Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Hulp als blijk van vertrouwen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Hulp als blijk van vertrouwen

Schulte Nordholt: Herstel betrekkingen met Indonesië kwam op goede moment

7 minuten leestijd

Bij de behandeling van de begroting van de ministeries van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking, deze week, komt de verrassende actie van minister Herfkens ongetwijfeld uitvoerig aan de orde. Onverwacht reisde zij naar Jakarta en kondigde daar het herstel van de Nederlandse betrekkingen met Indonesië aan. De Tweede Kamer steunt haar. Alleen de SGP noemt haar besluit "onrijp."

Ze was officieel alleen maar op bezoek in India, maar vandaar vertrok zij tien dagen geleden onverwacht naar de Indonesische hoofdstad Jakarta. Ze sprak er met de vice-president, Megawati Soekarnoputri, en met de minister van Economische Zaken en Financiën, Kwik Kian Gie. Na afloop van die gesprekken kwam minister Herfkens enthousiast naar buiten hollen. De betrekkingen met Indonesië, die sinds 1992 als gevolg van de 'affaire-Pronk' waren opgeschort, waren weer hersteld.

Aan twee voorwaarden moeten landen voldoen om voor Nederlandse ontwikkelingshulp in aanmerking te komen. Het land moet onder de armoedegrens vallen en het bestuur moet deugen. Als gevolg van de Aziatische crisis voldoet Indonesië aan de eerste norm, met het aantreden van de regering-Wahid -die een einde zegt te willen maken aan de decennialange corruptie en fraude- voldoet het land volgens Herfkens ook aan de tweede eis.

"Dit is een fantastische nieuwe regering die buiten kijf zeer integer is en een enorme prioriteit geeft aan het uitroeien van corruptie. De politieke wil om de problemen aan te pakken staat als een paal boven water. Het kost geen moeite om daarop te vertrouwen. Het is voor mij volstrekt duidelijk dat we hier een hulprelatie gaan beginnen", riep Herfkens enthousiast uit.

Of Indonesië daadwerkelijk op de beruchte landenlijst van Ontwikkelingssamenwerking komt, is nog onzeker. Maar Herfkens zei dat ze de komende vijf jaar in ieder geval voor "enkele tientallen miljoenen guldens" hulp wil gaan geven. "We kunnen niet met een aalmoes aankomen in een land waar 200 miljoen mensen wonen."

Goedmakertje

In de Tweede Kamer is het nieuws over Herfkens actie positief ontvangen. De woordvoerders van de grote fracties betuigden daags na Herfkens gesprekken in Indonesië hun instemming. "Terecht", vindt professor H. Schulte Nordholt, hoogleraar Aziatische geschiedenis aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. "De actie van Herfkens kwam precies op het goede moment, al was zij wat klungelig -op een koopje- geregeld en had zij wat chiquer gekund dan via een onverwacht uitstapje vanuit India."

Volgens Schulte Nordholt heeft Nederland er wat "lang over gedaan om over de schok van 1992 heen te komen", toen de toenmalige president Soeharto de banden met Nederland verbrak uit ergernis over het opgeheven vingertje van minister Pronk. "Vooral na het aantreden van Habibie in mei 1998 viel er een doodse stilte, zodat de Indonesische ambassadeur in Den Haag voorzichtig vroeg of er soms wat was. Minister Peper was de enige Nederlandse bewindspersoon die vanwege de vriendschapsbanden met Habibie nog wel eens met Jakarta belde."

"Het is daarom goed dat er aan deze situatie een einde is gekomen", stelt Schulte Nordholt. Het is best mogelijk dat het uitstapje van Herfkens een goedmakertje is voor de onbeschofte behandeling van Wahid in Nederland. Die meldde zich begin september bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, maar de ministers Van Aartsen en Jorritsma weigerden hem te woord te staan. De Nederlandse ambassadeur in Jakarta had hen namelijk geadviseerd geen aandacht aan Wahid te schenken, omdat hij "onbetrouwbaar en een beetje gek" zou zijn."

"Al is het een goedmakertje, dan vind ik het nog prima. Nederland mag de Indonesische samenleving niet in de steek laten. Oude banden scheppen verplichtingen. Bovendien is het Indonesische rechtssysteem gebaseerd op het koloniale verleden. Dat moet hervormd worden en daarvoor is Nederlandse juridische expertise nodig", vindt Schulte Nordholt, wiens familie ook door oude banden aan Indonesië is verbonden. Zijn vader was er controleur bij het binnenlands bestuur. Samen met zijn broer heeft Schulte Nordholt onlangs het dagboek uitgegeven dat zijn moeder in haar Indische jaren heeft bijgehouden.

Koloniale inspecteur

Schulte Nordholt vindt zelfs dat Pronk alsnog gelijk heeft gekregen. In 1992 protesteerde Pronk tegen de moordpartij op een menigte demonstranten die zich had verzameld voor een herdenkingsbijeenkomst op het kerkhof van Dili in Oost-Timor. Het verzet tegen deze wandaad van het Indonesische leger was "een zaak van het hele Nederlandse kabinet en had een gegronde reden", vindt Schulte Nordholt. En hij herinnert eraan dat minister Kwik zelf onlangs heeft gezegd dat de schuld voor de verbroken betrekkingen volledig aan Indonesische zijde lag. Soeharto ergerde zich zo aan de bemoeizucht van de ex-koloniale mogendheid dat hij de koloniale inspecteur Pronk direct voorhield dat hij "die paar grijpstuivers" voortaan kon houden. Schulte Nordholt erkent dat het gedrag van Pronk in Indonesië voortdurend als irritant is ervaren, "maar Soeharto heeft dat gebruikt als smoes om de betrekkingen op te zeggen."

De hulp die Herfkens wil gaan bieden "stelt nog niks voor", vindt Schulte Nordholt. Vooral op het terrein van het onderwijs ziet hij mogelijkheden. "Omdat het kritische denken onder het regime van Soeharto niet meer mocht, heeft er een enorme intellectuele erosie plaatsgehad. Er zijn universiteiten genoeg, maar de kwaliteit van het onderwijs moet omhoog."

Ex-minister Ritzen van Onderwijs startte enkele jaren terug een samenwerkingsprogramma van 25 miljoen gulden. Maar zijn opvolger Hermans heeft dat budget zonder opgaaf van redenen met 60 procent teruggedraaid. "Dat is politiek heel slecht gevallen. De Indonesische regering dacht dat Nederland alle banden volledig wilde verbreken. Er vindt nu moeizaam overleg tussen het ministerie van Onderwijs en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen plaats over het herstel van dat programma."

Schulte Nordholt noemt de actie van Herfkens niet voorbarig. "Het is terecht om de nieuwe regering je vertrouwen te geven. Het risico is gering. Wil je de boot missen -en dit land is groot en belangrijk en heeft een enorm economisch potentieel- dan moet je nog langer wachten."

Regio's

De buitenlandwoordvoerder van RPF/GPV, E. van Middelkoop, deelt dit standpunt. Hij is "blij" met het herstel van de betrekkingen en vindt dat Nederland nu goed moet nadenken over de toekomstige vormgeving van de relatie. "De hulp is beperkt, maar de middelen moeten daarom geconcentreerd worden, wat mij betreft vooral voor hulp aan de regio's, zoals de Molukken, Aceh en West-Irian."

Van Middelkoop ziet de hulp vooral als "een blijk van vertrouwen in de nieuwe regering." "Die nieuwe regering zal de komende tijd op haar spankracht worden beproefd. Aan het einde van het koloniale bewind heeft Nederland een federaal model voor de toekomst van Indonesië bedacht. Jakarta zelf heeft er een eenheidsstaat van gemaakt, maar de geesten zijn nu uit de fles. En de omgang met regionale spanningen is tot nog toe nogal grillig. Je hoopt dat er bij verdere ontbindingsverschijnselen niet teruggegrepen wordt op het wapen van militaire actie en repressie."

Opmerkelijk veel kritischer is de SGP-fractie. De actie van Herfkens heeft woordvoerder J. T. van den Berg verbaasd. "Wahid zit nog maar net op het pluche en moet de integriteit van de nieuwe regering nog bewijzen. En Herfkens heeft zelf gezegd dat haar hulp niet op goede bedoelingen, maar op bewijzen achteraf gebaseerd is. Ik vind haar beslissing dan ook onrijp."

Van den Berg wijst erop dat het beleid ten opzichte van regio's als Aceh en Oost-Timor met de beste wil van de wereld niet als goed bestuur valt te typeren. En hij maakt zich vooral zorgen over de moorden op Molukse christenen. Hij vindt dan ook dat Herfkens eerst druk op de nieuwe regering in Jakarta moet uitoefenen om de orde in de regio's te herstellen, de rechten van christelijke minderheden te waarborgen en de rol van het leger te herzien.

Bedrijfsleven

Het standpunt van de SGP vindt een zekere mate van steun bij de Amsterdamse hoogleraar comparatieve sociologie J. Breman. Hij schrijft deze week in Vrij Nederland dat (de hoop op) goed bestuur niet het motief van Herfkens is geweest om de banden weer aan te halen. Toen Habibie nog aan de macht was -"deze trouwe trawant van Soeharto"- gaf zij al toestemming om uit haar krappe budget maar liefst 200 miljoen gulden over te maken aan het IMF voor de schuldsanering van Indonesië. Een heel ander motief is volgens Breman in het geding, "namelijk het o zo vertrouwde belang van het bedrijfsleven." Minister Jorritsma van Economische Zaken staat dan ook te popelen om naar Jakarta af te reizen. En haar is het allerminst om armoedebestrijding te doen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 6 december 1999

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Hulp als blijk van vertrouwen

Bekijk de hele uitgave van maandag 6 december 1999

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken