Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Bach voor leek en liefhebber

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Bach voor leek en liefhebber

Hänssler, Kruidvat en Teldec bestoken consument met levenswerk Thomascantor

9 minuten leestijd

Bach en het millennium: de ultieme combinatie. Volgend jaar is het 250 jaar geleden dat Johann Sebastian Bach in Leipzig zijn laatste adem uitblies. Voor platenmaatschappijen, concertorganisatoren en musici reden om hem uitgebreid voor het voetlicht te halen. Hänsler en Teldec zetten Bachs muziek op cd. Ook Kruidvat blaast zijn partij mee. Voor een prikje presenteert de voordeeldrogist de nalatenschap van het genie.

Vraag een willekeurige musicus: "En Bach?" Hij kiest de bekende weg: "De bron". Het riekt naar een gebrek aan originaliteit, naar de afwezigheid van een eigen visie. De werkelijkheid is anders. Johann Sebastian Bach (1685-1750) ís voor hem de grootste aller tijden. Hij zal zich niet schamen de Thomascantor tot componist van het afgelopen millennium te bestempelen.

Haalden sommige tijdgenoten tijdens Bachs leven de neus voor zijn in hun ogen achterhaalde componeertrant op, tegenwoordig laven miljoenen zich aan zijn werken. Sommigen komen nauwelijks verder dan het bekende orgelwerk de Toccata en Fuga in d, BWV 565 en hoogtepunten uit de Matthäus Passion. Anderen ontdekken ook de wereld van de orkestwerken en de cantates. Ze verwonderen zich over frisheid, diepgang, originaliteit, over notenbeeld en lijnenspel. Het is te hopen dat een ieder bij alle Bachkoorts ook oog h eeft voor het Soli Deo Gloria, God alleen de eer: de woorden waarmee de Thomascantor zijn werken ondertekende. Het talent van de musicus is immers een algemene gave van de Geest.

Verzamelwoede

Dinsdag ontvouwde Kruidvat in het Amsterdamse Concertgebouw zijn plannen. Deze week ligt de introductie-cd van de Bach Edition in alle 477 filialen van het drogisterijketen. Vanaf begin september tot eind volgend jaar volgen 155 cd's, verdeeld over 20 losse boxen met elk 5 tot 11 cd's. Eén zilveren schijf kost ongeveer 2,80, waarmee de prijs van de complete set rond 435,- ligt. Daarmee komt een complete Bach binnen veler handbereik. Of iedere consument alles in huis wil halen, is de vraag. Kruidvat mikt echter op de verzamelwoede van de Nederlander. Optimisme voert de boventoon. De drogisterijketen hoopt via de Bach Edition 3 miljoen cd's af te zetten. Dat komt neer op de verkoop van ruim negentienduizend sets. Dergelijke astronomische getallen zullen de reguliere platenbranche doen watertanden. Gewoonlijk gaat Kruidvat uit van het principe 'op is op'. Klanten die op zoek naar Bach zijn en misgrijpen, kunnen de gezochte box echter nabestellen.

Een deel van muziekminnend Nederland staat ambivalent tegenover de activiteiten van Kruidvat. Klassieke cd's tussen tandpasta zouden afbreuk aan het imago van deze muziek doen. De lage prijs van het product zou meewerken aan de teloorgang van de cd-markt. Toch pikken ook steeds meer liefhebbers een graantje van het Kruidvat-voordeel mee. De tijd dat stoffige opnames uit een ver land de schappen van de filialen vulden, ligt achter ons. Acceptabele tot fraaie opnames zijn geen uitzondering. Wat ontbreekt, is een gedegen tekstboekje. Waren ze vroeger afwezig, tegenwoordig wordt met een paar pagina's volstaan. Ook gerenommeerde musici halen hun neus niet meer voor Kruidvat op, want klavecinisten als Bob van Asperen en Menno van Delft zegden hun medewerking aan de Bach Edition toe.

Drempel

Pieter van Winkel, directeur van Joan Records, is geestelijk vader van de Bachserie. Joan Records brengt voor Kruidvat het label Brilliant Classics uit. Van Winkel vindt dat hij niet aan marktvervuiling doet. Hij deelt Kruidvat en zichzelf zelfs een schouderklop uit: "De muziekliefhebber weet de weg naar de vakhandel te vinden, maar een leek gaat niet zoeken. De drempel van de vakhandel is voor hem, onder meer door het grote aanbod, te hoog. Bij Kruidvat vindt hij daarentegen een beperkt aanbod. Aan de prijs kan hij zich geen buil vallen. Wanneer hij een cd mee naar huis neemt en daarvan geniet, is er een klassieke consument geboren."

Volgens de directeur beïnvloedt de lage prijs van een Kruidvat-cd de kwaliteit van de Bach Edition niet negatief. "Orkesten, koren en solisten behoren tot de internationale top." Kruidvat put ten dele uit bestaande opnamen en klopte daarvoor bij labels als BIS en Collins Classics aan. Meer dan de helft van de opnames is nieuw. Voor de orgelwerken tekent Hans Fagius. De composities voor klavecimbel worden onder meer door Pieter-Jan Belder, Joseph Payne en Pieter Dirksen uitgevoerd. Bij de orkestwerken ontwaren we de Amsterdamse Bach Solisten en I Solistici di Zagreb. Onder meer The Sixteen Choir & Orchestra en het Nederlands Bach Ensemble bogen zich over de vocale werken. Bij de kamermuziek stuiten we op fluitist Stephen Preston en gambist Jordi Savall: een gemêleerd gezelschap, waaronder zich topmusici bevinden.

Inlevingsvermogen

Pieter Jan Leusink kreeg van Kruidvat de uitnodiging de bijna 200 geestelijke cantaten van Bach uit te voeren. Waar anderen 8 jaar of langer voor zo'n project reserveerden, moet de dirigent van het Holland Boys Choir de klus binnen 2 jaar klaren. Aarzelend nam hij de haast onuitvoerbare opdracht aan. Vanwege de beperkte tijd en het beschikbare budget wordt een cantate niet als geheel opgenomen. Delen uit verschillende cantates die eenzelfde bezetting vragen, worden op één dag opgenomen. Uiteindelijk worden de afzonderlijke opnamen samengevoegd. Een dergelijke werkwijze vergt een maximum aan muzikaal inlevingsvermogen. Het eindproduct zal uitwijzen of de musici daar gedurende 2 jaar toe in staat zijn en of ze onder die tijdsdruk op niveau kunnen presteren.

Leusink verzekerde zich van de medewerking van de Engelse sopraan Ruth Holton, de counter-tenor Sytse Buwalda, de Duitse tenor Knut Schoch en de bas Bas Ramselaar. Daarnaast stelde hij Netherlands Bach Collegium samen, waarin onder meer musici zitting hebben die eerder met Ton Koopman of Philippe Herreweghe samenwerkten.

De dirigent pretendeert niet dé visie van het millennium te brengen. Wel denkt hij naast dirigenten als Leonhardt, Harnoncourt, Koopman en Suzuki iets nieuws in petto te hebben. Hij hoopt dat de burger na het beluisteren van 'zijn' Bach reageert als de leden van het Holland Boys Choir: "Die Bach was echt een onwijs gave kerel."

Twijfelachtige werken

Ook Hänssler en Teldec wagen zich aan een Bach-editie. Daarmee ontbrandt de strijd wie een complete versie levert. Alle maatschappijen zeggen de complete werken uit te brengen. Kruidvat brengt de composities waarvan zeker is dat Bach ze schreef. Bewerkingen komen alleen op schijf terecht als ze iets wezenlijks aan de muziek toevoegen.

Hänssler spreekt in het kader van volledigheid van een wereldpremière. Ook Teldec gaf haar uitgave Bach 2000 de typering "compleet" mee. Volgens Willem Vogels van Warner Classics, de maatschappij die Bach 2000 in Nederland aan de man brengt, heeft iedere maatschappij een beetje gelijk, "want wat moet je met de twijfelachtige werken van Bach? Dat is voer voor musicologen. De lijn die Teldec heeft gevolgd, is alle werken die op dit moment aan de Thomascantor zijn toegeschreven, mee te nemen. Daarnaast zijn enkele meer omstreden composities opgenomen." Volgens Vogels zullen de versies van Hänssler, Kruidvat en Teldec in grote lijnen dezelfde werken bevatten.

Teldec introduceert Bach in een sampler als "Onze-lieve-Heer van de muziek". Een titel waar Bach zelf van gegruwd zou hebben. Teldec putte voor haar editie voornamelijk uit bestaande opnamen. Meewerkende musici als Nikolaus Harnoncourt, Gustav Leonhardt, Frans Brüggen, de zangers Christoph Prégardien en Klaus Mertens behoeven nauwelijks introductie. Het merendeel van de opnamen is bestaand, een deel nieuw. Zo zitten er onder meer registraties van het Leonhardt Consort uit de jaren zestig in de serie. Nieuw opgenomen zijn onder andere de orgelwerken door Ton Koopman, de klavecimbelstukken door Andreas Staier, luitstukken met Luca Piance en wereldlijke cantates onder Koopman.

Bach 2000 verschijnt op 26 augustus in 12 boxen, die voorlopig niet afzonderlijk verkrijgbaar zijn. Mogelijk kan de consument rond november wel kiezen. Op dit moment worden alleen de mensen die al in het bezit van de door Leonhardt en Harnoncourt uitgevoerde cantates zijn, ontzien. Er is een versie zonder deze geestelijke werken beschikbaar. Adviesprijzen voor de complete serie zijn bij intekening voor 1 juli 2295,- en daarna 2695,-. Van het Bachboek dat de serie completeert, verschijnt alleen een Engelse versie.

Zwaargewicht

De Edition Bachakademie van Hänssler ontstond in samenwerking met de Internationale Bachakademie Stuttgart, waarvan Helmuth Rilling directeur is. Rilling had de artistieke leiding van deze Bachuitgave. Volgens A. J. Kesteloo van de Klemtoon, het bedrijf dat verantwoordelijk is voor de distributie in Nederland, is ongeveer 70 procent van de Bachwerken opnieuw opgenomen, waaronder de Messe in h-moll, het Weihnachts Oratorium en kamermuziek voor fluit. Enkele werken zoals de losse koralen komen voor de eerste keer op cd terecht.

Voor de klavecimbelcomposities tekenden onder meer Robert Levin, Robert Hill en Trevor Pinnock. Leden van het Bach Collegium Stuttgart namen diverse kamermuziekwerken onder handen. De orgelwerken zijn verdeeld onder Wolfgang Zerer en voor Nederland onbekendere spelers als Kay Johannsen, Bine Bryndorf en Martin Lücker. Met Rilling heeft Hänssler een zwaargewicht in huis. De dirigent is een autoriteit. De opnamen van de cantates door de Gächinger Kantorei en het Bach Collegium Stuttgart onder Rillings leiding zijn dan ook in de editie terug te vinden.

Informatie

Een lijvig Engelstalig booklet bij de sampler van Hänssler doet uit de doeken hoe de Bach Editie in elkaar steekt. Een overzicht van alle werken en waar deze op de 169 cd's te vinden zijn, is ingesloten. Een voordeel van de Hänssler-serie is dat de meeste cd's los ( 34,95), als dubbel-cd ( 54,95) of als 3 cd-box (69,95) verkrijgbaar zijn. Een klant moet dus ruim 5400 gulden bijeenschrapen. Consumenten die een abonnement nemen, besparen ongeveer 2200 gulden.

Ook Hänssler levert desgewenst een editie zonder cantates. Eind volgend jaar hoopt de maatschappij de laatste cd van de Edition Bachakademie gereed te hebben. Bij het doorbladeren van diverse booklets van Hänssler valt de gedegen informatie op. Kesteloo betitelt deze Bacheditie als "een wetenschappelijk project, het resultaat van 20 jaar studie, als het levenswerk van Bach-freaks."

Hänssler, Kruidvat of Teldec: het woord is aan de consument. Iedere editie zal een eigen publiek bedienen. Smaak, financiële (on)mogelijkheden en de behoefte aan achtergrondinformatie zullen een belangrijke rol in de overwegingen van de koper spelen. Zijn alle plussen en minnen tegen elkaar weggestreept, is de keus gemaakt, dan raken guldens en muzikanten op de achtergrond. De muziek staat centraal. Wanneer klanken stromen, zullen verbazing en verwondering om de voorrang strijden. Wie muzikale veelzijdigheid, de compositorische kwaliteit en de esthetische inhoud van Bachs levenswerk gaat ontdekken, zal het stof geen kans geven de door hem aangeschafte Bacheditie te overwoekeren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 31 mei 1999

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Bach voor leek en liefhebber

Bekijk de hele uitgave van maandag 31 mei 1999

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken