Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Afrikaners zijn op zoek naar zichzelf

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Afrikaners zijn op zoek naar zichzelf

Van Zyl Slabbert: Vereenzelviging met apartheid breekt onze taal op

5 minuten leestijd

MELVILLE - Wat is een Afrikaner? Die vraag houdt de bekende Zuid-Afrikaanse oud-politicus en huidige filosoof-zakenman Frederik van Zyl Slabbert bezig. Dankzij de vroegere regering van de Nationale Partij (NP) heeft de Afrikaner thans last van een identiteitscrisis, vindt de voormalige oppositieleider.

In Van Zyl Slabberts kantoor in Melville, een wijk in Johannesburg, hangen enkele schilderijen van de bekende schrijver, schilder en dichter Breyten Breytenbach, een goede vriend. De kantoorruimte is van Adcop, een bedrijf voor financiële diensten en communicatie. Van Zyl Slabbert is voorzitter van Adcop. Hij werkt tevens voor Caxton-CTP, dat onder meer het dagblad The Citizen uitgeeft.

Tussen 1979 en 1986 was Van Zyl Slabbert de leider van de liberale Progressieve Federale Partij (PFP). In 1986 verliet hij het parlement uit woede over het voortdurende apartheidsbeleid en de onwil van de toenmalige president P. W. Botha het beleid ingrijpend te veranderen. Een jaar later maakte Van Zyl Slabbert deel uit van het team, samengesteld uit Afrikaners en opiniemakers, dat in Dakar, Senegal, een ontmoeting had met het ANC, toen nog een organisatie in ballingschap.

Is de Afrikaanssprekende Van Zyl Slabbert een Afrikaner? Hij lacht. "Het is moeilijk die vraag te beantwoorden. Want het concept Afrikaner is door het bewind van de Nationale Partij verworden tot een rassenconcept", meent hij. "Alleen indien je op de NP stemde en het door de overheid bepaalde concept van de Afrikaner geschiedenis aanvaardde, was je een Afrikaner."

Joden

Van daaruit groeide volgens Van Zyl Slabbert het beleid van apartheid. "De Afrikaner werd door de NP gezien als apart, als uitverkoren", vervolgt hij, "waarna vervolgens het concept van afzonderlijke ontwikkeling werd geboren. De Afrikaanssprekende blanken werd verteld dat zonder de NP de ondergang van de Afrikaner zou volgen. Als gevolg hiervan zit de Afrikaner momenteel met een identiteitscrisis. De vraag is: Wie zijn we?"

Van Zyl Slabbert meent dat er nooit echt eensgezindheid onder de Afrikaners heeft bestaan. "Alternatieve Afrikaners hebben altijd bestaan", zegt hij. "Bekende andersdenkende Afrikaanssprekenden zoals Beyers Naudé, Carl Niehaus -momenteel de Zuid-Afrikaanse ambassadeur in Nederland- en ik werden onder de NP simpelweg weggedefinieerd."

Pas na de machtsoverneming door het ANC zijn diverse Afrikaanse taal- en cultuurinstellingen volgens Van Zyl Slabbert gaan zoeken naar nieuwe vennoten. "Kleurlingen en ook veel zwarten spraken al Afrikaans, lang voordat de NP aan de macht kwam", blikt hij terug, "maar door die merkwaardige en kortzichtige NP-kwalificatie werden zij altijd uitgesloten. De definitie Afrikaans werd vereenzelvigd met de Nationale Partij en dat breekt de taal momenteel op."

Toch zijn dingen de laatste jaren veranderd. "Afrikaanssprekenden van diverse achtergrond en kleur beginnen elkaar nu te bekijken", schetst Van Zyl Slabbert, "met de vraag: Wat hebben we voor gemeenschappelijke belangen? Kunnen we het Afrikaans redden? Want de taal is door het verleden besmet geraakt."

Volgens de oud-politicus moeten de Afrikaners bijvoorbeeld werken aan het behouden van een Afrikaanstalige universiteit. Momenteel zijn er in Zuid-Afrika nog zes Afrikaanstalige universiteiten. Maar door de sterke groei van het aantal zwarte studenten neemt de druk toe Engels als voertaal te hanteren.

"Ik sprak enkele dagen terug met vice-president Jacob Zuma", zegt Van Zyl Slabbert. "Ik vertelde hem: Als het ANC de verschillende talen in Zuid-Afrika wil beschermen, accepteer dan dat een universiteit Afrikaans blijft en verkondig dat openlijk."

Voor Van Zyl Slabbert is het belangrijk dat Afrikaanstaligen toenemend met elkaar in gesprek komen om erachter te komen wat een nieuwe Afrikaner is. Vervolgens wijst hij naar de Joden: "Als Jood ben je orthodox, liberaal, blank, zwart - toch ben je Jood. Voor de Joden is de gemeenschappelijke verbintenis de godsdienst. Voor de Afrikaner is dat de taal."

Stabiliseren

Anderzijds vindt hij dat de regering duidelijker kan maken de Afrikaanssprekenden te zien als een bron die een bijdrage kan leveren. Waarna hij weer verwijst naar zijn ontmoeting met de Zuid-Afrikaanse vice-president. "Ik vertelde Zuma dat het ANC moet oppassen de Afrikaanssprekenden niet in een hoek te drukken. Want dan kunnen de kleurlingen zich toenemend scharen achter gewelddadige extremistische groepen zoals Pagad en de Afrikaner boeren op het platteland kunnen steeds meer gaan optreden als vigilantes."

En zoals de NP toen zij in 1948 aan de macht kwam in ruim vijftien jaar tijd Engelssprekenden grotendeels uit de staatsdienst verwijderde, moet het ANC oppassen niet dezelfde fout tegenover Afrikaanssprekenden te maken. "Zo'n patronagesysteem door het ANC is destructief en kan toenemend resulteren in het ineenstorten van de overheidsdiensten", stelt Van Zyl Slabbert.

Daarbij komt volgens de huidige zakenman dat de Afrikaner yuppie weliswaar het land kan verlaten, maar de gemiddelde Afrikaanssprekende die mogelijkheid niet heeft. Volgens Van Zyl Slabbert is president Thabo Mbeki zich bewust van de rol die Afrikaners kunnen spelen.

"De gedachte dat een blanke geen hoge post binnen de overheid kan krijgen of Zuid-Afrika niet meer in het buitenland kan vertegenwoordigen is foutief", vindt hij. "Dat botst met het idee van een veelrassige natie."

Van Zyl Slabbert stemde overigens tijdens de verkiezingen in 1999 tegen de verwachting in niet op de liberale Democratische Partij (de opvolger van de PFP), maar op het ANC. "Ik heb geen magische staf om de problemen in Zuid-Afrika op te lossen", verklaart hij, "maar het is essentieel dat wordt gezocht naar de middelpuntzoekende krachten om het nog altijd diep verscheurde land te stabiliseren."

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 13 januari 2000

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Afrikaners zijn op zoek naar zichzelf

Bekijk de hele uitgave van donderdag 13 januari 2000

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken