hele uitgave van woensdag 17 februari 1999

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken