Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Een elastiek waar de rek uit is

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Een elastiek waar de rek uit is

Carien Karsten: Als we niet oppassen is burn-out glijbaan richting WAO

8 minuten leestijd

Burn-out, opgebrand. Een op de tien werknemers loopt er volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek tegenaan. Van de ene op de andere dag gaat het niet meer. Van het enthousiasme en de inzet van weleer is niets meer over. Het lichaam voelt aan als een elastiek waar de rek uit is. In het zojuist verschenen boek "Omgaan met burnout" doet schrijfster Carien Karsten "een handreiking." "Ik wil dat mensen zich bewust worden van het probleem. Het is heel belangrijk er op tijd bij te zijn."

Frans Kokke is CAO-onderhandelaar bij de FNV, 41 jaar, zeventien jaar getrouwd en heeft geen kinderen. Vanaf zijn middelbareschoolperiode begon de prestatiedrang op te spelen. Opleidingen, cursussen, het was hem nooit te veel. "Dat gebeurde drie avonden in de week. Dat patroon is nooit meer veranderd. Later werd het eerder meer, de zaterdagen kwamen erbij. Maar ik ervoer het nooit als een overbelasting. Het was drive, ambitie."

Frans raakte via de ondernemingsraad van zijn vorige werkgever betrokken bij het werk van de FNV. Dit boeide hem zo, dat hij de overstap maakte naar de vakbond en uiteindelijk als districtshoofd verantwoordelijk werd voor Noord-Holland en Midden-Nederland, waar zo'n 30.000 leden zaten. Een drukke baan, hoewel die drukte hem lange tijd niet leek te deren.

Toch bleken de energiereserves van Frans niet onuitputtelijk. Ruim twee jaar geleden ging het mis. Frans raakte het overzicht over zijn werk kwijt. "Ik ging steeds meer doen, met steeds minder resultaat en had het niet in de gaten. Ik werd steeds vermoeider, kreeg steeds meer problemen in mijn contacten, ik voelde me steeds minder begrepen en kwam steeds meer alleen te staan."

Frans noemt het proces dat hij doormaakte "enerzijds geleidelijk, anderzijds heel fors." "Ik kreeg last van hartritmestoornissen, een hoge bloeddruk en ging daarmee naar de huisarts. Het lichaam ging haperen en dat betekende dat ik nog meer energie nodig had om de dingen te doen die ik doen wilde."

Kluns

Het overlijden van zijn moeder kwam daar nog eens bij. "In de week na het overlijden hebben we het ouderlijke huis ontruimd. Na die week dacht ik: Daar gaan we weer. Ik kwam 's maandags op kantoor en zat aan het bureau. Toen ging het licht uit. Het ging niet meer en ik wilde niet meer." Frans belandde thuis op de bank en staarde maandenlang naar een schilderij aan de muur. Frans was opgebrand.

Het waargebeurde voorbeeld komt uit "Omgaan met burnout". De auteur, psychotherapeut mr. dr. Carien Karsten, doet een boekje open over het verschijnsel waarover volgens haar weinig is gepubliceerd. "Over stress en burn-out zijn veel wetenschappelijke verhandelingen geschreven, maar over burn-out bij mijn weten niets voor een breder publiek."

Voor haar boek koos Karsten in de meeste gevallen voor de -prettig leesbare- interviewvorm, zowel bij mensen die uit eigen ervaring vertellen als bij deskundigen die hun opvattingen over burn-out ventileren. De schrijfster behandelt een breed palet: van signalering van burn-out tot het medische en het WAO-circuit en van juridische valkuilen tot therapieplannen die burn-out kunnen doorbreken.

Hoewel de Engelse term een containerbegrip is voor verschillende ervaringen, is een definitie wel te geven. "Burn-out betekent fysieke en geestelijke uitputting, het gevoel dat dingen langs je heengaan, vervreemding noem ik dat. Ook raak je het contact met je innerlijk kwijt, je voelt een enorme mate van onzekerheid, je beschouwt jezelf als een kluns, om het zo maar te zeggen", aldus Karsten.

Ze kan min of meer uit persoonlijke ervaring over het ziekteverschijnsel vertellen. "Bijna drie jaar geleden heb ik een whiplash gehad, eigenlijk als gevolg van vermoeidheidsverschijnselen. Toen heb ik geworsteld met dat fenomeen: ik wilde weer aan de slag, ging op zoek naar behandelmogelijkheden." Dat resulteerde in een boekje over whiplash.

Voor het ongeval had ze keihard gewerkt, organiseerde in haar eentje een congres en raakte daardoor oververmoeid. "Achteraf denk ik dat ik redelijk opgebrand was. Ik was totaal door mijn vitale reserves heen." Karsten ontdekte toen dat de ziekteverschijnselen van burn-out en whiplash overeenkomsten vertonen. "In beide gevallen is de hersenkern ontregeld." En ziedaar, stof voor opnieuw een boek. Geen overbodige luxe in een gestresst Nederland met zijn oprukkende 24-uurseconomie.

Levenshouding

"De werkdruk in dit land is idioot hoog", vindt Karsten. Het omgaan met die werkdruk is de moraal van het verhaal. "Hoe pak je dat op? Probeer je het tempo koste wat het kost vol te houden en beland je een vicieuze cirkel? Of geef je het op en ga je werken aan een evenwichtige levenshouding, zowel privé als in je baan?" Karsten pleit uiteraard voor het laatste, al is er op het gebied van kennis over burn-out nog heel wat 'zendingswerk' te verrichten.

Tien procent van de werknemers overkomt burn-out, weet het CBS te melden. Toch wordt het probleem als zodanig vaak niet onderkend. "Werkgevers hebben er soms belang bij om deze verschijnselen te ontkennen", durft Karsten wel te beweren. Heel vaak ook schort het simpelweg aan de herkenning van de verschijnselen. De gevolgen zijn des te erger. Vanwege alle stressfactoren knapt een werknemer uiteindelijk echt af.

In "Omgaan met burnout" schrijft Karsten dat het ziekteproces een glijbaan kan zijn naar de WAO. "Volgens de laatste gegevens zitten meer dan 300.000 mensen wegens psychische klachten in de WAO. Jaarlijks worden 30.000 mensen afgekeurd ten gevolge van psychische problematiek." De klachten bestaan veelal uit overspannenheid, burn-out en depressiviteit.

Het kan nog erger, zo leert het boek. Uit een onderzoek onder Japanse mannen blijkt dat de mannen die dagelijks zo'n 11 uur werken 2,4 keer meer kans op een hartinfarct hebben dan mannen die 7 tot 9 uur per dag werken. Een Zweeds experiment toonde aan dat ook zaken als een gebrek aan controle over de eisen van het werk en sociale steun van collega's factoren zijn die de kans op hart- en vaatziekten aanmerkelijk vergroten. Karsten: "Daaruit blijkt dus dat werkdruk direct invloed heeft op de gezondheid."

Dramatisch

Doel van het boek is de herkenbaarheid van burn-out te vergroten. Dat lijkt aardig te lukken. In de luttele dagen dat het werk in de winkel ligt, kreeg de schrijfster al ettelijke reacties. "Gewoon mensen die opbellen. Een vrouw die hulp zoekt voor haar man, iemand die tijdens uitzendwerk in de ziektewet is beland. De meest dramatische reactie kwam van een man bij wie burn-out is vastgesteld en die is doorverwezen naar een psychiatrisch ziekenhuis, waarop zijn baas hem ontsloeg", vertelt Karsten.

De BV Nederland staat wel open voor wijze raad zoals die in "Omgaan met burnout" wordt gegeven, denkt de psychotherapeut. "Er was een enorme belangstelling voor het congres dat eergisteren in de Rode Hoed in Amsterdam werd gehouden over burn-out. Bedrijven zien ook wel in dat ze voordeel kunnen behalen door preventief te werk gaan, bijvoorbeeld door het voeren van loopbaangesprekken." Karsten wil er zo nodig ook nog wel een commerciële draai aan geven, als dat het proces kan versnellen: "Preventie kost wat, maar het levert de baas tien keer zoveel op. Onderzoek heeft aangetoond dat het ziekteverzuim op die manier met 1 procent kan dalen. Dat is de eerste winst."

Er ligt ook een gevaar op de loer, vindt ze. "Burn-out is goed te behandelen, als je er op tijd bij bent. Maar we moeten er ook weer voor oppassen dat het ziektebeeld verandert in een soort statussymbool voor de manager die zo hard heeft gewerkt. Die kan zich veroorloven dit te zeggen. Maar die allochtone werknemer met dezelfde klachten wellicht niet. Die is ziek en moet weg. Dat zou ik erg vinden." Karsten wijdde eergisteren in het middagdeel van het congres een aparte workshop aan dit onderwerp: werkstress en multiculturaliteit.

Modeverschijnsel

De auteur kreeg inmiddels ook te maken met mensen die zich afvroegen of ze niet bezig was met het in kaart brengen van een modeverschijnsel. Dit was ook een van de stellingen die op het congres werd geponeerd. Karsten: "Werken is natuurlijk gezond. Maar bij een te grote belasting gaat het echt fout. Burn-out mag een modetrend heten, misschien is dat gedeeltelijk waar. Maar trends verdwijnen weer. Dat zal met burn-out niet gebeuren als er geen adequate maatregelen worden getroffen. Ik voorspel dan een klein epidemietje. Het ziekteverzuim zal toenemen, evenals de instroom in de WAO."

Nog even naar CAO-onderhandelaar Frans Kokke. Hij ging in therapie bij Sonja van Zweden, psycholoog-psychotherapeut. Die werd veertien jaar geleden zelf geveld door burn-out en specialiseerde zich na haar herstel in de behandeling ervan. Frans deed naast de praatsessies met Van Zweden ontspanningsoefeningen. Het plezier in het werk kwam na zeven maanden terug. Maar: "Ik geef heel veel energie en tijd aan mijn werk en daar wil ik ook iets voor terugkrijgen."

Voorkomen is nog altijd beter dan genezen. Laat het niet zover komen, is de stelling van Karsten. "Als je er op tijd bij bent, kunnen vijf gesprekken van anderhalf uur al heel wat lucht geven. Dat klinkt ongeloofwaardig, maar het is echt zo."

Mede n.a.v. "Omgaan met burnout. Preventie, hulp en reïntegratie", door Carien Karsten, uitgeverij Elmar, Rijswijk, 1999; ISBN 90 3890 9462; 304 blz.; 34,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 12 november 1999

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Een elastiek waar de rek uit is

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 12 november 1999

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken